Kelime Grupları (Sözcük Öbekleri) Video Ders
Kelime Grupları (Sözcük Öbekleri) Video Ders Konu Anlatımı
Kelime (Sözcük) Grupları/Öbekleri Nelerdir? Deyim Grupları, Tekrar Grupları, Tamlama Grupları (İsim ve Sıfat Tamlamaları), Edat Grupları
Bu ders videosunda; Türkçedeki deyim grupları, tekrar (ikileme) grupları, tamlama grupları (isim tamlamaları ve sıfat tamlamaları), edat (ilgeç) grupları örneklerle anlatılmaktadır. Kelime (sözcük) gruplarının cümle içerisindeki işlevleri/görevleri, özellikleri üzerinde durulmuştur.
KELİME GRUPLARI (SÖZCÜK ÖBEKLERİ) – KONU ANLATIMI
- Kelime Grubu Nedir?
Birden fazla sözcüğün, tek bir anlamı karşılamak için bir araya gelmesine kelime grubu denir.
- Tek bir sözcük gibi davranır.
- Cümlede genellikle tek bir görev üstlenir.
- Öbek içindeki sözcükler ayrı yazılır, ancak anlam birlikte oluşur.
Örnek:
uzun boylu adam → (bir kişi tanımlanıyor, tek bir anlam birimi)
- Kelime Gruplarının Temel Özellikleri
- Öbek, tek bir nesneyi, kavramı, durumu anlatır.
- İçindeki sözcüklerden biri ya da tamamı anlam olarak tek başına yeterli değildir.
- Cümlede genellikle özne, nesne, zarf tümleci gibi görevlerde bulunabilir.
- Tamlamalar, birleşik fiiller, deyimler vb. türlerin hepsi birer kelime grubudur.
- Kelime Grubu Türleri
Aşağıda sınavlarda en çok çıkan öbek türleri sade şekilde verilmiştir.
3.1. İsim Tamlaması
Bir ismin başka bir isimle oluşturduğu öbek.
a) Belirtili İsim Tamlaması
Tamlayan + tamlanan + “-ın/-in / -ı/-i”
Ör.: evin kapısı, okulun bahçesi
b) Belirtisiz İsim Tamlaması
Tamlayan + tamlanan
Ör.: taş bina, altın yüzük
c) Zincirleme İsim Tamlaması
Birden fazla tamlamanın birleşmesi
Ör.: Ankara’nın ikliminin sıcaklığı
d) Takısız İsim Tamlaması
Tanım: İki ismin herhangi bir tamlama eki almadan (–ın/–in, –ı/–i gibi tamlama ekleri yok) bir araya gelerek oluşturduğu isim tamlaması türüdür.
Bu tamlamada:
- Tamlayan da tamlanan da ek almaz.
- İki kelime birlikte tek bir varlığı/kavramı karşılar.
- Aralarında anlam ilişkisi vardır: Biri diğerinin türü / çeşidi / görevi / aidiyeti niteliğindedir.
Yapı Şeması
Tamlayan + Tamlanan
➡️ ek yok
➡️ belirtme yok
➡️ sadece anlam ilişkisi var
Örnekler
- taş köprü (taştan yapılan köprü)
- çelik kapı (çelikten yapılmış kapı)
- altın yüzük (altından yapılan yüzük)
Takısız İsim Tamlamasının Özellikleri
- Yapım eki tamlamayı bozmaz (altın-ımsı renk → takısız tamlama değil).
- Öbek söyledikten sonra “nasıl?” sorusu sorulmaz; çünkü bu bir sıfat tamlaması değildir.
- Sıfat tamlamasıyla karıştırılmamalıdır:
Karşılaştırma
| Sıfat Tamlaması | Takısız İsim Tamlaması |
| sıfat + isim | isim + isim |
| “nasıl?” sorusuna cevap verir | Tür–cins–yapı–alan ilişkisi kurar |
| beyaz masa | ahşap masa |
| uzun yol | köy yolu |
Sık Sorulan Nokta:
Neden takısız?
Çünkü taş köprü dediğimizde “taşın köprüsü” anlamı yoktur.
“Taş + köprü” birleşip tek bir nesneyi karşılar.
3.2. Sıfat Tamlaması
Bir sıfatın bir ismi nitelediği/ belirttiği öbek.
Ör.: kırmızı elbise, uzun yol, güzel haber
3.3. Zarf Grubu
Bir sözcüğün zaman, yer-yön, miktar, durum vb. anlamlarla zarf tarafından açıklandığı öbek.
Ör.:
çok hızlı, dün akşam, hemen şimdi
3.4. Edat (İlgeç) Grubu
Bir edatın, kendinden önceki sözcükle oluşturduğu anlam bütünlüğü.
Ör.:
senin için, bana göre, evden dolayı
3.5. Bağlama Grubu
Bağlaçla birbirine bağlanmış sözcükler.
Ör.:
kitap ve defter, yağmur ama güzel
3.6. Ünlem Grubu
Ünlem + ünlemin etkilediği kelime/kelime grubu.
Ör.:
Ah bu çocuklar!, Hey sen!
3.7. Birleşik Fiil Grubu
Fiil + yardımcı fiil / ad + yardımcı fiil birleşmeleri.
Türleri:
- Yardımcı fiillerle: etmek, eylemek, kılmak, olmak
→ reddetmek, kayıt olmak, şükretmek - Kurallı birleşik fiiller: yeterlilik, tezlik, süreklilik, yaklaşma
→ yapabilir, geliverdi, duraksadı, yazayazdı
3.8. Fiilimsili Kelime Grupları
Fiilimsi + diğer kelimelerle oluşur.
Ör.:
- gelen çocuklar (sıfat-fiil grubu)
- koşarak çıktı (zarf-fiil grubu)
- okumayı seviyor (isim-fiil grubu)
3.9. Deyim Grubu
Kalıplaşmış söz öbeği.
Ör.:
kulak vermek, göz yummak, el açmak
3.10. Atasözü Grubu
Bir hüküm bildiren, kalıplaşmış söz bütünleri.
Ör.:
Damlaya damlaya göl olur.
Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır.
- Kelime Grupları ile Cümle Arasındaki Fark
| Özellik | Kelime Grubu | Cümle |
| Yargı | Yok | Var |
| Öge sayısı | Tek bir öge gibi davranır | Birden çok öge |
| Yüklem | Yok | Var |
Ör.:
uzun bir yol → kelime grubu
Uzun bir yol yürüdük. → cümle
- Sınavlarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Öbek içinde yargı aranmaz.
- Tamlamalarda tamlayan ile tamlanan karıştırılmamalıdır.
- Fiilimsiler, kelime grubu oluşturduğunda genellikle tamlayan/tamlanan görevi görebilir.
- Deyimler ayrılmaz, değiştirilmez.
- Bağlama gruplarında bağlaç, öbeğin içindedir, dışına atılmaz.
