Divan Edebiyatı – Çıkmış Sorular 2

Divan Edebiyatı – Çıkmış Sorular ve Cevaplar 2

ÖSYM’nin üniversiteye giriş sınavlarında “Divan Edebiyatı” konusunda bugüne kadar çıkmış sorular, cevapları ve açıklamaları.

1. Mesneviyle ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi? (1996)

A) Uyak düzeni aa ba ca… biçimindedir.
B) Beyit sayısı konunun işlenişine göre belirlenir.
C) Daha çok, aruz vezninin kısa kalıplarıyla yazılır.
D) Arap ve Türk edebiyatına İranlılardan geçmiştir.
E) Öyküleme gerektiren konular, bu türde işlenmiştir.

2. Divan şiiriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?(1997)
A) Yabancı sözcüklerle ve kurallarla yüklü bir dil kullanılmıştır.
B) Ölçü olarak aruz kullanılmıştır.
C) Kavramlar, ortaklaşa kullanılan kalıplaşmış sözlerle anlatılmıştır.
D) Konular genellikle gerçek yaşamdan alınmıştır.
E) Şiirler “divan” adı verilen kitaplarda toplanmıştır.

3. Bir şairin, başka bir şairin şiirini konu ve biçim yönünden örnek alarak aynı ölçü aynı uyak ve aynı redifle yazdığı benzer şiire ne ad verilir? (1997)
A) Muhammes
B) Nazire
C) Murabba
D) Taştir
E) Müseddes

4. Divan edebiyatında “hicviye” denilen alaylı yergi şiirinin halk edebiyatındaki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir? (1997)
A) Koşma
B) Semai
C) Taşlama
D) Destan
E) Türkü

5. Aşağıdakilerden hangisinde bir yazar, kendisine ait olmayan bir yapıtla birlikte verilmiştir? (1998)
A) Yusuf Has Hacip – Kutadgu Bilig
B) Kaşgarlı Mahmut – Divanü Lügati’t Türk
C) Ahmet Yesevi – Divan-ı Hikmet
D) Ali Şir Nevaî – Muhakemetü’l Lügateyn
E) Kâtip Çelebi – Hüsn ü Aşk

XV. yüzyılda (I) Mercimek Ahmet’in Farsçadan çevirdiği (II) Kabusname 15. yüzyılda derlenip yazıya geçirildiği tahmin edilen (III) Dede Korkut Hikâyeleri 17.yüzyılda (IV) Evliya Çelebi‘nin Keşfü’z Zünun’u düzyazı türümüzün öyküye kaynaklık eden ilk ürünleri olarak alınabilir. Klasik Osmanlı düzyazısının ürünlerinden olan (V) gazavatnameler ile menakıpnameler de yine bu türün kaynaktan arasında sayılabilir.
6. Bu parçada numaralanmış sözlerden hangisi bilgi yanlışlığına yol açmaktadır? (1998)
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

Divan edebiyatı diye adlandırdığımız düşünüş ve yazış biçiminin tam anlamıyla başlaması, Türklerin Anadolu’ya egemen oldukları 13. yüzyıl sonlarına rastlar. Bu edebiyat, —- etkisi altında yeni edebiyatın doğduğu 19. yüzyılın ortalarına kadar sürer. İlk divan şairi diyebileceğimiz şair ise 13. yüzyılda yaşamış olan —-.
7. Bu parçadaki boş yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? (2006)
A) Fransa –- Sultan Veled
B) Batı – Hoca Dehhânî’dir
C) Avrupa – Yusuf Has Hâcib’dir
D) Tanzimat – Ahmet Yesevî’dir
E) Halkçılık – Âşık Paşa’dır

Bir kimsenin ölümü üzerine duyulan üzüntü ve acıyı anlatmak, onun erdemlerini, iyi yönlerini dile getirmek amacıyla yazılan şiirlere verilen addır. Ölen bir kişi için yazılan bu tür şiirlere divan edebiyatında —-, halk edebiyatındaysa —- denmiştir.
8. Bu parçada boş bırakılan yerlere, verilen bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi getirilebilir? (2006)
A) mersiye – ilahi
B) mesnevi – koşma
C) mevlit – koşma
D) mevlit – ağıt
E) mersiye – ağıt

Kalbim yine üzgün seni andım da derinden,
Geçtim yine dün eski hazan bahçelerinden!
Üzgün ve kırılmış gibi en ince yerinden,
Geçtim yine dün eski hazan bahçelerinden!
9. Bu dizeler biçim ve içerik özelliklerine göre aşağıdaki nazım biçimlerinin hangisinden alınmış olabilir? (2007)
A) Şarkı
B) Kaside
C) Terkibibent
D) Kıt’a
E) Rubai

Tam bir kaside çeşitli bölümlerden oluşur. Bunlardan biri, —-.
10. Yukarıda verilen bilgiye göre boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilemez? (2007)
A) doğa güzelliklerinden söz eden nesib ya da teşbib bölümüdür
B) asıl konuya girişi sağlamak için yazılan girizgâh bölümüdür
C) kasidenin sunulduğu kişinin özelliklerinin abartılı bir övgüyle anlatıldığı methiye bölümüdür
D) şairin kendisini övdüğü dizelerden oluşan fahriye bölümüdür
E) şairin adının da geçtiği tegazzül bölümüdür

11. Aşağıdaki açıklamalardan hangisi ayraç içinde belirtilen kişiyle ilgili değildir? (2007)
A) Risaletü’n-Nushiye adlı mesneviyi aruz ölçüsüyle yazmıştır. (Yunus Emre)
B) Makalât adlı yapıtında tasavvuf konularını bölümler hâlinde ele almıştır. (Hacı Bektaş Veli)
C) Yapıtlarında aşk ve kahramanlık temalarının yanında tasavvufa da yer vermiştir. (Kadı Burhaneddin)
D) Sade bir dille, ölçülü ve uyaklı, halk şiiri geleneğine uygun nefesler yazmıştır. (Pir Sultan Abdal)
E) Türkçenin başarılı örneklerinden olan Mantıku’t-Tayr ile Feleknâme onun tarafından oluşturulmuştur. (Ali Şir Nevaî)

Divan edebiyatında modern (I) öykü ve romanın yerini tutan en önemli tür (II) mesnevidir. Fuzûlî’nin (III) Hüsn ü Aşk, (IV) Süleyman Çelebi’nin (V) Mevlid adlı yapıtları bu türün tanınmış örnekleridir.
12. Yukarıdaki numaralanmış sözlerin hangisinde bilgi yanlışı vardır? (2007)
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

I. Hicivleriyle ünlüdür. (Nefî)
II. Hayriyye ve Hayrâbâd adlı ünlü mesnevilerin şairidir. (Nâbî)
III. Ünlenmesini Hüsn ü Aşk adlı mesnevisi sağlamıştır. (Şeyh Gâlip)
IV. Süslü nesrin en güzel örneklerinden biri olan Tazarrunâme’nin yazarıdır. (Kâtip Çelebi)
V. Keşfü’z-Zünûn adında bir ansiklopedi kaleme almış, bu yapıtta yaklaşık 10 bin yazar ve 15 bin eser tanıtmıştır. (Sinan Paşa)
13. Yukarıdaki numaralanmış cümlelerle birlikte verilen sanatçı adlarından hangi ikisi yer değiştirirse bilgi yanlışlığı giderilmiş olur? (2008)
A) I. ve II.
B) I. ve V.
C) II. ve III.
D) III. ve IV.
E) IV. ve V.

14.

I. Grup
I. Anonim halk şiiri
II. Sanatkârane nesir
III. Nazım türü
IV. Terkibibent
V. Kaside

II. Grup
Nesib
Hece ölçüsü
Seci
Hicviye

Yukarıda I. grupta verilen terimlerden hangisi, II. grupta verilenlerden biriyle ilişkilendirilemez?
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

Divan şiirinin İran edebiyatından aktarılmış, şaire —- bir estetiği vardır. Sevgilinin boyundan posundan başlayarak saçları, kaşları, gözleri, kirpikleri, ağzı, dişleri, dudakları, yanakları —- adı verilen, hazır benzetmelerle anlatılır, övülür.
15. Bu parçada boş bırakılan yerlere aşağıdakilerin hangisinde verilenler sırasıyla getirilmelidir? (2009)
A) örnekler sunan – istiare
B) özgürlük tanımayan – mazmun
C) yön gösteren – mecaz-ı mürsel
D) konu seçme olanağı vermeyen – tenasüp
E) kolaylık sağlayan – teşhis ve intak

Türk edebiyatının gelişimi içinde divan edebiyatı varlığını 13-19. yüzyıllar arasında sürdürdü. Bu edebiyatın başlıca özellikleri şöyle sıralanabilir: (I) Sanatta kurallara bağlı olmak, (II) öncelikle konuşma dilinden yararlanmak , (III) yüksek tabakaya seslenmek , (IV) belirli türlerin ve kalıpların dışına çıkmamak , (V) Arapça ve Farsçanın dil kurallarını benimsemek .
16. Bu parçadaki numaralanmış sözlerden hangisi divan edebiyatının bir özelliği değildir? (2010)
A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.

Bende Mecnûn’dan füzun âşıklık isti’dadı var
Âşık-ı sâdık benim Mecnûn’un ancak adı var

Kıl tefâhur kim senin hem var benim tek âşıkın
Leyli’nin Mecnûn’u Şîrîn’in eger Ferhâd’ı var

17. Bu dizeler aşağıdaki nazım şekillerinden hangisiyle yazılmış olabilir? (2010)
A) Muhammes B) Şarkı C) Rubai D) Gazel E) Mesnevî

Paylaşırsa dost paylaşırmış
İnsanın derdini, sevincini
Dost ümidiyle ortalığa düşmeye gör
Hangi kapıyı çalsam kimseler yok
Hangi omza dokunsam yabancı çıkar
18. Aşağıdakilerden hangisi içerdiği duygu yönünden yukarıdaki şiire anlamca en yakındır? (2010)
A) Ne yanar kimse bana âteş-i dilden özge
Ne açar kimse kapım bâd-ı sabâdan gayrı

B) Hep seninçündür benim dünyâ cefâsın çektiğim
Yoksa ömrüm varı sensiz neyleyim dünyâyı ben

C) Gülmek ol gonceye münâsibdir
Ağlamak bu dil-i hazîne gerek

D) Bülbüller öter güller açar şâd gönül yok
Hiç böyleliğin görmemişiz fasl-ı bahârın

E) Bâğ-ı dehrin hem hazânın hem bahârın görmüşüz
Biz neşâtın da gamın da rûzgârın görmüşüz

19.Aşağıdaki sanatçılardan hangisi, birlikte verilen nazım biçiminde yazılmış yapıtlarıyla ünlenmemiştir? (2011)
A) Fuzuli – Gazel
B) Nedim – Şarkı
C) Baki – Mesnevi
D) Ziya Paşa – Terkibibent
E) Nefi – Kaside

I. Sebk-i Hindî
II. Mahallîleşme Akımı
III. Süslü Nesir
20. Aşağıda verilen divan sanatçılarından hangisi yukarıdakilerden biriyle ilişkilendirilemez?(2011)
A) Nergisî B) Neşati C) Nedim D) Necati E) Enderunlu Vasıf

I. Heşt Behişt
II. Sefaretname-i Fransa
III. Mecalisü’n Nefais
IV. Tezkiretü’ş Şuara
V. Makalat
21. Yukarıda verilenlerden hangileri aynı yazınsal türe ait yapıtlardır? (2011)
A)I.,II.,III. B)I.,III.,IV. C)II.,III.,V. D)II.,IV.,V. E)III.,IV.,V.

I. Gülşehrî
II. Nefi
III. Şeyh Galip
IV. Fuzuli
22. Aşağıdaki yapıtlardan hangisi yukarıda verilen sanatçılardan birine ait değildir? (2011)
A)Siham-ı Kaza
B)Mantıku’t Tayr
C)Hayriyye
D)Hüsn-ü Aşk
E)Şikayetname

Nesir sözcüğü, “yaymak, saçmak, dağıtmak” demektir. Bugün “düz yazı” terimiyle karşılanmaya çalışılmaktadır, nesir yazarlarına eskiden “nâsir” denirdi.
23.Aşağıdakilerden hangisi divan edebiyatı nâsirlerinden değildir? (2012)
A) Lâtifî B) Sinan Paşa C) Gülşehrî D) Nergisî E) Naima

24. Bir kişiyi, bir durumu veya olayı yermeye, toplumun aksayan yönlerini göstermeye yönelik şiirler yazan Nef’i, aşağıdaki şiir türlerinin hangisiyle ilişkilendirilebilir? (2012)
A)Didaktik B)Satirik C)Pastoral D)Epik E)Lirik

25.Divan edebiyatı sanatçıları ve yaşadığı yüzyıllarla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? (2012)
A) Sultan Veled ─ 13. yüzyıl
B) Âşık Paşa ─ 14. yüzyıl
C) Şeyhî─ 15. yüzyıl
D) Fuzuli ─ 16. yüzyıl
E) Nedim ─ 17. Yüzyıl

26. Aşağıdaki dizelerden hangisinin ötekilerden farklı bir gelenek içinde yazıldığı düşünülebilir? (2012)
A) Bir uykuyu cananla beraber uyuyanlar
Ömrün bütün ikbalini vuslatta duyanlar

B) Ellerin var beyaz güller gibi küçücük
Mutlak kalbin tomurcuklardan pembe

C) Şimdi çocukluğun çatısı kalktı ya üstümüzden
Yağmurun da eski tadı yok bu yüzden

D) O gün gelsin neşemiz tazelensin de gör
Dünyayı hele sen bir barış olsun da gör

E) Sen benim üstüne titrediğim güzel ve yeni
Saatim kadar saadetimin göz bebeği zamansın

CEVAPLAR-AÇIKLAMALAR

1. Soru (1996)

Yanıt: A) Uyak düzeni aa ba ca… biçimindedir.
Açıklama:
Mesnevîde her beyit kendi arasında kafiyelidir (aa, bb, cc …). Dolayısıyla “aa ba ca” ifadesi yanlıştır. Diğer bilgiler mesneviye uygundur.

2. Soru (1997)

Yanıt: D) Konular genellikle gerçek yaşamdan alınmıştır.
Açıklama:
Divan şiiri soyut, hayalî ve kalıplaşmış benzetmelerle örülüdür; gerçek yaşamı yansıtmaz. Dolayısıyla yanlış olan bu seçenektir.

3. Soru (1997)

Yanıt: B) Nazire
Açıklama:
Bir şairin başka bir şairin şiirini aynı vezin, kafiye ve redifle taklit ederek yazdığı şiire nazire denir.

4. Soru (1997)

Yanıt: C) Taşlama
Açıklama:
Divan edebiyatında hiciv → Halk edebiyatında taşlama karşılığıdır.

5. Soru (1998)

Yanıt: E) Kâtip Çelebi – Hüsn ü Aşk
Açıklama:
“Hüsn ü Aşk” Şeyh Galip’indir, Kâtip Çelebi’nin değil. Diğer eşleştirmeler doğrudur.

6. Soru (1998)

Yanıt: D) IV.
Açıklama:
“Keşfü’z-Zünûn” Evliya Çelebi’nin değil, Kâtip Çelebi’nin eseridir. Bilgi yanlışı buradadır.

7. Soru (2006)

Yanıt: B) Batı – Hoca Dehhânî’dir
Açıklama:
Divan edebiyatı Batı etkisiyle sona ermiştir, ilk divan şairi kabul edilen kişi ise Hoca Dehhânî’dir.

8. Soru (2006)

Yanıt: E) Mersiye – Ağıt
Açıklama:
Divan edebiyatında ölen için yazılan şiir → Mersiye,
Halk edebiyatındaki karşılığı → Ağıt.

9. Soru (2007)

Yanıt: A) Şarkı
Açıklama:
Dörtlüklerle yazılmış, aşk ve tabiat duygularını işleyen bu şiir biçim ve içerik yönünden şarkıya uygundur.

10. Soru (2007)

Yanıt: E) Şairin adının da geçtiği tegazzül bölümüdür.
Açıklama:
Kaside bölümleri arasında tegazzül yoktur. Diğerleri kasidenin bölümleridir.

11. Soru (2007)

Yanıt: E) Ali Şir Nevaî
Açıklama:
Mantıku’t-Tayr Ferîdüddin Attâr’a aittir. Ali Şir Nevaî’nin değildir.

12. Soru (2007)

Yanıt: C) III.
Açıklama:
“Hüsn ü Aşk”ın şairi Şeyh Galip değil, Fuzûlî gösterilmiş. Doğrusu: Şeyh Galip → Hüsn ü Aşk.

13. Soru (2008)

✅ Doğru cevap: E) IV ve V

Açıklama:

I. Hicivleriyle ünlüdür. (Nef‘î) ✅ doğru. Nef‘î hiciv ve kasideleriyle ünlüdür.

II. Hayriyye ve Hayrâbâd adlı ünlü mesnevilerin şairidir. (Nâbî) ✅ doğru. Didaktik şiirleriyle bilinir.

III. Ünlenmesini Hüsn ü Aşk adlı mesnevisi sağlamıştır. (Şeyh Gâlib) ✅ doğru. Sebk-i Hindî’nin en önemli temsilcisi.

IV. Süslü nesrin en güzel örneklerinden biri olan Tazarrunâme’nin yazarıdır. (Kâtip Çelebi) ❌ yanlış.

Tazarrunâme Sinan Paşa’ya aittir.
Katip Çelebi’nin böyle bir eseri yoktur.

V. Keşfü’z-Zünûn adında bir ansiklopedi kaleme almış, bu yapıtta yaklaşık 10 bin yazar ve 15 bin eser tanıtmıştır. (Sinan Paşa) ❌ yanlış.

Keşfü’z-Zünûn Katip Çelebi’ye aittir.

Doğru eşleştirme:

IV → Sinan Paşa (Tazarrunâme)
V → Kâtip Çelebi (Keşfü’z-Zünûn)

Yani IV ve V yer değiştirmeli.

14. Soru (2009)

Eşleştirmeler

I. Anonim halk şiiri → Hece ölçüsü ✅

Halk şiirinde ölçü olarak hece kullanılır.

II. Sanatkârane nesir → Seci ✅

Süslü (sanatkârane) nesirde seciler vardır.

III. Nazım türü → Hicviye ✅

Hicviye, bir nazım türüdür.

IV. Terkibibent → ?

Terkibibent bir nazım biçimidir, II. grupta bununla doğrudan eşleşecek bir kavram yok.

V. Kaside → Nesib ✅

Kasidenin ilk bölümü nesibdir.

❌ İlişkilendirilemeyen

Terkibibent

✅ Doğru cevap: D) IV

15. Soru (2009)

Yanıt: B) özgürlük tanımayan – mazmun
Açıklama:
Divan şiirinde şaire özgürlük tanımayan estetik → mazmun sistemidir.

16. Soru (2010)

Yanıt: B) II.
Açıklama:
Divan edebiyatında konuşma dili değil, sanatlı, Arapça-Farsça yüklü ağır dil kullanılır. Dolayısıyla II. yanlış.

17. Soru (2010)

Yanıt: D) Gazel
Açıklama:
Beyitlerle yazılmış, aşk konulu ve Mecnun-Leyla göndermeleri olan bu şiir gazeldir.

18. Soru (2010)

Yanıt: A) Ne yanar kimse bana âteş-i dilden özge…
Açıklama:
Her iki şiirde de yalnızlık ve paylaşacak dost bulamama teması işlenmiştir.

19. Soru (2011)

Yanıt: C) Baki – Mesnevi
Açıklama:
Baki gazel şairi olarak bilinir, mesneviyle ünlenmemiştir.

20. Soru (2011) (Problemli Soru)

A) Nergisî B) Neşati C) Nedim D) Necati E) Enderunlu Vasıf

ÖSYM Yanıtı: D) Necati
Açıklama:

I. Sebk-i Hindî → Bu üslup, özellikle Neşatî gibi sanatçılarda görülür. Derin hayaller, ağır ve süslü mazmunlarla bezenmiştir.
II. Mahallîleşme Akımı → Bu akımın öncüsü Necati’dir; halk söyleyişlerinden, deyimlerden, atasözlerinden yararlanmıştır. Daha sonra Nedim ve Enderunlu Vasıf gibi şairlerde de görülür.
III. Süslü Nesir → Bu türün temsilcilerinden biri Nergisî’dir; sanat için sanat anlayışıyla yoğun, sanatlı bir üslup kullanmıştır.Çözüm:
- Sebk-i Hindî → Neşâtî, Şeyh Gâlib gibi şairlerde görülür → B) Neşâtî ✔
- Mahallîleşme (Yerlileşme) Akımı → Necâtî Bey, Nedim, Enderunlu Vasıf → D) Necâtî, C) Nedim, E) Enderunlu Vasıf ✔
- Süslü Nesir → Nergisî ✔
Dolayısıyla verilen üç anlayışın da bir temsilcisi vardır.
Burada dikkat:
- Necâtî Bey → Mahallîleşme akımıyla doğrudan ilişkilidir.
- Nedim ve Enderunlu Vasıf da mahallîleşme temsilcisidir.
- Neşâtî Sebk-i Hindî temsilcisidir.
- Nergisî süslü nesir temsilcisidir.

Geriye kalan tek isim “Necâtî Bey” bu üçlüden biriyle ilişkilendirilemezmiş gibi kabul edilmiştir.
Çünkü ÖSYM, Mahallîleşme akımı kavramını 18. yy’daki Nedim ve sonrasına özgü saymış, Necâtî’yi ise “öncü ama akımın temsilcisi değil” diye değerlendirmiştir.

21. Soru (2011)

Yanıt: B) I., III., IV.
Açıklama:
Heşt Behişt, Mecalisü’n Nefais, Tezkiretü’ş Şuara → hepsi tezkire türünde eserlerdir.

22. Soru (2011)

Yanıt: C) Hayriyye
Açıklama:
“Hayriyye” Nâbî’ye aittir, yukarıda sayılan sanatçılardan hiçbiri yazmamıştır.

23. Soru (2012)

Yanıt: C) Gülşehrî
Açıklama:
Gülşehrî şairdir, düz yazı yazmamıştır. Diğerleri divan nesircileridir.

24. Soru (2012)

Yanıt: B) Satirik
Açıklama:
Nef’î hiciv şairidir; yani satirik şiirler yazmıştır.

25. Soru (2012)

Yanıt: E) Nedim – 17. yüzyıl
Açıklama:
Nedim 18. yüzyıl Lale Devri şairidir, 17. yüzyıl değil.

26. Soru (2012)

Yanıt: A)
Açıklama:

A) Bir uykuyu cananla beraber uyuyanlar / Ömrün bütün ikbalini vuslatta duyanlar
➡ Yahya Kemal Beyatlı‘nın “Vuslat” adlı şiirinden alınmış dizeler. Bu dizeler Divan şiiri geleneğine ait (klasik mazmunlar: canan, vuslat, ikbal).

B) Ellerin var beyaz güller gibi küçücük / Mutlak kalbin tomurcuklardan pembe
➡ Cahit Külebi’nin “Sabret” adlı şiirinden alınmış dizeler. Cumhuriyet dönemi, bireysel/duygusal temalar.

C) Şimdi çocukluğun çatısı kalktı ya üstümüzden / Yağmurun da eski tadı yok bu yüzden
➡ Haydar Ergülen’nin “İzmir Radyosu Konuşması” adlı şiirinden alınmış dizeler. Yine Cumhuriyet dönemi modern duyarlılık.

D) O gün gelsin neşemiz tazelensin de gör / Dünyayı hele sen bir barış olsun da gör
➡ Melih Cevdet Anday‘ın “Olsun da Gör” adlı şiirinden alınmış dizeler. Cumhuriyet dönemi modern şiir.

E) Sen benim üstüne titrediğim güzel ve yeni / Saatim kadar saadetimin göz bebeği zamansın
➡ Sezai Karakoç‘un “İnci Dakikaları” adlı şiirinden alınmış dizeler. Cumhuriyet dönemi modern şiir.

Çözüm