Dede Korkut Hikâyelerinin Özeti

Tam adı, “Kitab-ı Dede Korkut Ala Lisan-ı Taife-i Oğuzan” (Oğuzların Diliyle Dede Korkut Kitabı)’dır. 12 hikâye ve bir önsözden oluşan, 15.yüzyılda yazıya geçirildiği düşünülen Dede Korkut hikâyelerinin kısa özetleri aşağıda verilmiştir.

Dede Korkut Kitabındaki 12 Hikâye

1. Dirse Han Oğlu Boğaç Han
2. Ulaş Oğlu Salur Kazan
3. Bay Büre Oğlu Bamsı Beyrek
4. Salur Kazan Oğlu Uruz
5. Duha Koca Oğlu Deli Dumrul
6. Kanglı Koca Oğlu Kan Turalı
7. Kazılık Koca Oğlu Yegenek
8. Aruz Koca Oğlu Basat ile Tepegöz
9. Begil Oğlu Emren
10. Uşun Koca Oğlu Seğrek
11. Salur Kazan’ın Esir Düştüğü Boy
12. Dış Oğuzların İç Oğuzlara İsyan Ettiği Boy

1- DİRSE HAN OĞLU BOĞAÇ HAN

Bayındır Han’ın toyunda, çocuğu olmayan Dirse Han kara otağa alınır ve hor görülür. Bu durum Dirse Han’ı derinden üzer. Eşi Gülçehre’nin öğüdüyle büyük bir toy verir, fakirlere yardım eder ve Allah’a dua eder. Duaları kabul olur; bir oğulları dünyaya gelir. Oğlan büyür, ancak bir yiğitlik göstermeden ad alamaz.

Bayındır Han’ın düzenlediği bir toyda azgın boğa meydana salınır. Herkes kaçarken Dirse Han’ın oğlu boğayla tek başına dövüşür ve onu öldürür. Dede Korkut gelir, bu yiğitliği üzerine çocuğa Boğaç adını verir ve ona beylik verilmesini ister.

Boğaç büyüyüp yiğit olunca babasının adamları onu kıskanır ve Dirse Han’a iftiralar atarak baba ile oğlun arasını açarlar. Dirse Han, kandırılarak av sırasında oğlunu okla vurur. Boğaç ölmez; annesi onu gizlice iyileştirir. Bu sırada hain adamlar Dirse Han’ı bağlayıp kâfirlere satmaya kalkarlar.

Boğaç iyileşince babasını kurtarmaya gider, hainleri yener ve Dirse Han’ı kurtarır. Oğul, babasına kin tutmaz; ana-baba hakkını yüceltir. Bu büyük yiğitliği üzerine Bayındır Han Boğaç’a beylik verir. Dede Korkut gelip boyu destanlaştırır ve dua eder.

Dirse Han Oğlu Boğaç Han Boyu – Olay Örgüsü

1. Bayındır Han’ın toyunda çocuğu olmayan Dirse Han kara otağa alınır ve hor görülür.
2. Dirse Han bu duruma üzülür; eşi Gülçehre’nin öğüdüyle toy verir, fakirlere yardım eder, Allah’a dua eder.
3. Dualar kabul olur ve Dirse Han’ın bir oğlu dünyaya gelir.
4. Oğlan büyür; Bayındır Han’ın toyunda azgın boğayı yenerek büyük bir yiğitlik gösterir.
5. Dede Korkut gelir, çocuğa Boğaç adını verir; Dirse Han oğluna beylik verir.
6. Boğaç’ın yiğitliği babasının adamlarını kıskandırır; onlar Dirse Han’a iftiralar atarak baba ile oğlun arasını açar.
7. Dirse Han kandırılır ve av sırasında oğlunu okla vurur.
8. Boğaç ölmez; annesi Gülçehre onu gizlice iyileştirir.
9. Hain adamlar bu kez Dirse Han’ı bağlayıp kâfirlere satmaya kalkar.
10. İyileşen Boğaç, babasını kurtarmak için gider; hainleri yener ve Dirse Han’ı kurtarır.
11. Boğaç’ın bu yiğitliği üzerine Bayındır Han ona beylik verir; Dede Korkut boyu destanlaştırır.

2- ULAŞ OĞLU SALUR KAZAN

Salur Kazan, Oğuz beylerini büyük bir ziyafete çağırır ve ardından onları Aladağ’a ava götürür. Yurdunda ise oğlu Uruz’u, üç yüz yiğitle birlikte bırakır. Oğuzlar arasında bulunan bir casus, bu durumu Gürcistan hükümdarı Şöklü Melik’e haber verir.

Şöklü Melik, yedi bin kişilik ordusuyla Kazan’ın yurduna baskın yapar. Otağlar yakılır; Kazan’ın annesi, eşi Burla Hatun, kırk bey kızı ve oğlu Uruz esir alınır. Mallar yağmalanır, yurt talan edilir. Ardından Şöklü Melik, Kazan’ın Kapılı Derbent’teki on bin koyununu da ele geçirmek ister ve altı yüz asker gönderir.

Bu koyunları koruyan Karacık Çoban, kardeşleri Kıyan Gücü ve Demir Gücü ile birlikte kâfirlere karşı direnir. Sapanıyla yüzlerce düşmanı etkisiz hale getirir; kardeşleri şehit olur, kendisi yaralanır ama koyunları vermez.

Avdan dönen Salur Kazan, yurdunun yıkıldığını görür. İzleri sürerek Karacık Çoban’a ulaşır ve olanları öğrenir. Başta öfkeyle çobanı azarlasa da gerçeği anlayınca pişman olur. Karacık Çoban, Kazan’la birlikte Gürcistan’a yürür.

Bu sırada Şöklü Melik, Burla Hatun’u aşağılamak ister. Burla Hatun kırk kızla yer değiştirerek kimliğini gizler. Bunun üzerine Şöklü Melik, Uruz’u idam edip etini kadınlara yedirmeyi planlar; yemeyen kişinin Burla Hatun olduğunu anlayacaktır. Burla Hatun, oğluna durumu anlatır. Uruz, annesinin namusu için kendi canını feda etmeye razı olur.

Uruz darağacına götürülürken Salur Kazan ve Karacık Çoban yetişir. Büyük bir savaş başlar. Kazan, kâfirlerin içine dalar; Karacık Çoban sapanıyla ortalığı kasıp kavurur. Ardından Kara Göne, Kara Budak, Aruz Koca, Büğdüz Emen ve Bamsı Beyrek başta olmak üzere Oğuz beyleri yetişir. Kâfir ordusu bozguna uğratılır, Şöklü Melik öldürülür.

Salur Kazan ailesini ve yurdunu kurtarır; büyük ganimetle döner. Karacık Çoban’ı tavlacıbaşı yapar. Dede Korkut gelir, boyu destanlaştırır ve dua eder.

Olay Örgüsü:

1. Salur Kazan, Oğuz beylerini Aladağ’a ava götürür; yurdunda oğlu Uruz’u bırakır.
2. Oğuzlar içindeki casus, durumu Şöklü Melik’e bildirir.
3. Şöklü Melik yedi bin askerle Kazan’ın yurdunu basar; Burla Hatun, Uruz ve diğerleri esir alınır.
4. Şöklü Melik, Kapılı Derbent’teki koyunları almak için altı yüz asker gönderir.
5. Karacık Çoban, kardeşleriyle koyunları savunur; kardeşleri şehit olur, koyunlar kurtarılır.
6. Avdan dönen Salur Kazan, yurdunun yıkıldığını görür; Karacık Çoban’dan gerçeği öğrenir.
7. Salur Kazan ve Karacık Çoban, Gürcistan’a doğru yola çıkar.
8. Şöklü Melik, Burla Hatun’u aşağılamak ister; plan tutmayınca Uruz’u idam ettirme emri verir.
9. Burla Hatun durumu Uruz’a anlatır; Uruz annesinin namusu için ölümü göze alır.
10. Uruz darağacına götürülürken Salur Kazan yetişir; büyük savaş başlar.
11. Oğuz beyleri (Kara Göne, Kara Budak, Aruz Koca, Büğdüz Emen, Bamsı Beyrek) yardıma gelir.
12. Kâfirler yenilir, Şöklü Melik öldürülür.
13. Salur Kazan ailesini ve yurdunu kurtarır; Karacık Çoban’ı ödüllendirir.
14. Dede Korkut gelir, boyu destanlaştırır ve dua eder.

3- BAY BÜRE OĞLU BAMSI BEYREK

Bay Büre’nin oğlu, Bay Bîcan’ın da kızı yoktur. Oğuz beyleri dua eder, Bay Büre’ye Beyrek, Bay Bîcan’a ise Banı Çiçek doğar. Çocuklar beşik kertmesi ile nişanlanır. Bamsı Beyrek büyüyüp kahramanlık gösterir ve ad alır. Banı Çiçek’le karşılaşır, yarışır ve nişan yüzüğü takar.

Banı Çiçek’in abisi Deli Karçar bu evliliğe karşı çıkar, ancak Dede Korkut araya girip ikna eder. Tam düğün yapılırken, kâfirler baskın yapar ve Beyrek’i esir alır. 16 yıl haber alınamaz. Bu sırada Yalancı oğlu Yaltacık, Beyrek’in öldüğünü söyleyip Banı Çiçek’le evlenmek ister.

Beyrek, zindandan kaçar, “Deli Ozan” kılığıyla düğün yerine gelir. Hünerlerini sergiler, Banı Çiçek onu tanır. Kimliğini açıklar, Yaltacık rezil olur. Bay Büre’nin gözleri oğlunun kanıyla açılır. Sonunda Beyrek ve Banı Çiçek evlenir, kırk gün kırk gece düğün yapılır. Dede Korkut’un duasıyla hikâye sona erer.

 Mekânlar

• İç Oğuzlar / Dış Oğuzlar: Olayların geçtiği Oğuz bölgeleri
• Bayındır Han’ın otağı
• Kara Derbent ve Avnik Kalesi: Savaşın ve baskının gerçekleştiği yer
• Bayburt Kalesi: Beyrek’in esir tutulduğu yer
• Banı Çiçek’in otağı
• Bay Büre’nin konağı

Kişiler

• Bamsı Beyrek: Bay Büre’nin oğlu, hikâyenin kahramanı
• Bay Büre: Zengin ama çocuksuz bir Oğuz beyi
• Bay Bîcan: Kızı olan diğer bir zengin bey
• Banı Çiçek: Bay Bîcan’ın kızı, Beyrek’in beşik kertmesi nişanlısı
• Salur Kazan: Oğuz beylerinden
• Dede Korkut: Bilge kişi, anlatıcı ve dua eden
• Deli Karçar: Banı Çiçek’in abisi, sert ve korumacı
• Yalancı oğlu Yaltacık: Beyrek’in nişanlısına göz diken sinsi karakter
• Bayındır Han: Oğuzların hanı
• Kısırca Yenge, Boğazca Fatma: Kadın karakterler
• Ak Hanım: Bay Büre’nin eşi

Olay Örgüsü

1. Bay Büre’nin oğlu yoktur, bu yüzden üzülür. Dualar sonucu Bamsı Beyrek doğar.
2. Aynı dönemde Bay Bîcan’ın kızı Banı Çiçek doğar. İkisi beşik kertmesi nişanlanır.
3. Beyrek gençlik çağına gelince bir savaşta kahramanlık gösterir, ona ad verilir: Bamsı Beyrek.
4. Beyrek, av sırasında Banı Çiçek ile karşılaşır; kimliklerini başta bilmezler ama sonra tanışıp nişan yüzüğü takarlar.
5. Düğün hazırlıkları yapılırken Banı Çiçek’in abisi Deli Karçar bu evliliğe karşı çıkar.
6. Dede Korkut’un araya girmesiyle Deli Karçar razı edilir. Ancak bin pire, köpek, aygır gibi abartılı başlıklar ister.
7. Pirelerle dolu ahırda cezalandırılan Deli Karçar sonunda razı olur, düğün başlar.
8. Kâfirler Beyrek’i esir alır, 16 yıl Bayburt Kalesi’nde tutulur.
9. Yalancı oğlu Yaltacık, Banı Çiçek’i almak için Beyrek’in öldüğüne dair yalan haber yayar.
10. Beyrek kaleden kaçar, “Deli Ozan” kılığında düğün yerine gelir.
11. Yalancı oğlu Yaltacık’ı rezil eder, hünerlerini gösterir. Banı Çiçek ile yüzükten tanışırlar.
12. Gerçek kimliği ortaya çıkan Beyrek, kurtarıcı olarak kabul edilir.
13. Bay Büre’nin gözleri Beyrek’in kanı sayesinde açılır.
14. Yaltacık kaçar ama sonra yakalanır ve Beyrek tarafından affedilir.
15. Beyrek ve Banı Çiçek evlenir, kırk gün kırk gece düğün yapılır.
16. Hikâye, Dede Korkut’un duası ile sona erer.

4- SALUR KAZAN OĞLU URUZ

Oğuz beylerinden Salur Kazan, büyük bir ziyafet verir. Ziyafet sırasında oğlu Uruz’a bakınca hüzünlenir; çünkü oğlunun henüz savaş tecrübesi yoktur. Uruz, kendini savunarak babasından savaş eğitimi almadığını söyler. Bunun üzerine Salur Kazan, onu ava ve eğitim için dağlara götürür.

Ava çıktıkları sırada düşman olan kâfirler saldırıya geçer. Kazan Bey, oğlunu tehlikeden uzak tutmak ister ama Uruz babasına kendini kanıtlamak ister. Yiğitçe savaşır, birçok düşmanı öldürür; ancak sonunda esir düşer. Onunla birlikte gelen kırk arkadaşı da şehit olur.

Salur Kazan, oğlunun kaybolduğunu öğrenince çok üzülür, eşi Burla Hatun da gözyaşlarına boğulur. Kazan, oğlunu kurtarmak için yola çıkar. Kâfirlerin eline düşen Uruz, ordugâh kapısında çiğnenmeye mahkûm edilir.

Tam o sırada Kazan Bey yetişir, tek başına savaşa girer. Ardından Oğuz beyleri, kardeşi Kara Göne, yiğit Deli Dündar, Bamsı Beyrek ve diğer kahramanlar yardıma gelir. Büyük bir savaş yaşanır. Burla Hatun bile kılıç kuşanıp düşmanı yener, oğlunu kurtarır.

Zaferin ardından büyük bir ziyafet düzenlenir. Salur Kazan, oğlunun yiğitliğini kutlar, esaretten kurtulduğu için şükreder. Dede Korkut gelir, hikâyeyi anlatır ve dualar eder.

Kişiler:

Karakter	Özellikleri
Salur Kazan	Oğuz beyidir, cesur ve cömerttir. Oğluna savaşmayı öğretmek ister.
Uruz	Kazan’ın oğludur. Başta tecrübesiz görünse de yiğitlik göstererek kahraman olur.
Burla Hatun	Uruz’un annesi, güçlü ve duygusal bir karakter. Oğlunun esaretiyle kahrolur ama sonunda onu kurtarır.
Kara Göne	Kazan’ın kardeşi, savaşta yardıma gelen ilk kişilerdendir.
Deli Dündar	Cesur Oğuz beylerinden biri. Yardıma koşar.
Bamsı Beyrek	Kahraman Oğuz alpidir, savaşta önemli rol oynar.
Aruz Koca	Kazan’ın dayısı. Yaşlı ama hâlâ savaşçı ruha sahiptir.
Kâfirler	Oğuzlar’ın düşmanları. Uruz’u esir alırlar.

Temalar – Mesajlar:

• Baba-oğul ilişkisi: Kazan Bey’in oğluna duyduğu hem sevgi hem kaygı ön plandadır.
• Yiğitlik ve savaş: Savaş, cesaretin ve liderliğin göstergesidir.
• Anne sevgisi: Burla Hatun’un oğlunu kurtarışı, annelik fedakârlığını yüceltir.
• Toplumsal dayanışma: Oğuz beylerinin birlik olması zaferin anahtarıdır.
• Esaret ve özgürlük: Uruz’un esaretten kurtuluşu dramatik bir doruk noktasıdır.

5- DUHA KOCA OĞLU DELİ DUMRUL HİKÂYESİ

Duha Koca oğlu Deli Dumrul, çok güçlü bir yiğittir ancak bu gücünü boş yere kullanır, sürekli kavga arar. Kuru bir çayın üstüne köprü yaptırır ve geçenden 33, geçmeyenden zorla 40 akçe alır. Bir gün, bir obada bir gencin ölümüne ağlayanları duyunca sinirlenir, ölenin Azrail tarafından canının alındığını öğrenince Azrail’e meydan okur.

Bu sözleri Allah’ın hoşuna gitmez ve Azrail’i gönderir. Azrail karşısına çıkınca Deli Dumrul korkar, önce savaşmaya kalkar ama başaramaz. Canını bağışlaması için Allah’a yalvarır. Allah, başka bir can bulursa onun yerine bağışlayacağını bildirir.

Deli Dumrul önce babasına, sonra annesine gider ama ikisi de canlarını vermek istemez. Son olarak karısı Aykız, onun yerine canını vermeyi kabul eder. Bunun üzerine Deli Dumrul tekrar dua eder; karısının da canının alınmamasını ister.

Allah, onların sevgisini ve sadakatini görüp ikisini de affeder, onlara 140 yıl ömür verir. Ancak anne ve babasının canı alınır. Hikâye, Dede Korkut’un duası ve nasihatiyle sona erer.

Dedem Korkut gelerek boy boylamış, soy soylamış:

“Bu boy Deli Dumrul’un olsun. Benden sonra ozanlar çalıp söylesin. Ak alınlı cömert erenler dinlesin.” demiş. Güvendiğin dağlara kar yağmasın. Meyveli, ulu ağaçların kesilmesin. Yazın güzün akan tatlı suyun kurumasın. Kadir Allah seni namerde muhtaç eylemesin. Huzurunda dua ettik, kabul olsun. Hanım hey!…

Temalar:

• Gücün kibri ve sonu
• Ölüm karşısında insanın çaresizliği
• Ebeveyn sevgisinin sınırları
• Eşler arasındaki gerçek sevgi ve fedakârlık
• Allah’a teslimiyet ve affediciliği

6- KANGLI KOCA OĞLU KAN TURALI HİKÂYESİ

Kan Turalı, Oğuz illerinde yaşayan yiğit, cesur ve yakışıklı bir delikanlıdır. Babası Kanglı (Kanlı) Koca, onun artık evlenmesini ister. Ancak Kan Turalı, sıradan bir kız değil; kendisi gibi savaşçı ve cesur bir eş ister. “Ben kalkmadan kalkacak, ata binmeden binecek, düşmana benden önce varacak” diye tanımlar hayalindeki kızı.

Babası oğluna uygun bir kız bulmak için yollara düşer. İç ve Dış Oğuz illerinde arar ama istediği gibi biri yoktur. Sonunda Trabzon Beyi’nin kızı Selcen Hatun’un hem çok güzel hem de savaşçı olduğunu öğrenir. Fakat onunla evlenmek isteyenin önce üç azgın hayvanı (kara boğa, boz arslan, sarı buğra) yenmesi gerekmektedir.

Kan Turalı, bu zorlu görevi kabul eder. Trabzon’a gider, önce kara boğayı, sonra boz arslanı ve ardından azgın buğrayı yenmeyi başarır. Bu mücadeleler sırasında Selcen Hatun da ona gönlünü kaptırır. Trabzon Beyi önce kızı vermeye razı olur, ancak pişmanlık duyarak peşlerine asker yollar.

Dönüş yolunda Kan Turalı ve Selcen Hatun bir çadır kurarak konaklar. Kan Turalı uyurken Selcen Hatun tehlikeyi sezip onun yerine nöbet tutar. Gerçekten de arkalarından gelen düşmanları fark eder ve Kan Turalı’yı uyandırır. İkili büyük bir savaşa girer. Kan Turalı savaşırken yaralanır, gözlerine kan dolar ve göremez hâle gelir. Bu sırada Selcen Hatun onu kurtarır, kâfirleri (düşmanları) dağıtır.

Kan Turalı, eşinin bu kahramanlığından dolayı minnettar kalır ama bu durumun başkaları tarafından dile getirilmesinden rahatsız olur. Selcen Hatun ise alçakgönüllülükle davranır ve eşine destek olur.

Sonunda Oğuz yurduna dönerler. Kanglı Koca büyük bir düğün yaptırır. Kan Turalı ile Selcen Hatun muratlarına erer. Hikâye, Dede Korkut’un nasihatleri ve dualarıyla sona erer.

Temalar:

• Yiğitlik, cesaret ve onur
• Evlilikte eşitlik ve yoldaşlık
• Kadının gücü ve sadakati
• Aşk, bağlılık ve dayanışma
• Toplumun beklentileri ve bireysel duruş

7- KAZILIK KOCA OĞLU YEGENEK HİKÂYESİ

Oğuz Hanı Bayındır Han’ın akıllı, cesur ve faziletli veziri Kazılık Koca, kâfirle savaşmak için izin ister ve Karadeniz kıyısındaki Düzmürd Kalesi’ne gider. Buradaki dev kâfir Arşın oğlu Direk Tekfur ile savaşırken mağlup olur, esir alınır ve zindana atılır.

Kazılık Koca’nın oğlu Yegenek, babası esirken doğar. Yıllar geçer, Yegenek büyür ve bir tartışma sırasında babasının aslında ölmediğini, bir kâfir elinde esir olduğunu öğrenir. Bunun üzerine Bayındır Han’dan asker ister ve Düzmürd Kalesi’ne gitmek üzere yola çıkar.

Dayısı Emen, daha önce bu kaleyi altı kez kuşatıp başaramamıştır. Yegenek’i de vazgeçirmeye çalışır ama Yegenek kararlıdır: amacı ganimet değil, babasıdır.

Kale önünde büyük savaşlar olur. Oğuz’un güçlü yiğitleri bile Direk Tekfur’a karşı başarısız olur. Ancak Yegenek, Allah’a dua eder, duaları kabul olur ve kâfirle dövüşür. Kılıcıyla Direk Tekfur’u öldürür, kaleyi alır ve babasını zindandan kurtarır.

Kazılık Koca, Yegenek’in oğlu olduğunu başta bilmez. Yegenek, kimliğini açıklayınca baba-oğul hasretle kavuşur. Kale Müslümanlarca fethedilir, kilise mescide çevrilir.

Dede Korkut gelerek Yegenek’in yiğitliğini över, dua ve nasihatlerle hikâyeyi bitirir.

Temalar:

• Baba-oğul sevgisi
• Cesaret, kararlılık ve sadakat
• Dinî inanç ve dua
• Gazâ ve kahramanlık

8- ARUZ KOCA OĞLU BASAT İLE TEPEGÖZ HİKÂYESİ

Aruz Koca’nın küçük oğlu, bir gece kâfir baskını sırasında kaybolur. Oğlanı bir arslan bulur, kendi yavrularıyla birlikte büyütür. Yıllar sonra oğlan bulunduğunda, insan davranışlarından uzaktır. Dede Korkut gelir, onu eğitir, dil öğretir ve adını Basat koyar.

Aynı dönemde bir çoban, peri kızlarını rahatsız eder. Peri kızı, çobandan hamile kalır ve bir yıl sonra, Tepegöz adında tek gözlü bir yaratık doğurur. Tepegöz, büyürken vahşi ve zararlı olur. İnsan eti yer, kimse ona karşı koyamaz. Annesi ona tılsımlı bir yüzük ve sihirli iki kılıç verir; böylece hiçbir silah ona işlemez.

Tepegöz, Oğuzlara büyük zarar verir. Ok, mızrak, kılıç ona etki etmez. Sonunda Dedem Korkut, Tepegöz’le anlaşarak ona günde iki adam ve beş yüz koyun verilmesini sağlar.

Bu sırada Basat gazâdan döner, olanları öğrenince çok öfkelenir. Tepegöz’e gider, onunla dövüşür. Önce başarısız olur, ama Tepegöz’ün zayıf noktasının gözü olduğunu öğrenir. Bir kızgın şişle gözüne saldırarak onu kör eder. Ardından kandırma ve zekâ yoluyla Tepegöz’ün tılsımlı yüzüğünü alır ve onu zayıf düşürür.

Sonunda tılsımlı kılıçla Tepegöz’ü öldürür. Oğuzlar büyük bir tehlikeden kurtulur. Basat büyük bir kahraman olur. Dede Korkut, Basat’a dualar ve övgülerle hikâyeyi sonlandırır.

Ana Temalar:

• Kahramanlık ve cesaret
• Zekâ ile güç arasındaki mücadele
• Kötülüğün doğuşu ve yok edilişi
• Toplum için fedakârlık
• Destansı adalet arayışı

9- BEGİL OĞLU EMREN’İN HİKÂYESİ

Bayındır Han, her yıl Gürcistan’dan gelen değerli vergiler yerine bu kez sadece bir at, bir kılıç, bir yay ve bir gürz gelince üzülür. Dedem Korkut’un önerisiyle bu hediyeler, Gürcistan sınırını koruyacak bir yiğide verilir. Bu görevi Begil kabul eder ve 900 kişiyle sınır bölgesine gidip karakol kurar. Uzun süre sınırı başarıyla korur.

Bir gün Bayındır Han Begil’i divanına çağırır ve ona hediyeler verir. Av sohbetinde Salur Kazan, Begil’in başarısını küçümseyerek “hüner attadır” der. Bu söz Begil’i çok üzer ve Bayındır Han’ın hediyelerini iade ederek evine döner. Av için çıktığında yaralı bir geyiği kovalamaya çalışırken atıyla birlikte uçurumdan düşer ve bacağını kırar. Durumu gizli tutar ama haberi Gürcistan Tekfuru’na ulaşır. Tekfur, bu fırsattan yararlanmak için 30 bin askerle saldırıya geçer.

Begil, oğlu Emren’i yardım istemesi için Bayındır Han’a göndermek ister ama Emren, yardım istemeyi reddeder. Babasının zırhını giyip üç yüz yiğitle düşmana karşı çıkar. Emren önce düşman askerleriyle alaylı şekilde sözlü çatışmaya girer, sonra Tekfur ile bire bir dövüşür. Ağır darbe almasına rağmen Allah’a yalvarır, Cebrail’in yardımıyla büyük bir güç kazanır ve Tekfur’u yener. Tekfur Müslüman olur, ordusu kaçar.

Emren, zaferle dönüp babasına müjde verir. Begil oğlunu ödüllendirir, Bayındır Han da Emren’i onurlandırır. Dedem Korkut, dua ederek hikâyeyi sonlandırır.

Bu hikâye, atalık gururu, kahramanlık, nesilden nesile geçen yiğitlik ve Oğuz töresi gibi temaları işler. Özellikle Emren’in genç yaşta büyük bir düşmanı yenmesi, onun babasının izinden giden bir kahraman olduğunu gösterir.

“Begil Oğlu Emren” hikâyesinde öne çıkan başlıca temalar şunlardır:

Kahramanlık ve Yiğitlik

• Emren’in genç yaşta, 300 kişiyle düşman ordusuna karşı çıkması, birebir dövüşlerde gösterdiği cesaret kahramanlık temasını vurgular.
• Begil’in sınır boylarını koruması, düşmanı geçirmemesi de bu temanın bir parçasıdır.

Baba-Oğul İlişkisi

• Begil’in oğlu Emren’e güvenmesi, zırhını ve silahlarını vermesi önemli bir kuşak aktarımıdır.
• Emren’in babasının onurunu korumak için savaşması, aile bağlarının gücünü gösterir.

Din ve İnanç

• Emren’in savaşta Allah’a dua etmesi ve yardım dilemesiyle dini inanç öne çıkar.
• Tekfur’un Müslüman olması, İslam’ın üstünlüğünü vurgular.

İntikam ve Onur

• Begil’in Salur Kazan’ın küçümseyici sözlerine kırılması, onur temasını ortaya koyar.
• Emren, babasının itibarını kurtarmak ve düşmanı alt etmek için savaşır.

Liderlik ve İtaat

• Bayındır Han’ın otoritesi, Dedem Korkut’un akıl hocalığı gibi figürlerle toplumun hiyerarşik yapısı anlatılır.
• Han’a ve büyüklere saygı, Oğuz töresinin bir parçası olarak verilir.

Aile ve Kadının Rolü

• Aybala, hem akıllı hem de destekleyici bir eş olarak hikâyede önemli rol oynar.
• Kocasını teselli etmesi ve oğlunu cesaretlendirmesi kadın karakterlerin değerini gösterir.

10- UŞUN KOCA OĞLU SEĞREK HİKÂYESİ

Uşun Koca’nın iki oğlu vardır: büyük oğlu Eğrek, küçük oğlu ise Seğrek. Eğrek cesur bir yiğittir, bir gün Salur Kazan’ın meclisinde küçümsenince akına çıkar. Kara Tekfur’un tuzağına düşer, adamları öldürülür, Eğrek de esir edilir ve yıllarca Alınca Kalesi’nde zindanda kalır.

Aile, Eğrek’in esir olduğunu küçük oğulları Seğrek’ten gizler. Fakat yıllar sonra Seğrek, bir düğünde çocuklardan bu durumu öğrenir. Büyük bir öfkeye kapılır, ailesine kırılır ve ağabeyini kurtarmaya karar verir. Ailesi ve nişanlısı Balkaymak tüm ısrarlara rağmen onu vazgeçiremez. Seğrek, gerdek gecesinde bile yemin eder: “Ağabeyimi görmeden murat almam.”

Seğrek yola çıkar, korulukta Kara Tekfur’un askerleriyle savaşır. Gösterdiği yiğitlik karşısında kâfirler kaçar. Kara Tekfur çareyi, zindandaki Eğrek’i serbest bırakıp Seğrek’i yakalatmakta arar. Ancak iki kardeş birbirini tanımaz hâlde karşılaşır. Konuşmalardan sonra birbirlerini tanır, kucaklaşırlar. Sonra birlikte düşmana saldırarak Kara Tekfur’un askerlerini yenerler.

İki kardeş Oğuz iline döner, büyük bir sevinçle karşılanırlar. Uşun Koca oğullarını kucaklar. Eğrek evlendirilir, yedi gün yedi gece düğün yapılır. Dedem Korkut gelir, hikâyeyi anlatır ve dua ederek bitirir.

Bu hikâye; kardeşlik, sadakat, cesaret, aile bağları ve Oğuz töresine bağlılık temalarını işler.

11- SALUR KAZAN’IN ESİR DÜŞTÜĞÜ BOY

Salur Kazan, Trabzon Tekfuru tarafından gönderilen özel bir şahini takip ederken tuzağa düşer. Şahini takip ederek uzaklaşan Kazan Bey, subaşında uykuya dalar. Tekfur’un askerleri onu uykuda yakalayarak esir alır ve Toman Kalesi’ne götürüp zindana atar. Yıllar boyunca çeşitli yerlerde, hatta domuz ahırında tutulur.

Kazan Bey’in tutsaklığından habersiz büyüyen oğlu Uruz, gerçeği öğrenince babasını kurtarmak için yola çıkar. Amcası Kara Göne, Bamsı Beyrek, Dönebilmez Dölek Evren, Alp Rüstem ve diğer Oğuz beyleri de ona katılır. Kaleyi basmadan önce Kazan Bey, kâfirlerin zoruyla meydan dövüşüne çıkarılır. Ancak Oğuz beyleri, Kazan’ı tanımadan teker teker onunla dövüşmeye kalkar ve hepsi etkisiz hale getirilir.

Sonunda oğlu Uruz, Kazan’ın karşısına çıkar ve onu tanımadan ağır şekilde yaralar. Tam öldüreceği sırada Kazan Bey, kendisini tanıtır. Uruz gözyaşlarıyla babasından af diler, babası da onu bağrına basar. Bu duygusal sahneyle beraber Oğuz beyleri Kazan’ı tanır ve etrafını sararlar. Kâfirler panikler ve savaşta yenilir. Toman Kalesi alınır, kilise mescide çevrilir ve büyük ganimet kazanılır.

Kazan Bey evine döner, kızı ve gelini tarafından karşılanır. Ardından büyük bir şölen düzenlenir. Dedem Korkut hikâyeyi anlatır ve dua ile bitirir.

Bu hikâye; sadakat, kahramanlık, baba-oğul sevgisi, inanç ve Oğuz töresi gibi temalar üzerine kuruludur.

12- DIŞ OĞUZLARIN İÇ OĞUZLARA İSYAN ETTİĞİ BOY

Salur Kazan, her yıl olduğu gibi bu yıl da İç Oğuzları davet ederek evini yağmalatır. Ancak Dış Oğuzları bu defa davet etmez. Dış Oğuzların lideri ve Kazan’ın dayısı olan Aruz Koca, bu duruma içerler ve Kazan’a düşman olur. Kazan Bey, bu durumu anlamak için Kılbaş adındaki beyini gönderir, ancak Aruz Koca onu tersler ve düşmanlığını açıkça ifade eder.

Aruz Koca, Dış Oğuz beylerini toplar, hepsi Kazan’a karşı birleşmeye yemin ederler. Ancak Kazan’ın en güvendiği adam olan Bamsı Beyrek’i de yanlarına çekmek isterler. Barış bahanesiyle onu davet ederler. Beyrek, saf niyetle gelir fakat ihanete uğrar. Kazan’a isyan etmesi istenir. Beyrek bunu reddeder ve sadakat yemini eder. Bunun üzerine Aruz Koca onu sakalından tutup kılıçla uyluğundan yaralar. Beyrek ağır yaralanır ve can verir.

Beyrek’in yiğitleri durumu Kazan Bey’e bildirir. Kazan çok üzülür, ağlar ve ardından intikam için İç Oğuz beyleriyle sefere çıkar. Dış Oğuzlar ile savaş yapılır. Kazan, Aruz Koca’yı düelloda mızrakla öldürür, kardeşi Kara Göne ise kafasını keser.

Savaş sonunda Dış Oğuz beyleri pişman olup Kazan’dan af diler. Kazan, Beyrek’in kanı yerde kalmadığı için onları affeder. Aruz Koca’nın evi yağmalanır, büyük ganimet kazanılır. Beyrek’in anısına büyük bir ziyafet verilir. Dedem Korkut gelir, dua eder ve hikâye sona erer.

Bu hikâye; ihanet, sadakat, intikam, töre, yemin ve kahramanlık temalarını işler. Bamsı Beyrek’in vefası ve Salur Kazan’ın adaleti öne çıkar.

Ayrıca bakınız:

• Dede Korkut Kimdir?
• Dede Korkut Hikayeleri ve Özellikleri