Türk Dili ve Edebiyatı

11. Sınıf (Lise 3) Türk Dili ve Edebiyatı Ders Konuları

11. Sınıf (Lise 3) Türk Dili ve Edebiyatı Ders Konuları

11. Sınıf (Lise 3) Türk Dili ve Edebiyatı

Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 2024 yılında yayımlanan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında 11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı yenilenmiştir. Yeni programla birlikte önceki öğretim programındaki dokuz üniteli yapı kaldırılmış; ders içeriği dört ana tema çevresinde düzenlenmiştir.

Yeni öğretim programında yalnızca edebî tür ve dönem bilgilerinin kazandırılması değil; öğrencilerin metinleri çözümleyebilmesi, dinlediklerinden ve izlediklerinden anlam oluşturabilmesi, düşüncelerini sözlü ve yazılı olarak etkili biçimde ifade edebilmesi amaçlanmaktadır.

Program iki temel alan becerisine dayanmaktadır:

  • Metin Tahlili (Anlama): Okuma ve dinleme/izleme
  • Edebiyat Atölyesi (Anlatma): Konuşma ve yazma

Her tema için 23 saati anlama, 20 saati anlatma çalışmalarına ayrılmak üzere 43 ders saati öngörülmüştür. Dört temanın toplam süresi 172 ders saatidir.

11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Temaları ve Ders Saatleri

Tema Temanın adı Temel metin ve etkinlikler Ders saati
1. Tema Bir Diyeceğim Var! Karagöz, mektup, dilekçe, e-posta, iletişim engelleri 43
2. Tema Kültür Yolculuğu Türk dünyası hikâyesi, Orhun Abideleri, Divânu Lugâti’t-Türk, âşık atışması 43
3. Tema Yaşamın İzinde Roman, biyografi, tezkire, radyo tiyatrosu, kurmaca mülakat 43
4. Tema Hayatın Aynası Modern Türk tiyatrosu, küçürek hikâye, belgesel, canlandırma, afiş 43
Toplam Anlama: 92 saat / Anlatma: 80 saat 172

1. Tema: Bir Diyeceğim Var!

Ders süresi: 43 ders saati
Anlama: 23 ders saati
Anlatma: 20 ders saati

“Bir Diyeceğim Var!” temasında dilin insanların kendilerini ifade etmelerini, görüş bildirmelerini ve vermek istedikleri mesajı karşı tarafa ulaştırmalarını sağlayan temel iletişim aracı olduğu kavratılır. Bu çerçevede iletişimin ögeleri, iletişim engelleri ve amaca uygun dil kullanımı üzerinde durulur.

Edebî metinlerdeki iletişim biçimleriyle öğrencilerin günlük hayatta karşılaşabilecekleri iletişim durumları arasında ilişki kurulur. Öğrencilerin iletişim engellerini fark etmeleri ve duygu, düşünce ve isteklerini doğru, açık ve etkili bir dille ifade etmeleri amaçlanır.

Okuma ve Metin Tahlili Konuları

Temanın birinci okuma metni olarak geleneksel Türk tiyatrosu içerisinden bir Karagöz oyunu seçilir. Metin incelenirken gölge oyununun özellikleri, Karagöz ve Hacivat tipleri, yanlış anlamalar, söz oyunları, mizah ve sözlü kültür üzerinde durulur.

İkinci okuma metni olarak mektup türünden bir örnek ele alınır. Mektubun yapı, dil ve üslup özellikleri; gönderici ile alıcı arasındaki ilişki ve yazılma amacı incelenir. Dilekçe ise mektupla ilişkilendirilen bir ara metin olarak değerlendirilir.

Bu bölümde ele alınacak başlıca konular şunlardır:

Dinleme/İzleme Konuları

Dinleme/izleme çalışmasında günlük yaşamda yaygın olarak kullanılan e-posta çok modlu bir metin olarak incelenir. Öğrenciler e-postayı meydana getiren yazılı ve görsel unsurları değerlendirir; mektup, dilekçe ve e-posta arasındaki benzerlik ve farklılıkları belirler.

Bu kapsamda:

  • E-postanın özellikleri
  • E-postanın bölümleri
  • Gönderici ve alıcı ilişkisi
  • Geçmişten günümüze iletişim araçları
  • Amaca ve muhataba uygun iletişim aracı seçme
  • Yazılı ve görsel unsurların iletişimdeki işlevi

üzerinde durulur.

Konuşma Çalışmaları

Öğrenciler günlük hayatta karşılaşılabilecek sözlü iletişim engellerini konu alan bir konuşma hazırlar. İletişim engellerinin nedenlerini, sonuçlarını ve çözüm yollarını belirleyerek seçilen durumu canlandırır.

Konuşma çalışmalarında:

  • İçerik oluşturma ve planlama
  • İletişim sorunlarına çözüm üretme
  • Canlandırma ve drama
  • Beden dili
  • Jest ve mimik
  • Vurgu ve tonlama
  • Konuşma kurallarına uyma

becerileri geliştirilir.

Yazma Çalışmaları

Öğrenciler günlük hayatta karşılaşabilecekleri bir iletişim durumuna yönelik e-posta yazar. E-postanın amacı, muhatabı, konusu ve iletilmek istenen mesaj önceden belirlenir.

Yazma sürecinde:

  • Amaca ve muhataba uygun e-posta yazma
  • Yazının içeriğini planlama
  • Uygun hitap ve kapanış ifadelerini kullanma
  • Duygu, düşünce ve istekleri açık biçimde ifade etme
  • Yazıyı gözden geçirme ve düzenleme

çalışmaları yapılır.

Tema ile İlişkilendirilen Dil Bilgisi

Bu temada dil bilgisi çalışmaları fiilimsiler üzerinde yoğunlaşır:

Temel Kavramlar

Geleneksel Türk tiyatrosu, Karagöz, gölge oyunu, mizah, figür, mektup, dilekçe, e-posta ve elektronik içerik.

Tema Sonunda Ortaya Konulacak Ürünler

  • İletişim engellerini konu alan bir canlandırma
  • Günlük hayattaki bir iletişim ihtiyacına yönelik e-posta

2. Tema: Kültür Yolculuğu

Ders süresi: 43 ders saati
Anlama: 23 ders saati
Anlatma: 20 ders saati

“Kültür Yolculuğu” temasında Türk kültürünün farklı dönemlerde ve geniş bir coğrafyada meydana getirdiği edebî ürünler ele alınır. Edebî metinlerden hareketle dil ve kültür ilişkisi üzerinde durulur.

Edebî eserlerin dilin gelişmesine, korunmasına ve gelecek kuşaklara aktarılmasına yaptığı katkılar incelenir. Öğrencilerin Türk dünyasının ortak kültür değerlerini tanımaları, kültürel çeşitliliğe duyarlı olmaları ve dil ile millet bilinci kazanmaları amaçlanır.

Okuma ve Metin Tahlili Konuları

Birinci okuma metni olarak Türk dünyası edebiyatından bir hikâye seçilir. Hikâyenin olay örgüsü, kişileri, zaman ve mekânı, anlatıcısı ve kültürel unsurları incelenir.

İkinci okuma metni olarak Türk dili ve tarihinin temel kaynaklarından Göktürk Yazıtları veya Orhun Abideleri içerisinden öğretici nitelikte bir bölüm ele alınır. Yazıtların Türk dili, tarihi, kültürü ve millî bilinç açısından taşıdığı önem değerlendirilir.

Kaşgarlı Mahmut’un Divânu Lugâti’t-Türk adlı eseri ise ara metin olarak kullanılır. Eserden seçilen örneklerden hareketle Türkçenin söz varlığı, Türk dünyasındaki ortak kelimeler ve dilin kültür taşıyıcılığı üzerinde durulur.

Bu bölümün başlıca konuları şunlardır:

Dinleme/İzleme Konuları

Dinleme/izleme çalışmasında âşık edebiyatı ve âşık tarzı halk şiiri geleneğini yansıtan bir âşık atışması incelenir.

Öğrencilerin:

  • Âşık tarzı halk şiiri geleneğini tanımaları
  • Âşık atışmasının özelliklerini belirlemeleri
  • Doğaçlama söyleyişin önemini fark etmeleri
  • Mizah ve eğlence unsurlarını değerlendirmeleri
  • Halk kültürüne ait unsurları belirlemeleri
  • Şiir dili ile günlük dil arasındaki ilişkiyi incelemeleri

beklenir.

Konuşma Çalışmaları

Öğrenciler Türk dünyasına ait görsellerden yararlanarak Türk kültürünün ortak özelliklerini tanıtan bir konuşma hazırlar.

Konuşmalarda:

ele alınabilir.

Hazırlanan konuşmaların uygun görsellerle desteklenmesi; öğrencilerin beden dili, ses tonu, vurgu ve tonlamayı etkili kullanması beklenir.

Yazma Çalışmaları

Öğrenciler çevrim içi bir müze gezisine katılır ve müze hakkındaki gözlem ve izlenimlerini yazıya aktarır.

Yazma çalışmasında:

  • Kültürel miras bilinci
  • Müze izlenimlerini aktarma
  • Gözlem ve inceleme sonuçlarını karşılaştırma
  • Öznel ve nesnel ifadeler kullanma
  • Görsellerden yararlanma
  • Yazının içeriğini planlama ve düzenleme

üzerinde durulur.

Tema ile İlişkilendirilen Dil Bilgisi

Bu temada fiilde kip ve fiilde çatı konuları metinlerle ilişkilendirilerek ele alınır:

Temel Kavramlar

Edebî metin, öğretici metin, olay örgüsü, kişi, zaman, mekân, anlatıcı, diyalog, geriye dönüş, özetleme ve söz varlığı.

Tema Sonunda Ortaya Konulacak Ürünler

  • Türk kültürünün özelliklerini tanıtan görsel destekli konuşma
  • Çevrim içi müze gezisine ilişkin izlenim yazısı

3. Tema: Yaşamın İzinde

Ders süresi: 43 ders saati
Anlama: 23 ders saati
Anlatma: 20 ders saati

“Yaşamın İzinde” temasında edebî eser ile eseri meydana getiren sanatçının yaşamı arasındaki ilişki ele alınır.

Her edebî eserin sanatçının yaşamından, duygu dünyasından, dünya görüşünden, kişiliğinden ve sosyal çevresinden izler taşıyabileceği üzerinde durulur. Öğrencilerin sanatçı, eser ve hayat arasındaki ilişkiyi fark etmeleri; dil, anlatım ve üslup özelliklerini değerlendirebilmeleri amaçlanır.

Okuma ve Metin Tahlili Konuları

Birinci okuma metni olarak Türk dili ve edebiyatının seçkin örneklerinden bir roman belirlenir.

Roman incelenirken:

  • Olay örgüsü
  • Kişiler ve karakterler
  • Zaman ve mekân
  • Anlatıcı ve bakış açısı
  • Tema ve çatışma
  • Dil ve üslup
  • Sanatçının yaşamının esere yansımaları
  • Gerçeklik ve kurmaca

üzerinde durulur.

İkinci okuma metni olarak biyografi türünden bir örnek incelenir. Biyografinin gerçek kişileri belgelere ve tanıklıklara dayanarak anlatması, nesnel anlatım özelliği ve yaşam öyküsünün düzenlenişi değerlendirilir.

Biyografi, divan edebiyatında şairlerin hayatlarını ve eserlerini tanıtan tezkire geleneğiyle karşılaştırılır. İki tür arasındaki benzerlik ve farklılıklar belirlenir.

Dinleme/İzleme Konuları

Dinleme/izleme çalışmasında bir radyo tiyatrosu seçilir.

Bu metin incelenirken:

  • Radyo tiyatrosunun özellikleri
  • Ses, müzik ve efektlerin işlevi
  • Karakterler
  • Olay ve çatışma
  • Diyaloglar
  • Dinleyicinin zihninde mekân oluşturma
  • Kelime grupları ve anlatım özellikleri

üzerinde durulur.

Konuşma Çalışmaları

Öğrenciler okudukları romanın kişi kadrosundan bir karakter seçerek onunla yapılmış gibi kurgulanan bir mülakat gerçekleştirir.

Çalışma sırasında öğrencilerin:

  • Roman kişisini tanımaları
  • Karakterin yaşantısını ve düşüncelerini değerlendirmeleri
  • Mülakat soruları hazırlamaları
  • Roman kişisiyle empati kurmaları
  • Sorulara karakterin özelliklerine uygun cevaplar vermeleri
  • Konuşmayı planlayarak sunmaları

beklenir.

Yazma Çalışmaları

Öğrenciler dinledikleri radyo tiyatrosundan seçtikleri bir diyaloğu metnin bağlamına uygun biçimde yeniden yazar.

Yazılan diyalogda:

  • Metnin bağlamının korunması
  • Karakterlerin kişilik özelliklerinin yansıtılması
  • Doğal ve akıcı konuşma dili kullanılması
  • Konuşma çizgisi ve noktalama işaretlerinin doğru kullanılması
  • Yazının gözden geçirilerek düzenlenmesi

amaçlanır.

Tema ile İlişkilendirilen Dil Bilgisi

Bu temada cümlenin ögeleri ele alınır:

Temel Kavramlar

Roman, kurmaca, gerçeklik, üslup, radyo tiyatrosu, yaşam öyküsü, kişi tanıtımı, biyografi, divan edebiyatı geleneği, tezkire, nesnellik ve öznellik.

Tema Sonunda Ortaya Konulacak Ürünler

  • Roman kişilerinden biriyle yapılmış kurmaca mülakat
  • Radyo tiyatrosundan seçilen bir diyaloğun yeniden yazılması

4. Tema: Hayatın Aynası

Ders süresi: 43 ders saati
Anlama: 23 ders saati
Anlatma: 20 ders saati

“Hayatın Aynası” temasında edebiyatın yaşamı, insanı ve toplumu yansıtma özelliği üzerinde durulur.

Öğrencilerin edebî eserlerle kendi yaşamlarında karşılaşabilecekleri olay ve durumlar arasında bağlantı kurmaları; günlük hayata ilişkin gözlem ve deneyimlerini yazılı ve sözlü olarak ifade etmeleri amaçlanır.

Okuma ve Metin Tahlili Konuları

Birinci okuma metni olarak modern Türk tiyatrosundan, öğrencilerin günlük hayatlarıyla ilişkilendirebilecekleri bir eser seçilir.

Tiyatro metni incelenirken:

  • Dramatik örgü
  • Sahne ve perde
  • Dekor ve kostüm
  • Kişiler
  • Çatışma
  • Diyalog ve monolog
  • Gösterme tekniği
  • Günlük hayatın tiyatro eserine yansıması

üzerinde durulur. Metinde karşılaşılan kavramlar için sitenin tiyatro terimleri sözlüğünden de yararlanılabilir.

İkinci okuma metni olarak yoğun ve çağrışımlı bir anlatıma sahip küçürek hikâye incelenir.

Küçürek hikâyenin:

  • Kısa ve yoğun anlatımı
  • Az sözle çok şey ifade etmesi
  • Sezdirme ve çağrışımlardan yararlanması
  • Okuru anlam oluşturma sürecine katması
  • Günlük yaşamdan olay ve durumları yansıtması

üzerinde durulur.

Dinleme/İzleme Konuları

Öğrencilerin günlük yaşamlarıyla ilişkilendirebilecekleri bir belgesel izlenir.

Belgesel incelenirken:

  • Söz, ses ve görüntü ilişkisi
  • Bilgilendirici anlatım
  • Görsel ve işitsel unsurlar
  • Gerçek olay ve durumlar
  • Belgeselin vermek istediği mesaj
  • İzlenen içerikten çıkarım yapma

konuları ele alınır.

Konuşma Çalışmaları

Öğrenciler incelenen tiyatro metninden seçtikleri bir bölümü rollerine uygun biçimde canlandırır.

Canlandırmada:

  • Rol dağılımı
  • Jest ve mimik
  • Beden dili
  • Vurgu ve tonlama
  • Sahne düzeni
  • Karakterin duygu ve düşüncelerini yansıtma
  • Grup içinde uyumlu çalışma

becerileri değerlendirilir.

Yazma Çalışmaları

Öğrenciler izledikleri belgesel için özgün bir afiş hazırlar.

Afiş çalışmasında:

  • Afişin amacı
  • Hedef kitle
  • Başlık ve slogan
  • Yazılı ve görsel unsurların düzenlenmesi
  • Bilginin kısa ve etkili biçimde sunulması
  • Görsel okuryazarlık
  • Özgünlük ve yaratıcılık

üzerinde durulur.

Tema ile İlişkilendirilen Dil Bilgisi

Bu temada cümle türleri işlenir:

Temel Kavramlar

Modern Türk tiyatrosu, sahne, dekor, kostüm, oyun, perde, dramatik örgü, diyalog, monolog, gösterme tekniği ve küçürek hikâye.

Tema Sonunda Ortaya Konulacak Ürünler

  • Modern Türk tiyatrosundan seçilen bir bölümün canlandırılması
  • İncelenen belgesel için afiş hazırlanması

11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Dil Bilgisi Konuları

Yeni öğretim programında dil bilgisi bağımsız bir ünite olarak ele alınmamış, okuma ve anlatma çalışmalarıyla ilişkilendirilmiştir.

Tema Dil bilgisi konusu
Bir Diyeceğim Var! Fiilimsiler
Kültür Yolculuğu Fiilde kip ve fiilde çatı
Yaşamın İzinde Cümlenin ögeleri
Hayatın Aynası Cümle türleri

Yazım kuralları ve noktalama işaretleri, bağımsız bir tema yerine bütün okuma ve yazma çalışmalarında uygulanır. Öğrencilerin hazırladığı ürünlerde söz varlığı, anlatımın açıklığı, cümlelerin akıcılığı ve amaca uygun dil kullanımı da değerlendirilir.

11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ölçme ve Değerlendirme Çalışmaları

Yeni programda ölçme ve değerlendirme yalnızca yazılı sınavlara dayandırılmaz. Öğrencinin öğrenme sürecindeki gelişiminin takip edilmesi amaçlanır.

Programda kullanılabilecek başlıca ölçme araçları şunlardır:

  • Kısa cevaplı sorular
  • Açık uçlu sorular
  • Çıkış kartları
  • Çalışma kâğıtları
  • Kavram ve zihin haritaları
  • Hikâye haritası
  • Karşılaştırma tablosu
  • T diyagramı
  • Balık kılçığı
  • Gözlem formu
  • Kontrol listesi
  • Öğrenme günlüğü
  • Öz değerlendirme
  • Akran değerlendirmesi
  • Dereceli puanlama anahtarı
  • Konuşma, yazma ve canlandırmaya dayalı performans görevleri

Yeni Programda Okunacak Eserler

Türk Dili ve Edebiyatı derslerinde öğrencilerin her dönem iki olmak üzere öğretim yılı boyunca toplam dört eser okuması öngörülmektedir.

Okunacak eserler öğrencilerin yaş ve sınıf düzeylerine uygun olarak zümre öğretmenlerince belirlenir. Öğrencilerin okudukları eserleri yalnızca olay örgüsü bakımından değil; tema, dil, anlatım, karakter, değerler ve kültürel bağlam bakımından da değerlendirmeleri beklenir.

Program kapsamında ayrıca bir eleştirel film analizi yapılır.

11.Sınıf Okuma Listesi ve Film (Öneri)

11.sınıfta tür çeşitliliğini, kültürler arası bağlantıyı ve düşünsel derinliği artırmak gerekir.

Dönem Eser Programla bağlantısı
1 Karagöz Oyunlarından Seçmeler Bir Diyeceğim Var: iletişim, yanlış anlaşılma, sözlü kültür ve geleneksel tiyatro
1 Beyaz Gemi – Cengiz Aytmatov Kültür Yolculuğu: Türk dünyası, ortak kültürel unsurlar, insan ve tabiat
2 Bir Bilim Adamının Romanı: Mustafa İnan – Oğuz Atay Yaşamın İzinde: roman ve biyografi ilişkisi, ideal, emek ve kişilik
2 Köşebaşı – Ahmet Kutsi Tecer Hayatın Aynası: modern Türk tiyatrosu, mahalle kültürü ve toplumsal değişim

Film: Vizontele
İletişim araçlarının toplumu değiştirmesi, yerel kültür, gelenek–modernleşme çatışması ve dil kullanımı bakımından dört temayla da ilişkilendirilebilir. Film önceden öğretmen tarafından izlenerek uygun sahneler belirlenmeli.

Kitaplara bağlı ürünler:

  • Karagöz: Kısa bir oyunun yeniden yazılması ve sahnelenmesi
  • Beyaz Gemi: Efsane, tabiat ve çocuk dünyası üzerine tartışma
  • Bir Bilim Adamının Romanı: Mustafa İnan’la kurgusal röportaj
  • Köşebaşı: Afiş hazırlama, karakter canlandırma ve sahneleme

Sık Sorulan Sorular

11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersinde kaç tema vardır?

2024 Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı’nda 11. sınıf için dört tema bulunmaktadır.

11. sınıf temalarının adları nelerdir?

Temalar sırasıyla Bir Diyeceğim Var!, Kültür Yolculuğu, Yaşamın İzinde ve Hayatın Aynası’dır.

11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi toplam kaç saattir?

Her tema 43 ders saatidir. Dört temanın toplam süresi 172 ders saatidir.

11. sınıfta hangi edebî türler işlenmektedir?

Karagöz, mektup, hikâye, âşık tarzı halk şiiri, roman, biyografi, tezkire, radyo tiyatrosu, modern Türk tiyatrosu ve küçürek hikâye başlıca edebî tür ve metinlerdir. Ayrıca e-posta, dilekçe, belgesel ve afiş gibi günlük yaşamla ilişkili metinler de ele alınır.

11. sınıf dil bilgisi konuları nelerdir?

Fiilimsiler, fiilde kip ve çatı, cümlenin ögeleri ile cümle türleri 11. sınıf programıyla ilişkilendirilen temel dil bilgisi konularıdır.

Yeni programda okuma ve yazmanın yanında hangi beceriler bulunmaktadır?

Programda okumanın yanı sıra dinleme/izleme, konuşma, yazma, sunum, canlandırma, görsel okuryazarlık, dijital okuryazarlık ve eleştirel düşünme becerileri de geliştirilmektedir.

Kaynak

Bu içerik, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Programı esas alınarak TDE Öğretmeni Murat AKINCI tarafından hazırlanmıştır.

Diğer Sınıfların Türk Dili ve Edebiyatı Konuları

Etiketler
Başa dön tuşu