Türk Edebiyatında Dergiler

Türk Edebiyatında Dergiler

DÖNEMLERİYLE EDEBİYAT DERGİCİLİĞİMİZ

Türk Edebiyatında Dergiler

1861-1923: Bu dönem kendi içinde farklı periyodlarla irdelenebileceği gibi genel olarak dergi bolluğunun yaşandığı, ama edebiyatımızda etkin bir role sahip olan dergilerin bu bollukla aynı orantıda olmadığı söylenebilir. Abdülaziz, II. Abdülhamit ve savaş yıllarına tanıklık eden dergiler (Mecmua-i Fünûn, Cerideyi Askeriye, Mecmûa-i Ulum, Mecmua-i Ebüzziya, Hazine-i Evrak, Malumat…) Saray’ın da baskıları sonucu daha çok askerlik, tıp, fen ve aktüel konuları işlerler.

1891’de çıkıp, yayın serüveni boyunca farklı edebiyat akımlarına sayfalarını açan Servet-i Fünûn dergisi de, baskıların arttığı dönemlerde edebiyat dışı konulara yer verir. Yine bu dönemde, daha sonraki yıllara damgasını vuracak olan iki dergiyi görürüz: 1911 yılında çıkmaya başlayan Genç Kalemler‘le, Türkçülüğün, 1921’de yayınlanmaya başlayan Dergâh‘la da Cumhuriyet sonrası edebiyatımızın ilk tohumları atılır.

Ömer Seyfettin‘in yönetiminde çıkan Genç Kalemler, Selanik’te on beş günlük bilim ve edebiyat dergisi olarak bir yıl yayın hayatını sürdürür. Bu süreç içerisinde dergide, milliyetçilik düşüncesinden hareketle dil ve edebiyat anlayışının çabası ön planda görülür. Ziya Gökalp, “Gökalp” imzasını ilk kez bu dergide kullanır. Gökalp’le birlikte, derginin Türk dilini sadeleştirme çabalarının güçlü bir ivme kazandığı izlenir. Ali Canip (Yöntem), Kazım Nami (Duru), Süleyman Nazif ve Hamdullah Suphi (Tanrıöver) dergide yazan isimler arasında yer alırlar.

Genç Kalemlerde aynı yıl Türk Yurdu Cemiyeti tarafından İstanbul’da çıkarılmaya başlanan bir başka dergi de Türk Yurdu‘dur. 1918 yılına kadar 161 sayı yayınlanan bu dergiyle birlikte (daha sonraki yıllarda da çeşitli aralıklarla yayınını sürdürür) dönemin, Cumhuriyet sonrasına da damgasını vuran etkin dergilerinden Ziya Gökalp’in “Yeni Mecmua“sı (1917) ve Mustafa Nihat Özön’ün sorumluluğunda yayınlanan Dergâh’ı sayabiliriz.

1921-1923 yılları arasında 42 sayı çıkan Dergâh dergisinde, Cumhuriyet dönemi edebiyatımızın ilk seslerini duymak mümkün. Dergide başyazılarıyla Yahya Kemal’in etkin bir rolü olduğu görülür. Ahmet Haşim’den Yakup Kadri’ye, Halide Edip’ten Ahmet Hamdi Tanpınar’a kadar geniş bir yazıcı listesi vardır Dergâh’ın.

1923-1933: Cumhuriyet’in ilk yıllarıyla birlikte sayısal olarak dergilerde bir azalma görülür. Latin harflerinin kabulü tiraj düşüklüğü yaratırken, dergiler bu geçiş dönemine tanıklık ederler. Resimli Ay, Hayat Mecmuası, Fikirler, Güneş ve Meşale dergilerinin yanısıra Uyanış adını alan Servet-i Fünûn dergilerinde yazar ve şairler seslerini duyururlar. Dergilerde yaygın söylem, yeni kurulan Cumhuriyet’e bağlılıktır. Bu dergilerden Resimli Ay, kadrosuna Nazım Hikmet’i de dahil etmesiyle farklı bir estetik beğeniye, hazırladıkları dosyalarla eleştirel bir tutuma sahip olur ve diğer dergilerden bu yönüyle ayrılır.

1933-1942: Milli dil, milli tarih, milli kültür gibi milli edebiyat söyleminin yanısıra “köy edebiyatı” tartışmalarının dergilerde geniş yer bulduğu bir dönem. İnsan dergisinin ilk sayısında yayınlanan bir yazı, bu dönemi “Türk rönesansının başladığı” bir dönem olarak tanımlar. İnsan dergisi gibi dönemin diğer dergilerinden Ülkü ve Varlık dergilerinin de bu tanıma yakın oldukları izlenir. Öte yandan, Tercüme Bürosu tarafından 1940 yılında çıkarılmaya başlanan Tercüme Mecmuası‘yla da çeviri çalışmalarına ağırlık verilirken, bu dergi çerçevesinde Batı klasiklerinin hızla dilimize kazandırılması yönünde bir kültür politikası izlenir.

1942-1950: Hümanizma (Yücel ve İnsan) ve toplumcu gerçekçiliğin (Yürüyüş ve Gün) işlendiği yıllar. Bu dergilerde edebiyatla birlikte sosyal bilimlere de ağırlık verilir. Ne salt edebiyat ne de sosyal bilim dergisidirler. Fakat 40’ların ikinci yarısında çıkmaya başlayan üç dergi bu döneme farklı bir soluk getirir. Seçilmiş Hikâyeler, Kaynak ve Yaprak. Bu dergilerden ilki salt öyküye yer verirken, diğer ikisi de salt şiire sayfalarını açarak yeni bir dönemi muştularlar.

1950-1960: Bu dönemin dergileri (Mavi, a…) ’40 kuşağı ve köy edebiyatına yönelik eleştirileriyle edebiyatımızda yeni bir dönemin pencerelerini aralayan ’50 kuşağının çıkışını yansıtır. Yine bu dönemde, haftalık bir gazete olan Pazar Postası’nın sanat-edebiyat sayfalarında İkinci Yeni üstüne ilk yazılar yayınlanır.

1960-1970: Edebiyat dergiciliğimizin en parlak dönemlerinden biri olarak adlandırılabilinir bü dönem. Birbirinden hayli farklı dergiler yayın hayatına atılırken çeviri ürünlere, eleştirel denemelere ağırlık verildiği gözlenir. Yeni Dergi, Yordam, Papirüs, Diriliş gibi dergilerin bu farklılığı yansıtmada dergicilik geleneğimize yeni bir hava getirdikleri söylenebilir.

1970-1980: Siyasal söylemin gölgesinde edebiyat dergiciliğinin prim yaptığı yıllar. Halkın Dostları dergisiyle başlayıp, Militan ve Sanat Emeği dergileriyle süren bir söylemdir bu. Böyle bir dönemde okura farklı bir kulvardan seslenen Yazı dergisiyle de, edebiyatımızda ilk kez “yapısalcılık” eni konu irdelenir.

1980-1990: 80’lerin ilk yarısında her ne kadar Yazko Edebiyat dergisi çevresinde kümelenme görünse de, birkaç ismin biraraya gelip dergi çıkardığı, ’90’ların ilk yarısında da böylesi dergiciliğin ağırlıkla tercih edildiği bir dönem. 80’den itibaren çıkan şiir dergilerinin, 1923’ten 1980’e kadar çıkmış olan şiir dergilerinden neredeyse dört kat fazla oluşu dikkat çeker. Yine bu dönem, büyük sermayenin de sanat ve kültür dergiciliğine soyunduğu (Hürriyet Gösteri, Sanat Olayı, Gergedan…) gözlenir. (Kaynak: Erdal Doğan, Edebiyatımızda Dergiler)

Ayrıca bakınız ⇒ Cumhuriyet Dönemi Edebiyat Dergileri

DERGİNİN ADI YILI DÖNEMİ SAHİBİ
Ulûm 1870 Tanzimat Dönemi Ali Suavi
Servet-i Fünun 1891 Servet- i Fünun Ahmet İhsan Tokgöz
Musavver Malûmat 1894 Tanzimat Mehmet Tahir
Sırat-ı Müstakim (Sebilü’r Reşad) 1903 Milli Edebiyat Eşref Edip
Türk Yurdu 1912 Milli Edebiyat Mehmet Emin Yurdakul
Genç Kalemler 1912 Milli Edebiyat Ömer SeyfettinAli Canip Yöntem
Edebiyat-ı Umumiye Mecmuası 1916 Milli Edebiyat Celal Nuri İleri
Halka Doğru 1913 Milli Edebiyat Celal Sahir Erozan
Büyük Mecmua 1919 Milli Edebiyat M. Zekeriya Sertel – Sabiha Zekeriya Sertel
Aydede 1920 Miili Edebiyat Refik Halit Karay
Dergâh 1921 Milli Edebiyat Mustafa Nihat
Küçük Mecmua 1922 Milli Edebiyat Ziya Gökalp
Mihrab 1923 Milli Edebiyat Mehmet Emin Yurdakul
Fikirler 1923 Milli Edebiyat Ahmet Hikmet Müftüoğlu
Ağaç 1936 Cumhuriyet Necip Fazıl Kısakürek
Anayurt 1933 Cumhuriyet Faruk Nafiz Çamlıbel
Atsız Mecmua 1932 Cumhuriyet Hüseyin Nihal Atsız
Aydabir 1931 Cumhuriyet Orhan Seyfi Orhon
Kültür Haftası 1936 Cumhuriyet Peyami Safa
Fikir Hareketleri 1933 Cumhuriyet Hüseyin Cahit Yalçın
Görüş 1930 Cumhuriyet Ahmet Kutsi Tecer
Kalem 1938 Cumhuriyet Mustafa Nihat Özön
Varlık 1933 Cumhuriyet Yaşar Nabi Nayır
Büyük Doğu 1943 Cumhuriyet Necip Fazıl Kısakürek
Çınaraltı 1941 Cumhuriyet Orhan Seyfi Orhon
Güneş 1923 Cumhuriyet Orhan Seyfi Orhon
Şadırvan 1949 Cumhuriyet Behçet Kemal Çağlar
Yaprak 1949 Cumhuriyet Orhan Veli Kanık
Yenilikler 1946 Cumhuriyet Salâh Birsel
Nokta 1951 Cumhuriyet Edip Cansever
Mavi 1952 Cumhuriyet Teoman Civelek – Özdemir Nutku
Şiir Sanatı 1955 Cumhuriyet Sezai Karakoç
Türk Düşüncesi 1953 Cumhuriyet Peyami Safa
Ufuklar 1952 Cumhuriyet Vedat Günyol
Türk Dili 1951 Cumhuriyet Türk Dil Kurumu
Alan 1967 Cumhuriyet Refik Durbaş
Ataç 1962 Cumhuriyet Şükran Kurdakul
Çağdaş 1961 Cumhuriyet Şahinkaya Dil
Değişim 1961 Cumhuriyet Özdemir Nutku
Diriliş 1966 Cumhuriyet Sezai Karakoç
Hisar 1964 Cumhuriyet Munis Faik Ozansoy
Papirüs 1960 Cumhuriyet Cemal Süreya
Şiir Sanatı 1965 Cumhuriyet Kemal Özer
Tarla 1965 Cumhuriyet Tahir Kutsi Makal
Türkçe 1960 Cumhuriyet Fazıl Hüsnü Dağlarca
Yeni Dergi 1964 Cumhuriyet Mehmet Fuat
Halkın Dostları 1970 Cumhuriyet İsmet Özel
Milliyet Sanat Dergisi 1972 Cumhuriyet Oğuz Akkan-Akal Atilla
Militan 1975 Cumhuriyet Ataol Behramoğlu
Türk Edebiyatı 1972 Cumhuriyet Ahmet Kabaklı
Kubbealtı Akademi Mecmuası 1971 Cumhuriyet Kubbealtı Akademi
Hürriyet Gösteri 1983 Cumhuriyet Doğan Hızlan
Başa dön tuşu