Edebiyat

10. Sınıf (Lise 2) Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Konuları

10. Sınıf (Lise 2) Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Konuları

10. Sınıf (Lise 2) Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Konuları

10.Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi, 2024 yılında kabul edilen Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında yeniden yapılandırılmıştır. Yeni öğretim programı, 9. sınıflarda 2024-2025, 10. sınıflarda 2025-2026 eğitim öğretim yılından itibaren uygulanmaya başlanmıştır.

Eski programdaki dokuz üniteli yapı kaldırılmış; konular Sözün Ezgisi, Kelimelerin Ritmi, Dünden Bugüne ve Nesillerin Mirası adlı dört tema altında birleştirilmiştir. Böylece edebî türlerin yalnızca özelliklerini öğretmek yerine metinleri anlama, çözümleme, karşılaştırma ve farklı biçimlerde yeniden üretme becerileri öne çıkarılmıştır.

Yeni programda okuma ve dinleme/izleme çalışmaları Metin Tahlili, konuşma ve yazma çalışmaları ise Edebiyat Atölyesi başlığı altında yürütülür. Programın temel yaklaşımını ayrıntılı biçimde incelemek isteyenler Metin Tahlili Sürecinin Aşamaları başlıklı çalışmamızdan yararlanabilir.

Son güncelleme: 14 Ağustos 2026

2024 Türk Dili ve Edebiyatı Programında Neler Değişti?

Yeni 10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı programında dikkat çeken başlıca değişiklikler şunlardır:

  • Dokuz ünite yerine dört temadan oluşan bir yapı benimsenmiştir.
  • Edebî metinler dönem, tür, içerik, yapı, dil ve üslup bakımından karşılaştırmalı biçimde ele alınmaktadır.
  • Okuma, yazma, konuşma ve dinleme/izleme becerileri aynı tema içinde bütünleştirilmiştir.
  • Dil bilgisi konuları bağımsız bir bölüm olarak değil, incelenen metinlerdeki işlevleri üzerinden öğretilmektedir.
  • Öğrencilerden şiir dinletisi, podcast, sunum, canlandırma, film şeridi ve özgün metin gibi ürünler hazırlamaları beklenmektedir.
  • Açık uçlu soruların, çalışma kâğıtlarının, karşılaştırma tablolarının, öğrenme günlüklerinin ve performans görevlerinin kullanıldığı süreç odaklı bir ölçme anlayışı benimsenmiştir.
  • Öğrencinin yalnızca bilgi edinmesi değil; öğrendiklerini yorumlaması, uygulaması, başka bir türe dönüştürmesi ve değerlendirmesi amaçlanmaktadır.

Eski programda bağımsız ünite olarak yer alan roman, tiyatro, anı, haber metni ve gezi yazısı gibi türler, yeni 10. sınıf programında ayrı birer ünite değildir. Bazı türler tema içindeki ana metin veya ara metin olarak kullanılmaktadır.

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Temaları ve Ders Saatleri

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi haftada 5 ders saatidir. Dört tema için toplam 172 ders saati ayrılmıştır. Bunun 92 saati anlama, 80 saati anlatma becerilerine yöneliktir.

Tema Ders saati Anlama Anlatma Başlıca metinler ve çalışmalar
1. Sözün Ezgisi 43 23 20 Koşuk, türkü, koşma, ninni, masal; şiir dinletisi ve film şeridi
2. Kelimelerin Ritmi 43 23 20 Gazel, kaside, saf şiir, söyleşi; podcast ve tür dönüştürme
3. Dünden Bugüne 43 23 20 Destan, mesnevi, halk hikâyesi, fabl; sunum ve fabl yazma
4. Nesillerin Mirası 43 23 20 Dede Korkut, Tanzimat şiiri, Servetifünun romanı, Fecriati şiiri, Millî Edebiyat hikâyesi
Toplam 172 92 80 Dört tema

Tema süreleri toplamı 172 ders saatidir. Okul temelli planlama ve sosyal etkinlikler için ayrılan süreler, yıllık çalışma takviminde ayrıca gösterilir.

1. Tema: Sözün Ezgisi

Tema süresi: 43 ders saati

“Sözün Ezgisi” temasında Türk sözlü kültürünün zenginliği, söz ile müzik arasındaki ilişki, ezgi ve ahengin edebî metinlerdeki yeri ele alınır. Öğrencilerin sözlü geleneğin kültürel hafızanın oluşmasındaki önemini fark etmeleri amaçlanır.

Okuma ve Dinleme/İzleme Konuları

Tema kapsamında:

  • Okuma metni olarak koşuk incelenir.
  • İkinci okuma metni olarak türkü ele alınır.
  • Koşukla karşılaştırılmak üzere ara metin olarak koşma kullanılır.
  • Türküyle bağlantılı ara metin olarak ninni incelenir.
  • Dinleme/izleme metni olarak bir masal seçilir.

Koşuk ve türkü metinleri; konu, tema, yapı, dönem, üslup, söyleyici, ezgi ve ahenk bakımından çözümlenir. Koşuk ile koşma arasındaki benzerlik ve farklılıklar belirlenir. Türkünün anonimleşme süreci, varyantlaşması ve kültürel hafızadaki yeri değerlendirilir.

Masal incelenirken olay örgüsü, kişiler, zaman, mekân, masal anlatıcısı, tekerlemeler, kalıplaşmış ifadeler ve masalın bölümleri üzerinde durulur.

Edebiyat Atölyesi Çalışmaları

Konuşma çalışması: Öğrenciler belirledikleri bir tema doğrultusunda farklı dönemlerden şiirler seçerek bir şiir dinletisi hazırlar ve sunar.

Yazma çalışması: Dinlenen veya izlenen masal; olay akışı, karakterler, sahneler ve görsel ögeler dikkate alınarak film şeridi hâline getirilir.

Bu çalışmalarda öğrencilerin Türkçeyi doğru ve etkili kullanmaları; vurgu, tonlama, beden dili, zaman ve mekân yönetimine dikkat etmeleri beklenir.

Dil Bilgisi ve Temel Kavramlar

Metinlerden hareketle şu dil bilgisi konuları üzerinde durulur:

Temanın anahtar kavramları; sözlü kültür, anonimlik, olağanüstülük, kurmaca, varyant, gelenek, ahenk, ezgi, ritim ve yapı unsurlarıdır.

2. Tema: Kelimelerin Ritmi

Tema süresi: 43 ders saati

“Kelimelerin Ritmi” temasında şiirde ses, ritim, ahenk, söz varlığı ve estetik söyleyiş arasındaki ilişki ele alınır. Şiir anlayışlarının zaman içindeki değişimi, farklı dönemlerden seçilen metinler üzerinden incelenir.

Okuma ve Dinleme/İzleme Konuları

Tema kapsamında:

Gazel ve kaside; nazım birimi, ölçü, kafiye, redif, ahenk, imge, sembol, açık ve örtük ileti bakımından karşılaştırılır. Divan şiirinin estetik anlayışı ile Cumhuriyet Dönemi saf şiir anlayışı arasındaki devamlılık ve farklılaşma üzerinde durulur.

Şiirin ortaya çıktığı dönemin sosyal ve kültürel şartlarının söz varlığına, dil anlayışına ve şairin üslubuna nasıl yansıdığı değerlendirilir.

Edebiyat Atölyesi Çalışmaları

Konuşma çalışması: Öğrenciler, Türk edebiyatında iz bırakmış bir şair veya yazarın edebî yönünü tanıtan bir podcast, başka bir ifadeyle sesli blog hazırlar.

Podcast hazırlanırken:

  • Ele alınacak sanatçı belirlenir.
  • Güvenilir kaynaklardan bilgi toplanır.
  • Hedef kitleye uygun bir konuşma metni hazırlanır.
  • Ses, vurgu, tonlama ve süre planlanır.
  • Kullanılan kaynakların doğruluğu kontrol edilir.

Yazma çalışması: Öğrenciler bir bilgilendirici metni, seçtikleri edebî türün özelliklerine uygun biçimde edebî metne dönüştürür.

Bu çalışma öğrencinin aynı içeriğin bilgi verme amacıyla veya estetik bir anlatımla nasıl farklı biçimlerde ifade edilebileceğini görmesini sağlar.

Dil Bilgisi ve Temel Kavramlar

Metinlerin dil ve anlatım özellikleri incelenirken:

üzerinde durulur.

Temanın anahtar kavramları; ritim, gerçeklik, imge, sembol, beyit, açık ve örtük ileti, ölçü, aruz, kafiye ve ahenk unsurlarıdır.

3. Tema: Dünden Bugüne

Tema süresi: 43 ders saati

“Dünden Bugüne” temasında Türk edebiyatının tarihî süreçte geçirdiği değişim ve dönüşüm ele alınır. Edebî türlerin içerik, yapı, dil ve üslup bakımından zaman içinde nasıl farklılaştığı incelenir.

Okuma ve Dinleme/İzleme Konuları

Tema kapsamında:

  • Okuma metni olarak Türk destanlarından bir örnek incelenir.
  • Destanla karşılaştırılmak üzere ara metin olarak bir halk hikâyesi kullanılır.
  • İkinci okuma metni olarak bir mesnevi ele alınır.
  • Dinleme/izleme metni olarak bir fabl seçilir.

Destan metni; sözlü gelenek, millî kültür, olağanüstülük, motif, kahramanlık, olay örgüsü, kişiler, zaman ve mekân bakımından çözümlenir. Destan ile halk hikâyesi; tür, dönem, yapı ve üslup açısından karşılaştırılır.

Mesnevi incelenirken anlatmaya dayalı manzum metinlerin özellikleri, mesnevinin yapı ve uyak düzeni, didaktik veya öyküleyici anlatımı üzerinde durulur.

Fablda ise insan dışındaki varlıkların kişileştirilmesi, sembolik anlatım, açık ve örtük iletiler ile öğretici amaç değerlendirilir.

Edebiyat Atölyesi Çalışmaları

Konuşma çalışması: Öğrenciler seçtikleri Türk destanı hakkında araştırmaya dayalı bir sunum hazırlar.

Sunumda destanın:

  • Oluştuğu dönem,
  • Konusu ve kahramanları,
  • Yapı unsurları,
  • Millî ve kültürel değerleri,
  • Sözlü gelenek içindeki yeri,
  • Diğer destanlarla benzerlik ve farklılıkları

ele alınır.

Yazma çalışması: Öğrenciler, fabl türünün özelliklerine uygun özgün bir metin yazar. Yazılan fablda insan dışındaki varlıklar aracılığıyla bir davranışın, toplumsal durumun veya ahlaki değerin sembolik biçimde anlatılması beklenir.

Dil Bilgisi ve Temel Kavramlar

Tema kapsamında metinlerden hareketle:

  • Zarflar
  • Durum, zaman, miktar, yer-yön ve soru zarfları
  • Zarfların metnin anlamına katkısı
  • Yazım ve noktalama kuralları

üzerinde durulur.

Temanın anahtar kavramları; sözlü gelenek, destan, motif, doğal destan, yapma destan, mesnevi, halk hikâyesi, fabl, olağanüstülük, kurmaca, didaktik üslup ve anlatım biçimleridir.

4. Tema: Nesillerin Mirası

Tema süresi: 43 ders saati

“Nesillerin Mirası” temasında geçmişten günümüze aktarılan edebî ve kültürel birikim incelenir. Din, dil, kültür, felsefe ve toplumsal yaşamda meydana gelen değişimlerin edebî türlere nasıl yansıdığı üzerinde durulur.

Tema, Türk edebiyatının farklı dönemlerini aynı çerçeve içinde değerlendirmesi bakımından 10. sınıf programının en geniş tarihsel içeriğine sahiptir.

Okuma ve Dinleme/İzleme Konuları

Tema kapsamında:

Dede Korkut metni; sözlü kültür, olağanüstülük, kurmaca, kahramanlık, aile, dayanışma, millî kimlik ve toplumsal değerler bakımından incelenir. Metnin dil ve anlatım özellikleri, yapı unsurları ve ait olduğu dönemin kültürel yapısıyla ilişkisi değerlendirilir.

Dede Korkut hikâyesi ile Servetifünun romanı karşılaştırılarak anlatmaya dayalı metinlerin yapı, dil, dönem ve üslup bakımından geçirdiği değişim ortaya konur.

Tanzimat ve Fecriati şiirleri karşılaştırılırken şiir anlayışındaki değişim; tema, biçim, dil, ahenk ve sanat anlayışı üzerinden değerlendirilir.

Millî Edebiyat hikâyesi aracılığıyla tarihî gerçekliklerin edebiyata kaynaklık etmesi ve millî değerlerin edebî metinlerdeki görünümü incelenir.

Edebiyat Atölyesi Çalışmaları

Konuşma çalışması: Öğrenciler Dede Korkut hikâyelerinden birini seçerek grup hâlinde canlandırır.

Canlandırmada:

  • Kişiler, zaman ve mekân belirlenir.
  • Metnin ana düşüncesine uygun bir canlandırma planı hazırlanır.
  • Dekor, görsel ve işitsel ögeler seçilir.
  • Beden dili ve konuşma özellikleri etkili biçimde kullanılır.
  • Metnin kültürel özelliklerinin korunmasına özen gösterilir.

Yazma çalışması: Dinlenen veya izlenen Millî Edebiyat Dönemi hikâyesi şiire dönüştürülür. Öğrenciler hikâyedeki olay, durum ve duyguları şiir dilinin imkânlarından yararlanarak yeniden ifade eder.

Dil Bilgisi ve Temel Kavramlar

Metinlerin dil ve anlatım özellikleri değerlendirilirken:

üzerinde durulur.

Temanın anahtar kavramları; sözlü kültür, olağanüstülük, kurmaca, millî edebiyat, millî bilinç, açık ve örtük ileti, dönem, yaşantı, şiir, hikâye, roman, değişim ve yeniliktir.

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Dil Bilgisi Konuları

Yeni programda dil bilgisi, edebî metinlerden kopuk ve bağımsız biçimde işlenmez. Her konu, incelenen metnin anlamına ve anlatımına yaptığı katkı üzerinden ele alınır.

Tema Dil bilgisi konuları
Sözün Ezgisi İsim, sıfat, isim tamlaması, sıfat tamlaması
Kelimelerin Ritmi Zamir, edat, bağlaç, ünlem
Dünden Bugüne Zarflar
Nesillerin Mirası Fiiller
Bütün temalar Yazım kuralları, noktalama, söz varlığı ve dilin işlevsel kullanımı

Buradaki amaç, öğrencinin yalnızca bir kelimenin türünü bulması değildir. Öğrenciden kelimenin metnin anlamına, anlatımına, ahengine ve yazarın üslubuna nasıl katkı sağladığını açıklaması beklenir.

Programda Kazandırılması Amaçlanan Temel Beceriler

Her temada dört temel dil becerisine yönelik benzer bir öğrenme süreci izlenir:

Dinleme/İzleme

  • Dinleme veya izleme sürecini yönetme
  • Metinde anlam oluşturma
  • Metni çözümleme
  • Dinleme/izleme sürecini değerlendirme

Okuma

  • Okuma amacını ve yöntemini belirleme
  • Metinde anlam oluşturma
  • Metni içerik, yapı, dil ve üslup bakımından çözümleme
  • Okuma sürecini ve metni değerlendirme

Konuşma

  • Konuşma sürecini planlama ve yönetme
  • Amaca ve hedef kitleye uygun içerik oluşturma
  • Türkçenin kurallarını, ses ve beden dilini etkili kullanma
  • Gerçekleştirilen konuşmayı değerlendirme

Yazma

  • Yazma sürecini planlama
  • Türe ve amaca uygun içerik oluşturma
  • Dil, anlatım, yazım ve noktalama kurallarını uygulama
  • Yazılı ürünü gözden geçirme ve değerlendirme

Ölçme ve Değerlendirme Nasıl Yapılır?

Yeni programda yalnızca sonuç değil, öğrencinin öğrenme süreci de değerlendirilir. Bunun için farklı ölçme araçlarından yararlanılır:

  • Açık uçlu sorular
  • Kısa cevaplı sorular
  • Kavram ve zihin haritaları
  • Karşılaştırma tabloları
  • T diyagramları
  • Çalışma kâğıtları
  • Öğrenme günlükleri
  • Giriş ve çıkış kartları
  • Gözlem formları
  • Öz değerlendirme
  • Akran değerlendirmesi
  • Dereceli puanlama anahtarları

Her temada biri konuşmaya, diğeri yazmaya yönelik olmak üzere iki temel performans çalışması bulunur. Bu çalışmalar yalnızca ortaya çıkan ürüne göre değil; hazırlık, planlama, uygulama, sunma ve değerlendirme aşamalarıyla birlikte ele alınır.

10. Sınıf Edebiyat Konularına Nasıl Çalışılmalı?

Yeni program, yalnızca bilgi ezberlemeye dayalı bir çalışma yöntemine uygun değildir. Öğrencilerin şu yolu izlemesi yararlı olacaktır:

  1. Öncelikle temada ele alınan metin türünün temel özelliklerini öğrenin.
  2. Metnin konusunu, temasını, ana düşüncesini veya temel duygusunu belirleyin.
  3. Yapı unsurlarını ve metnin planını inceleyin.
  4. Dil ve anlatım özelliklerini yazarın üslubuyla ilişkilendirin.
  5. Metnin ortaya çıktığı dönemin sosyal ve kültürel özelliklerini araştırın.
  6. Ana metin ile ara metin arasındaki benzerlik ve farklılıkları tablo hâline getirin.
  7. Tema kapsamındaki konuşma ve yazma görevlerini uygulayarak öğrenin.
  8. Dil bilgisi konularını ezberlemek yerine metindeki görevleri üzerinden değerlendirin.
  9. Tema sonunda öğrendiklerinizi kısa bir kavram haritasıyla özetleyin.

Öğretmenlerimiz, temaların haftalara ve dönemlere ayrıntılı dağılımı için 2026-2027 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Yıllık Ders Planı çalışmamızdan yararlanabilir.

Yeni Programda Okunacak Eserler

Türk Dili ve Edebiyatı derslerinde öğrencilerin her dönem iki olmak üzere öğretim yılı boyunca toplam dört eser okuması öngörülmektedir.

Okunacak eserler öğrencilerin yaş ve sınıf düzeylerine uygun olarak zümre öğretmenlerince belirlenir. Öğrencilerin okudukları eserleri yalnızca olay örgüsü bakımından değil; tema, dil, anlatım, karakter, değerler ve kültürel bağlam bakımından da değerlendirmeleri beklenir.

10. Sınıf Okuma Listesi ve Film (Öneri)

Amaç, öğrencinin Türk edebiyatının tarihsel devamlılığını görmesini sağlamak.

Dönem Eser Programla bağlantısı
1 Yunus Emre Divanı’ndan Seçmeler Sözün Ezgisi – Kelimelerin Ritmi: şiirde ses, ahenk, söyleyiş ve değerler
1 Dede Korkut Hikâyeleri Destansı anlatım, sözlü kültür ve geçmişten bugüne aktarılan miras
2 Sergüzeşt – Samipaşazade Sezai Tanzimat romanı, toplumsal mesele, anlatıcı ve gerçekçilik
2 Memleket Hikâyeleri – Refik Halit Karay Millî Edebiyat, Anadolu, gözlem, sade dil ve hikâye tekniği

Film: Kelebeğin Rüyası
Şairin hayatı, şiirin oluşumu, sanatçı–toplum ilişkisi, dönem ve mekân üzerinden eleştirel olarak değerlendirilebilir.

Burada baskı seçimi önemli:

  • Yunus Emre için sözlüklü ve açıklamalı bir seçki,
  • Dede Korkut için edebî söyleyişi koruyan, aşırı çocuklaştırılmamış bir baskı,
  • Tanzimat ve Millî Edebiyat eserleri için özgün dili koruyan; fakat bilinmeyen kelimeleri açıklayan baskılar seçilmeli.

Mai ve Siyah, Eylül, Araba Sevdası ve Safahat çok kıymetli olmakla birlikte bütün sınıfa zorunlu eser olarak ağır gelebilir. Bunları sınıf içi parçalar ve ileri okuma grubunda değerlendirilebilir.

Sık Sorulan Sorular

10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi kaç temadan oluşur?

2024 Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Programı’na göre 10. sınıf dersi dört temadan oluşur. Bunlar Sözün Ezgisi, Kelimelerin Ritmi, Dünden Bugüne ve Nesillerin Mirası’dır.

10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi haftada kaç saattir?

Güncel ortaöğretim haftalık ders çizelgesinde Türk Dili ve Edebiyatı dersi 10. sınıflarda haftada 5 ders saatidir.

10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı programı toplam kaç saattir?

Dört temanın her biri için 43 saat ayrılmıştır. Temaların toplam süresi 172 ders saatidir. Okul temelli planlama ve sosyal etkinlik saatleri yıllık planda ayrıca gösterilir.

Yeni 10. sınıf edebiyat programında hangi metin türleri vardır?

Programda koşuk, türkü, koşma, ninni, masal, gazel, kaside, saf şiir, söyleşi, destan, halk hikâyesi, mesnevi, fabl, Dede Korkut hikâyesi, roman ve farklı dönemlere ait şiir ile hikâye örnekleri yer alır.

Yeni müfredatta roman ve tiyatro üniteleri kaldırıldı mı?

Roman ve tiyatro, eski programdaki gibi bağımsız 10. sınıf üniteleri değildir. Roman, Nesillerin Mirası temasında ara metin olarak kullanılmaktadır. Tiyatro ise yeni 10. sınıf programında bağımsız bir tema veya ana metin türü olarak yer almamaktadır.

10. sınıf dil bilgisi konuları nelerdir?

  1. sınıfta isimler, sıfatlar, isim ve sıfat tamlamaları, zamirler, edatlar, bağlaçlar, ünlemler, zarflar ve fiiller ele alınır. Yazım ve noktalama çalışmaları bütün temalarda sürdürülür.

Dil bilgisi konuları ayrı bir ünite olarak mı işlenir?

Hayır. Dil bilgisi konuları incelenen edebî metinler üzerinden ele alınır. Kelimelerin ve dil yapılarının metnin anlamına, anlatımına ve üslubuna yaptığı katkı değerlendirilir.

Edebiyat atölyesinde hangi çalışmalar yapılır?

Öğrenciler şiir dinletisi, film şeridi, podcast, edebî metin, Türk destanları sunumu, fabl, Dede Korkut canlandırması ve hikâyeden şiire dönüştürme çalışmaları yapar.

Eski dokuz üniteli 10. sınıf programı hâlâ geçerli mi?

Hayır. Giriş, Hikâye, Şiir, Destan/Efsane, Roman, Tiyatro, Anı, Haber Metni ve Gezi Yazısı biçimindeki dokuz üniteli yapı eski öğretim programına aittir. Güncel program dört tema üzerinden yürütülmektedir.

Kaynak

Bu içerik, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Programı esas alınarak TDE Öğretmeni Murat AKINCI tarafından hazırlanmıştır.

Diğer Sınıfların Türk Dili ve Edebiyatı Konuları

Etiketler
Başa dön tuşu