Türk Dili ve Edebiyatı

9. Sınıf (Lise 1) Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Konuları

9. Sınıf (Lise 1) Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Konuları

9. Sınıf (Lise 1) Türk Dili ve Edebiyatı

Millî Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamındaki Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı, 2024-2025 eğitim öğretim yılından itibaren 9. sınıflarda uygulanmaya başlanmıştır.

Yeni öğretim programıyla birlikte Türk Dili ve Edebiyatına Giriş, Hikâye, Şiir, Masal/Fabl, Roman, Tiyatro, Biyografi/Otobiyografi, Mektup/E-posta ve Günlük/Blog şeklindeki dokuz üniteli eski yapı kaldırılmıştır. Ders içeriği dört ana tema çevresinde yeniden düzenlenmiştir.

Yeni program yalnızca edebî tür ve kavramları öğretmeyi değil; öğrencilerin okuma, dinleme/izleme, konuşma ve yazma becerilerini birlikte geliştirmeyi amaçlamaktadır.

Program iki temel alan becerisine dayanmaktadır:

  • Metin Tahlili (Anlama): Okuma ve dinleme/izleme
  • Edebiyat Atölyesi (Anlatma): Konuşma ve yazma

Her tema için 23 saati anlama, 20 saati anlatma çalışmalarına ayrılmak üzere 43 ders saati öngörülmüştür. Dört temanın toplam süresi 172 ders saatidir.

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Temaları ve Ders Saatleri

Tema Temanın adı Temel metin ve etkinlikler Ders saati
1. Tema Sözün İnceliği Şiir, deneme, mülakat, betimleyici paragraf 43
2. Tema Anlam Arayışı Hikâye, anı, şiir, karakter sunumu 43
3. Tema Anlamın Yapı Taşları Hikâye, gezi yazısı, şiir, belgesel, infografik 43
4. Tema Dilin Zenginliği Roman, eleştiri, tiyatro, otobiyografi 43
Toplam Anlama: 92 saat / Anlatma: 80 saat 172

1. Tema: Sözün İnceliği

Ders süresi: 43 ders saati
Anlama: 23 ders saati
Anlatma: 20 ders saati

“Sözün İnceliği” teması, öğrencilerin edebiyat dünyasıyla tanışmalarını sağlayan bir giriş niteliğindedir. Bu temada estetik değer, yaratıcılık, hayal gücü, imge, sembol ve çağrışım gibi temel edebiyat kavramları üzerinde durulur.

Öğrencilerin edebî dilin özelliklerini fark etmeleri; edebî söyleyiş ile günlük konuşma dili arasındaki farklılıkları belirlemeleri amaçlanır. Edebî eserlerde kelimelerin özenle seçildiği, sözlerin anlam ve anlatım bakımından güçlü bir yapı meydana getirdiği kavratılır.

Edebiyatın yalnızca dile dayalı bir sanat olmadığı; müzik, resim, psikoloji ve sosyoloji gibi farklı alanlarla ilişki kurduğu gösterilir. Bu kapsamda edebiyat ve güzel sanatlar arasındaki ilişki örnek metinler üzerinden incelenir.

Okuma ve Metin Tahlili Konuları

Birinci okuma metni olarak Cumhuriyet Dönemi’nden günümüze kadar uzanan süreçten, dil ve anlatım bakımından çağdaş özellikler taşıyan bir şiir seçilir.

Şiir incelenirken:

üzerinde durulur.

İkinci okuma metni olarak deneme türünden bir örnek ele alınır. Denemenin kişisel görüşlere dayanması, yazarın düşüncelerini özgürce ifade etmesi ve samimi bir anlatım taşıması değerlendirilir.

Dinleme/İzleme Konuları

Dinleme/izleme metni olarak bir sanatçıyla gerçekleştirilmiş mülakat incelenir.

Bu çalışmada:

  • Mülakatın amacı
  • Mülakatı yapan kişi ile konuşmacı arasındaki iletişim
  • Soruların hazırlanışı
  • Sorularla cevapların tutarlılığı
  • Sanatçının yaşamı ile eserleri arasındaki ilişki
  • Edebiyatın günlük hayattaki yeri
  • Dinlenen metindeki açık ve örtük iletiler

üzerinde durulur.

Konuşma Çalışmaları

Öğrenciler okudukları deneme metinlerinden hareketle bir konuşma hazırlar. Konuşmada farklı düşünme tekniklerinden yararlanarak fikir geliştirmeleri ve görüşlerini gerekçelendirmeleri beklenir.

Konuşma sürecinde:

  • Konuşmanın amacını belirleme
  • Ana düşünceyi oluşturma
  • Düşünceleri gerekçelendirme
  • Muhatabı ikna etme
  • Temaya uygun söz varlığı kullanma
  • Akıcı ve anlaşılır konuşma
  • Beden dili
  • Vurgu ve tonlama

becerileri geliştirilir.

Yazma Çalışmaları

Öğrenciler okudukları bir şiirden hareketle şiirin ana duygusunu, imgelerini ve çağrışımlarını yansıtan bir paragraf yazar.

Şiirin paragrafa dönüştürülmesinde betimleyici anlatımdan yararlanılır.

Yazma çalışmasında:

  • Yazma amacını belirleme
  • Ana duyguya bağlı kalma
  • Betimleyici ifadeler kullanma
  • Şiirdeki imgelerden yararlanma
  • Uygun söz varlığı kullanma
  • Paragraf bütünlüğü oluşturma
  • Yazıyı gözden geçirme ve düzenleme

üzerinde durulur.

Temel Kavramlar

Söz varlığı, edebî dil, günlük dil, gerçeklik, kurmaca, açık ileti, örtük ileti, estetik, yaratıcılık, hayal gücü, imge, sembol ve çağrışım.

Tema Sonunda Ortaya Konulacak Ürünler

  • Bir şiiri betimleyici paragrafa dönüştürme
  • Denemeden hareketle düşünme tekniklerinin kullanıldığı konuşma

2. Tema: Anlam Arayışı

Ders süresi: 43 ders saati
Anlama: 23 ders saati
Anlatma: 20 ders saati

“Anlam Arayışı” temasında edebî eserlerde içeriğin nasıl oluşturulduğu ve metnin anlam derinliğini sağlayan unsurlar ele alınır.

Öğrencilerin konu, tema, ana duygu, ana düşünce ve yardımcı düşünce gibi içerik unsurlarını belirlemeleri; bu unsurlar arasındaki ilişkileri çözümleyerek edebî metinleri anlamlandırmaları amaçlanır.

Okuma ve Metin Tahlili Konuları

Birinci okuma metni olarak Cumhuriyet Dönemi’nden günümüze kadar uzanan süreçten bir hikâye seçilir.

Hikâye incelenirken:

üzerinde durulur.

İkinci okuma metni olarak Cumhuriyet Dönemi’nden günümüze uzanan süreçten bir anı veya hatıra seçilir.

Anı metninde:

  • Yazarın yaşamından aktardığı olaylar
  • Geçmiş ile bugün arasındaki ilişki
  • Gerçekliğin yazarın bakış açısıyla aktarılması
  • Yazarın tutumu
  • Anı ile hikâye arasındaki benzerlik ve farklılıklar

incelenir.

Ara metin olarak İstiklâl Marşı ele alınır. Marşın yazıldığı tarihî şartlar, taşıdığı millî ve manevi değerler ile metindeki ana duygu üzerinde durulur. Bu çalışma sırasında İstiklâl Marşı’nın yazılış hikâyesinden de yararlanılabilir.

Metinlerde içerik çözümlemesi yapılırken konu ve tema ile ana düşünce arasındaki farklılıklar örneklerle açıklanır.

Dinleme/İzleme Konuları

Dinleme/izleme metni olarak Cumhuriyet Dönemi’nden günümüze kadar uzanan süreçten bir şiir seçilir.

Şiir incelenirken:

üzerinde durulur.

Konuşma Çalışmaları

Öğrenciler okudukları hikâyeden bir karakter seçerek karakteri kendi yorumlarıyla tanıtan bir sunum hazırlar.

Seçilen karakter ile öğrencinin günlük yaşamında tanıdığı bir kişi arasında benzerlik ve farklılıklar kurulabilir.

Konuşma çalışmasında:

  • Ana düşünceyi belirleme
  • Konuyu ana düşünce etrafında ayrıntılandırma
  • Karakterin özelliklerini açıklama
  • Örneklerden yararlanma
  • Düşünceleri tutarlı biçimde sıralama
  • Türkçeyi doğru ve etkili kullanma
  • Ses, vurgu ve tonlama

becerileri değerlendirilir.

Yazma Çalışmaları

Öğrenciler dinledikleri veya izledikleri şiirin temasına uygun yeni bir şiir oluşturur.

Öğrencilerin aynı tema çevresinde farklı duygu ve düşünceler geliştirmeleri; hayal güçlerinden ve çağrışımlardan yararlanarak özgün bir şiir meydana getirmeleri amaçlanır.

Tema ile İlişkilendirilen Dil Bilgisi

Metinlerin dil ve anlatım özellikleri ele alınırken Türkçenin ses bilgisi ve söyleyiş özellikleri üzerinde durulur:

Temel Kavramlar

Konu, tema, ana duygu, ana düşünce, yardımcı düşünce, yazma amacı, yazarın tutumu, yazar-metin ilişkisi, açık ileti, örtük ileti ve çağrışım.

Tema Sonunda Ortaya Konulacak Ürünler

  • Hikâye karakterini tanıtan sunum
  • Dinlenen veya izlenen şiirin temasına uygun özgün şiir

3. Tema: Anlamın Yapı Taşları

Ders süresi: 43 ders saati
Anlama: 23 ders saati
Anlatma: 20 ders saati

“Anlamın Yapı Taşları” temasında edebî eserleri meydana getiren yapı unsurları üzerinde durulur.

Öğrencilerin metinleri olay örgüsü, kişiler, zaman, mekân, anlatıcı ve metnin bölümleri bakımından incelemeleri; yapı unsurlarının metnin anlamına yaptığı katkıyı değerlendirmeleri amaçlanır.

Okuma ve Metin Tahlili Konuları

Birinci okuma metni olarak Cumhuriyet Dönemi’nden günümüze kadar uzanan süreçten bir hikâye seçilir. Hikâyenin yapı unsurları ayrıntılı biçimde incelenir.

Bu kapsamda:

üzerinde durulur.

Metinlerdeki anlatımın kim tarafından ve hangi bakış açısından gerçekleştirildiği belirlenirken anlatıcı türleri ve bakış açıları açıklanır.

İkinci okuma metni olarak yakın dönemden bir gezi veya seyahat yazısı seçilir.

Gezi yazısı incelenirken:

  • Giriş, gelişme ve sonuç bölümleri
  • Gezilen yerlerin tanıtılması
  • Gözlem
  • Betimleme
  • Öznel ve nesnel ifadeler
  • Yazarın bakış açısı
  • Coğrafi ve kültürel unsurlar
  • Hikâye ile gezi yazısının yapı bakımından karşılaştırılması

üzerinde durulur.

Ara metin olarak bir şiir kullanılır. Şiirin kendine özgü yapısı; nazım birimi, ölçü, kafiye, redif, durak ve kafiye düzeni gibi ahenk unsurları üzerinden incelenir.

Dinleme/İzleme Konuları

Dinleme/izleme metni olarak Anadolu’nun zengin kültürel mirasını ve farklı bölgelerini konu alan bir belgesel izlenir.

Belgesel incelenirken:

  • Görsel ve işitsel unsurlar
  • Anadolu’nun kültürel mirası
  • Bölgesel farklılıklar
  • Mekân ile kültür arasındaki ilişki
  • Belgeselin yapı unsurları
  • Bilgilerin sunuluş biçimi
  • İzlenen metindeki nesnel ve öznel ifadeler

üzerinde durulur.

Konuşma Çalışmaları

Öğrenciler okudukları hikâye ve gezi yazısındaki mekânları, kendi yaşadıkları çevreyle karşılaştıran bir sunum hazırlar.

Sunumda:

  • Mekânların özelliklerini belirleme
  • Benzerlik ve farklılıkları ortaya koyma
  • Betimleyici ifadeler kullanma
  • Görsel materyallerden yararlanma
  • Bilgileri planlı biçimde sunma
  • Temaya uygun söz varlığı kullanma
  • Akıcı ve anlaşılır konuşma

becerileri geliştirilir.

Yazma Çalışmaları

Öğrenciler izledikleri belgeseli bir infografik metne dönüştürür.

İnfografik hazırlanırken:

  • Belgeseldeki temel bilgileri seçme
  • Bilgileri sınıflandırma
  • Başlık ve kısa açıklamalar oluşturma
  • Yazılı ve görsel unsurları ilişkilendirme
  • Bilgileri doğru ve anlaşılır sunma
  • Görsel düzen ve bütünlük oluşturma

üzerinde durulur.

Temel Kavramlar

Serim, düğüm, çözüm, giriş, gelişme, sonuç, olay örgüsü, kişi kadrosu, zaman, mekân, anlatıcı, bakış açısı, öznel anlatım, nesnel anlatım, ölçü, kafiye, redif, durak, kafiye düzeni, infografik metin ve kültürel farkındalık.

Tema Sonunda Ortaya Konulacak Ürünler

  • Hikâye ve gezi yazısındaki mekânları yaşanılan çevreyle karşılaştıran sunum
  • İzlenen belgeseli infografik metne dönüştürme

4. Tema: Dilin Zenginliği

Ders süresi: 43 ders saati
Anlama: 23 ders saati
Anlatma: 20 ders saati

“Dilin Zenginliği” temasında Türkçenin zengin söz varlığı, kendine özgü dil özellikleri ve esnek anlatım imkânları üzerinde durulur.

Öğrencilerin yazarların dili kullanma biçimlerini incelemeleri, üslubun özelliklerini belirlemeleri ve edebî eserin değerinin ortaya çıkmasında üslubun etkisini değerlendirmeleri amaçlanır.

Okuma ve Metin Tahlili Konuları

Birinci okuma metni olarak Cumhuriyet Dönemi’nden günümüze kadar uzanan süreçten, öğrencilerin seviyesine uygun bir roman seçilir.

Roman incelenirken:

  • Olay örgüsü
  • Kişiler
  • Zaman ve mekân
  • Anlatıcı ve bakış açısı
  • Tema ve çatışma
  • Dil ve anlatım
  • Yazarın üslubu
  • Söz varlığı
  • Anlatım teknikleri

üzerinde durulur.

Romanda kullanılan geriye dönüş, diyalog, iç konuşma ve monolog gibi anlatım tekniklerinin metne katkısı değerlendirilir.

Ara metin olarak bir tiyatro metni incelenir. Roman ile tiyatro; anlatma ve gösterme teknikleri, diyalog, kişiler ve olayların sunuluşu bakımından karşılaştırılır.

İkinci temel metin olarak üslup üzerinde duran bir eleştiri veya tenkit metni ele alınır.

Eleştiri metninde:

  • Ana düşünce
  • Yardımcı düşünceler
  • Yazarın bakış açısı
  • Eleştiri ölçütleri
  • Düşünceyi geliştirme yolları
  • Öğretici metnin dil ve anlatımı
  • Eleştirilen eserin üslup özellikleri

incelenir.

Dinleme/İzleme Konuları

Dinleme/izleme metni olarak edebiyat dünyasında tanınmış bir kişiye ait otobiyografi seçilir.

Otobiyografi incelenirken:

  • Kişinin kendi yaşamını anlatması
  • Birinci kişili anlatım
  • Yaşanmış olaylar
  • Zaman sıralaması
  • Yazarın kendine bakışı
  • Öznel anlatım
  • Kişiye özgü söz varlığı ve üslup
  • Yaşam ile edebî kişilik arasındaki ilişki

üzerinde durulur.

Konuşma Çalışmaları

Öğrenciler sosyal medya dili ile edebî dilin özelliklerini karşılaştıran bir sunum hazırlar.

Sunumda:

üzerinde durulur.

Yazma Çalışmaları

Öğrenciler kendi yaşamlarına odaklanarak bir öz yaşam öyküsü, başka bir ifadeyle otobiyografi yazar.

Yazma çalışmasında:

  • Yazının amacını belirleme
  • Yaşam olaylarını seçme
  • Olayları anlamlı bir sıra içinde aktarma
  • Birinci kişili anlatım kullanma
  • Kendi üslubunu oluşturma
  • Uygun söz varlığından yararlanma
  • Yazıyı gözden geçirme ve düzenleme

becerileri geliştirilir.

Temel Kavramlar

Üslup, öğretici metin, tenkit, geriye dönüş, monolog, diyalog, anlatım teknikleri, tanımlama, karşılaştırma, duruluk, akıcılık, yalınlık, özgünlük, tutarlılık ve edebî dil.

Tema Sonunda Ortaya Konulacak Ürünler

  • Sosyal medya dili ile edebî dili karşılaştıran sunum
  • Öğrencinin kendi yaşamını ve üslubunu yansıtan otobiyografi

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Dil Bilgisi Konuları

Yeni programda dil bilgisi konuları, eski programdaki gibi bağımsız üniteler hâlinde sıralanmamıştır. Dil bilgisi çalışmaları, okunan ve oluşturulan metinlerin dil ve anlatım özellikleriyle ilişkilendirilmiştir.

Programda öne çıkan başlıca dil bilgisi konuları şunlardır:

Yazım, noktalama, kelime seçimi, anlatımın açıklığı ve cümlelerin akıcılığı bütün temalardaki yazma ürünlerinde değerlendirilir.

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ölçme ve Değerlendirme Çalışmaları

Yeni öğretim programında ölçme ve değerlendirme yalnızca yazılı sınavlara dayandırılmaz. Öğrencinin öğrenme sürecindeki gelişiminin izlenmesi ve eksiklerinin geri bildirimlerle giderilmesi amaçlanır.

Programda kullanılabilecek ölçme ve değerlendirme araçları şunlardır:

  • Kısa cevaplı sorular
  • Açık uçlu sorular
  • İzleme testi
  • Hikâye haritası
  • Kavram ve zihin haritası
  • Anlamsal çağrışım haritası
  • Karşılaştırma tablosu
  • T diyagramı
  • Yumruktan beşe tekniği
  • Çıkış kartı
  • Öğrenme duvarı
  • Öğrenme günlüğü
  • Çalışma kâğıdı
  • Bilgi kartları
  • Gözlem formu
  • Kontrol listesi
  • Öz değerlendirme
  • Akran değerlendirmesi
  • Dereceli puanlama anahtarı

Her temada biri sözlü, diğeri yazılı üretime yönelik olmak üzere iki performans görevi bulunmaktadır:

Tema Sözlü performans Yazılı performans
Sözün İnceliği Denemeden hareketle düşünce geliştiren konuşma Şiiri betimleyici paragrafa dönüştürme
Anlam Arayışı Hikâye karakterini tanıtan sunum Temaya uygun şiir oluşturma
Anlamın Yapı Taşları Mekânları karşılaştıran sunum Belgeseli infografik metne dönüştürme
Dilin Zenginliği Sosyal medya dili ile edebî dili karşılaştırma Otobiyografi yazma

Yeni Programda Okunacak Eserler

Türk Dili ve Edebiyatı derslerinde öğrencilerin her dönem iki olmak üzere öğretim yılı boyunca toplam dört eser okuması öngörülmektedir.

Eserler öğrencilerin yaş ve sınıf düzeylerine uygun olarak zümre öğretmenlerince belirlenir. Okunan eserlerin olay örgüsü, tema, karakter, dil, anlatım, üslup, değerler ve kültürel bağlam bakımından değerlendirilmesi beklenir.

Program kapsamında ayrıca bir eleştirel film analizi yapılır.

9.Sınıf Okuma Listesi ve Film (Öneri)

9.sınıfta temel hedef, öğrenciye edebiyatı sevdirmek ve okuma alışkanlığı kazandırmak.

Dönem Eser Programla bağlantısı
1 Eşref Saat – Şevket Rado Sözün İnceliği: deneme, sohbet havası, güzel ve etkili anlatım
1 Son Kuşlar – Sait Faik Abasıyanık Anlam Arayışı: hikâye, örtük anlam, insan ve tabiat duyarlılığı
2 Anadolu Notları I – Reşat Nuri Güntekin Anlamın Yapı Taşları: gezi yazısı, gözlem, mekân ve kültür
2 Acımak – Reşat Nuri Güntekin Dilin Zenginliği: roman, bakış açısı, ön yargı ve karakter değişimi

Film: Uzun Hikâye (Yazar: Mustafa Kutlu)
Anlatıcı, zaman, mekân, karakter ve edebî eserin sinemaya aktarılması bakımından incelenebilir.

Kitaplara bağlı ürünler:

  • Eşref Saat: Öğrencinin kişisel bir konuda kısa deneme yazması
  • Son Kuşlar: Hikâye haritası ve farklı son yazma
  • Anadolu Notları: Gezi rotası ve gözleme dayalı gezi yazısı
  • Acımak: Zehra’nın değişimini gösteren karakter dosyası

2024 Türk Dili ve Edebiyatı Programıyla İlgili Yardımcı Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersinde kaç tema vardır?

2024 Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı’nda 9. sınıf için dört tema bulunmaktadır.

9. sınıf temalarının adları nelerdir?

Temalar sırasıyla Sözün İnceliği, Anlam Arayışı, Anlamın Yapı Taşları ve Dilin Zenginliği’dir.

9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi toplam kaç saattir?

Her tema 43 ders saatidir. Dört temanın toplam süresi 172 ders saatidir.

9. sınıfta hangi edebî türler işlenmektedir?

Şiir, deneme, mülakat, hikâye, anı, gezi yazısı, roman, eleştiri, tiyatro ve otobiyografi programda ele alınan başlıca türlerdir. Belgesel ve infografik gibi çok modlu metinlere de yer verilir.

9. sınıf dil bilgisi konuları nelerdir?

Türkçenin ses bilgisi, şekil bilgisi, kök ve ekler, söz varlığı, yazım kuralları ve noktalama işaretleri metinlerle ilişkilendirilerek ele alınır.

Yeni programda öğrenciler hangi ürünleri hazırlamaktadır?

Öğrenciler betimleyici paragraf, şiir, infografik ve otobiyografi yazar; karakter tanıtımı, mekân karşılaştırması ve sosyal medya dili ile edebî dili karşılaştırmaya yönelik sunumlar gerçekleştirir.

Kaynak

Bu içerik, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Programı esas alınarak TDE Öğretmeni Murat AKINCI tarafından hazırlanmıştır.

Diğer Sınıfların Türk Dili ve Edebiyatı Konuları

Etiketler
Başa dön tuşu