Yazar ve Şair Olmak: Yazma Yolculuğuna Nereden Başlanır?

Yazar ya da şair olmak, yalnızca güzel cümleler kurmak değildir. Dili tanımayı, insanı anlamayı, dünyayı dikkatle gözlemlemeyi ve ortaya çıkan metni defalarca gözden geçirmeyi gerektirir. Bu nedenle yazarlık, ilhamın gelip geçici coşkusundan çok daha geniş bir alandır.

Birçok insanın zihninde anlatmak istediği hikâyeler, paylaşmak istediği düşünceler veya söze dönüştürmek istediği duygular vardır. Fakat yazma isteği ile nitelikli bir edebî eser ortaya koymak arasında uzun bir çalışma süreci bulunur. Yazar olmak isteyen kişinin öncelikle iyi bir okur hâline gelmesi, ardından düzenli biçimde yazması ve eleştiriye açık olması gerekir.

Şairlik de yalnızca yoğun duygular yaşamakla açıklanamaz. Duygu, şiirin başlangıç noktalarından biri olabilir; ancak şiiri şiir yapan asıl unsur, duygunun dil içinde nasıl biçimlendirildiğidir. Sözcük seçimi, ritim, ses, imge, çağrışım ve yapı şiirin temel bileşenleridir.

Bu nedenle “Nasıl yazar olunur?” veya “Nasıl şair olunur?” sorularının tek cümlelik bir cevabı yoktur. Yine de izlenebilecek yollar, geliştirilebilecek alışkanlıklar ve kaçınılması gereken önemli hatalar vardır.

Yazar Olmak Ne Demektir?

Yazar; duygu, düşünce, bilgi, gözlem ve hayal dünyasını dil aracılığıyla anlamlı bir metne dönüştüren kişidir. Roman, hikâye, deneme, tiyatro, eleştiri, biyografi, anı, gezi yazısı ve çocuk edebiyatı gibi farklı türlerde eser verebilir.

Ancak her metin yazan kişiye aynı anlamda “yazar” denilemez. Yazarlık, yalnızca yazma eylemini değil, bu eylemin belirli bir bilinç, süreklilik ve sorumluluk içinde gerçekleştirilmesini de kapsar.

Bir yazarın temel işi şunlardır:

• Bir konu veya mesele üzerinde düşünmek,
• Gözlemlerini seçmek ve düzenlemek,
• Sözcükleri belirli bir amaç doğrultusunda kullanmak,
• Okuyucuyla anlamlı bir iletişim kurmak,
• Metnini yeniden değerlendirmek ve geliştirmek,
• Özgün bir anlatım biçimi oluşturmaya çalışmak.

Yazar, gerçekliği olduğu gibi aktaran bir kayıt cihazı değildir. Gerçekliği seçer, yorumlar ve yeniden kurar. Aynı sokağı yüzlerce insan görebilir; fakat bir yazar o sokaktaki küçük bir ayrıntıdan insan hayatına ilişkin güçlü bir hikâye çıkarabilir.

Burada belirleyici olan yalnızca “ne görüldüğü” değil, görülen şeyin nasıl anlamlandırıldığıdır.

Şair Olmak Ne Demektir?

Şair; duygu, düşünce, sezgi ve gözlemlerini yoğunlaştırılmış bir dil aracılığıyla şiire dönüştüren kişidir. Şairin malzemesi sözcüklerdir; fakat şiirde sözcükler günlük konuşmadakinden farklı ilişkiler kurabilir.

Şiirde bir sözcük yalnızca sözlük anlamıyla kullanılmaz. Ses değeri, çağrışımı, metindeki konumu ve diğer sözcüklerle kurduğu ilişki de anlamın bir parçası hâline gelir.

Şair olmak şu becerileri geliştirmeyi gerektirir:

• Dilin ses ve ritim özelliklerini fark etmek,
• Sözcüklerin çağrışım alanlarını tanımak,
• Özgün imgeler kurabilmek,
• Duyguyu doğrudan açıklamak yerine sezdirerek aktarabilmek,
• Şiirin biçimi üzerinde çalışmak,
• Gereksiz sözcükleri ayıklayabilmek,
• Gelenek ile yenilik arasında bilinçli bir ilişki kurmak.

Şiir, düzyazının satırları bölünmüş biçimi değildir. Bir metnin alt alta yazılması onu şiir yapmaz. Şiirde dil daha yoğun, seçilmiş ve katmanlıdır. Bazen tek bir sözcük, uzun bir açıklamanın taşıyamayacağı kadar geniş bir anlam alanı oluşturabilir.

Yazar ile Şair Arasındaki Fark Nedir?

Yazar ve şair, dili temel araç olarak kullanır. Her ikisi de gözlem yapar, düşünür, seçer, düzenler ve yeniden yazar. Bununla birlikte çalışma biçimleri arasında bazı farklılıklar bulunur.

Yazar çoğu zaman olay, kişi, düşünce, zaman ve mekân gibi unsurları daha geniş bir yapı içinde ele alır. Şair ise dili yoğunlaştırır; ritim, imge, ses ve çağrışım üzerinde daha belirgin biçimde durur.

Genel olarak:

• Roman ve hikâyede olay örgüsü, karakter ve anlatıcı öne çıkabilir.
• Denemede düşüncenin kişisel ve özgün biçimde işlenmesi önem kazanır.
• Şiirde sözcük ekonomisi, ses düzeni, imge ve çağrışım belirleyici olabilir.
• Düzyazı çoğunlukla açıklama ve anlatma imkânlarını genişletir.
• Şiir çoğu zaman eksilterek, yoğunlaştırarak ve sezdirerek ilerler.

Bu ayrım kesin değildir. Şiirsel bir roman yazılabileceği gibi anlatı yönü güçlü şiirler de yazılabilir. Edebî türler birbirinden bütünüyle kopuk alanlar değildir.

Yazarlık ve Şairlik Doğuştan Gelen Bir Yetenek midir?

Yazma eğilimi, güçlü bir hayal gücü, dil duyarlılığı veya gözlem yeteneği kişiden kişiye değişebilir; ancak yalnızca yetenek, nitelikli bir yazar veya şair olmak için yeterli değildir.

Yetenek, işlenmemiş bir imkân olarak düşünülebilir. Okuma, çalışma, tekrar, eleştiri ve deneyim olmadan bu imkânın gelişmesi zordur.

Yazarlık ve şairlikte üç temel unsur birlikte ilerler:

1. Yatkınlık: Dile, anlatmaya, gözlemlemeye veya hayal kurmaya duyulan doğal ilgi.
2. Birikim: Okuma, araştırma, yaşam deneyimi ve kültürel donanım.
3. Emek: Düzenli yazma, düzeltme, eleştiri alma ve yeniden çalışma disiplini.

İyi yazmak isteyen biri, “Yeterince yetenekli miyim?” sorusuna takılıp kalmamalıdır. Daha yararlı soru şudur:

— Bugün yazımı geliştirmek için ne yaptım?

Çünkü yazarlık, yalnızca sahip olunan bir özellik değil, zaman içinde oluşturulan bir çalışma biçimidir.

Yazar Olmak İsteyenlere Tavsiyeler

1. Her Şeyden Önce İyi Bir Okur Olun

Okumadan yazarlık gelişmez. Çünkü yazar, dilin imkânlarını büyük ölçüde başka metinlerle karşılaşarak tanır.

Ancak çok kitap okumak tek başına yeterli değildir. Nasıl okunduğu da önemlidir. Bir yazar adayı metni yalnızca “Ne anlatıyor?” sorusuyla okumamalıdır. Şu soruları da sormalıdır:

• Yazar metne nasıl başladı?
• Karakterleri hangi ayrıntılarla tanıttı?
• Gerilim nasıl oluşturuldu?
• Zaman geçişleri nasıl yapıldı?
• Diyaloglar neden doğal görünüyor?
• Hangi bilgiler doğrudan verildi, hangileri sezdirildi?
• Metnin hangi bölümü neden etkileyici oldu?
• Sonuç bölümü okuyucuda nasıl bir etki bıraktı?

Bu tür bir okuma, “yazar gibi okuma” olarak adlandırılabilir. Okuyucu eserin dünyasına girerken yazar adayı aynı zamanda o dünyanın nasıl kurulduğunu inceler.

2. Tek Bir Türle ve Dönemle Sınırlı Kalmayın

Sadece güncel romanlar veya yalnızca sevilen bir yazarın eserlerini okumak, edebî gelişimi sınırlandırabilir. Farklı dönemleri, kültürleri ve türleri tanımak gerekir.

Okuma programında şu alanlara yer verilebilir:

• Türk edebiyatı ve dünya edebiyatından klasik eserler,
• Çağdaş roman ve hikâyeler,
• Şiir kitapları,
• Deneme ve eleştiri yazıları,
• Biyografi ve anılar,
• Tarih, psikoloji, sosyoloji ve felsefe çalışmaları,
• Halk anlatıları, destanlar ve masallar,
• Nitelikli çocuk ve gençlik edebiyatı eserleri.

Yazar yalnızca edebiyattan beslenmez. İnsan ve toplumla ilgili her alan, yazara yeni bakış açıları kazandırabilir.

3. Düzenli Bir Yazma Alışkanlığı Oluşturun

İlham beklemek, yazarlıkta en sık karşılaşılan erteleme biçimlerinden biridir. İlham değerlidir; fakat düzensizdir. Yazma alışkanlığı ise kişinin kontrolündedir.

Her gün saatlerce yazmak zorunlu değildir. Başlangıç için her gün yirmi veya otuz dakika ayırmak bile önemlidir. Asıl amaç, yazmayı yalnızca özel zamanlarda yapılan bir etkinlik olmaktan çıkarmaktır.

Uygulanabilecek basit bir düzen şöyledir:

• Yazmak için belirli bir saat seçin.
• Telefon ve bildirimleri kapatın.
• İlk taslak sırasında sürekli düzeltme yapmayın.
• Belirli bir süre boyunca yalnızca metni ilerletin.
• Çalışma sonunda ertesi gün devam edeceğiniz noktayı not edin.

Az ama düzenli yazmak, uzun aralıklarla çok yazmaya çalışmaktan daha verimli olabilir.

4. Bir Gözlem ve Not Defteri Tutun

Yazarın en önemli kaynaklarından biri gündelik hayattır. İnsanların konuşma biçimleri, bekleme salonları, sokaklar, aile ilişkileri, küçük anlaşmazlıklar ve sıradan görünen ayrıntılar güçlü metinlerin başlangıcı olabilir.

Not defterine şunlar kaydedilebilir:

• Dikkat çeken bir yüz ifadesi,
• Duyulan ilginç bir cümle,
• Bir mekânın kokusu veya sesi,
• Akla gelen bir karakter,
• Rüyadan kalan bir görüntü,
• Cevabı henüz bulunmamış bir soru,
• Bir hikâyenin ilk veya son cümlesi,
• Beklenmedik bir benzetme.

Bu notların hemen esere dönüşmesi gerekmez. Bazı ayrıntılar aylar veya yıllar sonra başka bir metnin parçası olabilir.

5. Büyük Bir Eserle Başlamak Zorunda Hissetmeyin

Yazmaya yeni başlayan birçok kişi ilk çalışmasında kapsamlı bir roman yazmak ister. Roman yazmak mümkündür; ancak uzun anlatılar olay örgüsü, karakter gelişimi, zaman yönetimi ve kurgu bütünlüğü açısından ciddi bir hazırlık gerektirir.

Başlangıçta daha kısa çalışmalar yararlı olabilir:

• Bir anı sahnesi,
• Beş yüz kelimelik bir hikâye,
• Bir karakter portresi,
• Kısa bir deneme,
• Mekân betimlemesi,
• İki kişi arasında geçen diyalog,
• Aynı olayın farklı anlatıcılarla yazılması.

Kısa metinler, anlatım sorunlarını daha kolay görmeyi sağlar. Bir sporcunun temel hareketleri tekrar etmesi gibi yazar da küçük anlatı birimleri üzerinde çalışmalıdır.

6. Konu ile Tema Arasındaki Farkı Öğrenin

Konu, metinde anlatılan olay veya durumdur. Tema ise metnin derininde ele alınan temel duygu, düşünce veya insanlık hâlidir.

Örneğin “gurbette yaşayan insanların problemleri” metnin konusu olabilir. Konu sınırlandırılmıştır ve somuttur. “Ayrılık, ölüm, yalnızlık, aidiyet, özlem, eğitim, sanat, kültür vs. ise temayı oluşturabilir. Tema geneldir ve soyuttur.

Yazar yalnızca “Ne anlatıyorum?” sorusuna değil, “Bu hikâye özünde neyle ilgili?” sorusuna da cevap vermelidir.

Tema, metnin bütün bölümlerinde açıkça söylenmek zorunda değildir. İyi bir edebî metinde tema çoğu zaman olaylar, karakterler, çatışmalar ve semboller aracılığıyla hissettirilir.

7. Karakterlerinizi Yalnızca Tanıtmayın, Onları Tanıyın

Bir karakterin yaşı, mesleği ve dış görünüşü önemlidir; ancak gerçek bir karakter oluşturmak için yeterli değildir.

Şu sorular karakteri derinleştirebilir:

• En büyük korkusu nedir?
• Başkalarından neyi saklıyor?
• Kendisi hakkında hangi yanılgıya sahip?
• Neyi kaybetmekten korkuyor?
• En güçlü arzusu nedir?
• Baskı altında nasıl davranır?
• Geçmişindeki hangi olay bugünkü kararlarını etkiler?
• Söyledikleri ile yaptıkları arasında çelişki var mı?

Edebî karakterler kusursuz olmak zorunda değildir. Aksine, çelişkiler ve zayıflıklar onları inandırıcı hâle getirir.

8. Anlatmak Yerine Gerektiğinde Gösterin

“Göster, anlatma” ilkesi, yazarlık çalışmalarında sıkça tekrarlanır. Bunun anlamı, her bilgiyi okuyucuya açıklamak yerine bazı duyguları davranış, ayrıntı ve sahne yoluyla hissettirmektir.

Örneğin:

“Adam çok üzgündü.” cümlesi duyguyu doğrudan bildirir.

“Telefonu kapattıktan sonra bir süre elindeki boş bardağa baktı. Çay koymak için mutfağa gittiğini hatırlaması birkaç dakika sürdü.” biçimindeki anlatım ise üzüntüyü davranış üzerinden sezdirir.

Bununla birlikte her ayrıntıyı sahneleştirmek de metni ağırlaştırabilir. Önemli anlarda göstermek, geçişlerde ve zorunlu açıklamalarda anlatmak gerekir. İyi yazarlık, bu iki yöntemin dengesini kurabilmektir.

9. Diyalogları Gerçek Konuşmanın Kopyası Sanmayın

Edebî diyalog doğal görünmelidir; fakat günlük konuşmanın eksiksiz kaydı değildir. Gerçek hayattaki konuşmalarda tekrarlar, gereksiz sözler ve konudan sapmalar bulunur. Bunların tamamını metne aktarmak diyaloğu yorucu hâle getirebilir.

İyi bir diyalog:

• Karakter hakkında bilgi verir,
• Çatışmayı ilerletir,
• Sahnenin gerilimini artırır,
• Söylenmeyenleri hissettirir,
• Her karaktere farklı bir ses kazandırır.

Karakterlerin tümü aynı kelimeleri kullanıyor, aynı uzunlukta konuşuyor ve aynı biçimde düşünüyor görünüyorsa diyalogların yeniden ele alınması gerekir.

10. İlk Taslağın Kusurlu Olmasına İzin Verin

İlk taslak, bitmiş eser değildir. Metnin hammaddesidir.

Yazarın ilk yazışta kusursuz cümlelere ulaşmaya çalışması, yazma hızını ve cesaretini azaltabilir. İlk aşamada amaç, metni var etmektir. İkinci aşamada ise onu geliştirmek gerekir.

İlk taslakta şu sorunların bulunması doğaldır:

• Tekrarlar,
• Zayıf geçişler,
• Gereksiz karakterler,
• Eksik betimlemeler,
• Tutarsız zaman kullanımı,
• İnandırıcı olmayan diyaloglar,
• Belirsiz bir sonuç,
• Anlatım bozuklukları.

Önemli olan bu sorunları görmezden gelmek değil, düzeltme aşamasında metne eleştirel biçimde dönebilmektir.

11. Yazmak Kadar Yeniden Yazmayı da Öğrenin

Nitelikli metinlerin çoğu ciddi bir yeniden yazma sürecinden geçer. Düzeltme yalnızca yazım yanlışlarını gidermek değildir. Metnin yapısına, anlamına ve ritmine yeniden bakmaktır.

Düzeltme sırasında şu sorular sorulabilir:

• Metin doğru noktadan mı başlıyor?
• İlk bölüm okuyucuda merak uyandırıyor mu?
• Her sahnenin metinde bir işlevi var mı?
• Aynı düşünce gereksiz yere tekrarlanıyor mu?
• Karakterlerin davranışları tutarlı mı?
• Olayların neden-sonuç ilişkisi anlaşılır mı?
• Anlatıcının bakış açısı korunuyor mu?
• Sonuç bölümü metnin oluşturduğu beklentiyi karşılıyor mu?
• Daha güçlü bir sözcükle değiştirilebilecek ifadeler var mı?
• Çıkarıldığında metnin güçleneceği cümleler bulunuyor mu?

Bir metinden vazgeçmek ile metindeki gereksiz bölümlerden vazgeçmek aynı şey değildir. Bazen en sevilen cümle bile eserin bütünlüğüne hizmet etmiyorsa çıkarılmalıdır.

12. Metni Bir Süre Dinlendirin

Metin tamamlandıktan hemen sonra yapılan okumada yazar, çoğu zaman zihnindeki metni görür. Sayfada gerçekten yazılanı değil, yazmak istediğini okur.

Bu nedenle metni birkaç gün veya mümkünse birkaç hafta bekletmek yararlı olabilir. Aradan zaman geçtiğinde:

• Anlam boşlukları daha kolay fark edilir.
• Gereksiz açıklamalar görünür hâle gelir.
• Zayıf cümleler daha belirgin olur.
• Metne duygusal bağlılık azalır.
• Yazar, eserine okuyucu gözüyle yaklaşabilir.

Metni yüksek sesle okumak da ritim, tekrar ve anlatım bozukluklarını fark etmenin etkili yollarından biridir.

13. Üslubunuzu Zorla Oluşturmaya Çalışmayın

Üslup; bir yazarın sözcük seçimi, cümle yapısı, ritmi, bakış açısı, mizahı, ayrıntı tercihleri ve dünyayı yorumlama biçiminin bütünüdür.

Özgün üslup, “Kimsenin kullanmadığı sözcükleri bulmak” anlamına gelmez. Sürekli farklı görünmeye çalışmak, yapay bir anlatıma yol açabilir.

Üslup genellikle şu süreç içinde gelişir:

• Çok ve çeşitli okumak,
• Düzenli yazmak,
• Beğenilen yazarları bilinçli biçimde incelemek,
• Taklit döneminden geçmek,
• Kendi anlatım eğilimlerini fark etmek,
• Gereksiz süslemelerden uzaklaşmak,
• Yazılan metinleri zaman içinde karşılaştırmak.

Başlangıçta sevilen yazarlara benzeyen metinler yazmak doğaldır. Sorun, bu benzerliğin kalıcı hâle gelmesidir. Yazar zamanla etkilerini dönüştürmeli ve kendi sesini oluşturmalıdır.

14. Eleştiri Almaktan Kaçınmayın

Yazar, kendi metnindeki her sorunu göremeyebilir. Güvenilir okuyucuların görüşleri bu nedenle değerlidir.

Ancak her eleştiri aynı ölçüde yararlı değildir. “Çok güzel olmuş” veya “Hiç beğenmedim” gibi genel değerlendirmeler, metni geliştirmek için yeterli bilgi sağlamaz.

Daha işlevsel sorular şunlardır:

• Metnin hangi bölümünde dikkatiniz dağıldı?
• Hangi karakter inandırıcı gelmedi?
• Anlaşılmayan bir zaman geçişi oldu mu?
• Metnin başlangıcı merak uyandırdı mı?
• Sonuç sizi ikna etti mi?
• Gereksiz bulduğunuz bir bölüm var mı?
• Okuduktan sonra zihninizde hangi duygu veya düşünce kaldı?

Yazar bütün eleştirileri uygulamak zorunda değildir. Ancak benzer eleştiriler farklı okuyucular tarafından tekrarlanıyorsa o noktayı dikkatle incelemek gerekir.

15. Dil Bilgisini ve Yazım Kurallarını Önemseyin

Yazarlık yalnızca hayal gücüne dayanmaz. Dilin kurallarını bilmek, anlatım imkânlarını daha bilinçli kullanmayı sağlar.

Yazım ve noktalama hataları:

• Okuma akışını bozar,
• Anlam karışıklığı oluşturabilir,
• Metnin güvenilirliğini azaltır,
• Editörlük sürecini zorlaştırır.

Dil bilgisi kuralları yazarı sınırlandırmak için değil, anlamı açık ve etkili biçimde kurmasına yardım etmek için vardır. Edebî sapmalar ve bilinçli kural dışı kullanımlar mümkündür; fakat bir kuralı bilinçli biçimde aşmak için önce o kuralı tanımak gerekir.

Şair Olmak İsteyenlere Öneriler

1. Şiir Okumadan Şiir Yazmaya Çalışmayın

Şiir, yalnızca duyguların kâğıda aktarılması değildir. Şiirin tarihini, biçimlerini ve dilini tanımadan yazılan metinler çoğu zaman bilinen sözleri tekrarlar.

Şair olmak isteyen kişinin farklı dönemlerden şiirler okuması gerekir:

• Halk şiiri,
• Divan şiiri,
• Tanzimat ve sonrası Türk şiiri,
• Servetifünun ve Fecriati şiiri,
• Millî Edebiyat dönemi şiiri,
• Cumhuriyet dönemi şiiri,
• Garip hareketi,
• İkinci Yeni,
• Toplumcu şiir,
• Hisar ve Maviciler,
• Çağdaş Türk şiiri,
• Dünya şiirinden önemli örnekler.

Bu okuma, bütün şairleri sevmek için değil, şiirin farklı imkânlarını görmek için yapılmalıdır.

2. Şiirin Yalnızca Duygudan Oluşmadığını Bilin

Duygu şiir için güçlü bir kaynak olabilir. Ancak yoğun bir duygu yaşamak, kendiliğinden güçlü bir şiir ortaya çıkarmaz.

Üzüntü, özlem veya aşk doğrudan yazıldığında kişisel bir iç dökme olarak kalabilir. Şairin görevi, kişisel duyguyu başkalarının da ilişki kurabileceği estetik bir yapıya dönüştürmektir.

Şiirde şu iki aşama birbirinden ayrılmalıdır:

• Duygunun yaşanması,
• Duygunun şiir diline dönüştürülmesi.

İlk aşama hayatla, ikinci aşama sanatla ilgilidir.

3. Sözcüklerin Yalnızca Anlamlarını Değil, Seslerini de Dinleyin

Şiirde sözcükler hem anlam hem ses taşır. Ünlü ve ünsüzlerin tekrarı, hece uzunlukları, vurgu ve duraklar şiirin ritmini etkiler.

Bir şiir yazıldıktan sonra yüksek sesle okunmalıdır. Okurken şu noktalara dikkat edilebilir:

• Dizenin nefesi nerede kesiliyor?
• Bazı sözcükler ritmi bozuyor mu?
• Ses tekrarları doğal mı, yapay mı?
• Dize gereğinden fazla mı uzuyor?
• Vurgu doğru sözcüğe düşüyor mu?
• Şiir yalnızca gözle mi, kulakla da etkili mi?

Serbest şiir de ritimsiz şiir değildir. Ölçü kullanılmaması, ses ve yapı kaygısının ortadan kalktığı anlamına gelmez.

MASALLARIN MASALI – Nâzım Hikmet RAN

Su başında durmuşuz,
çınarla ben.
Suda suretimiz çıkıyor,
çınarla benim.
Suyun şavkı vuruyor bize,
çınarla bana.

Su başında durmuşuz,
çınarla ben, bir de kedi.
Suda suretimiz çıkıyor,
çınarla benim, bir de kedinin.
Suyun şavkı vuruyor bize,
çınarla bana, bir de kediye.

Su başında durmuşuz,
çınar, ben, kedi, bir de güneş.
Suda suretimiz çıkıyor,
çınarın, benim, kedinin, bir de güneşin.
Suyun şavkı vuruyor bize,
çınara, bana, kediye, bir de güneşe.

Su başında durmuşuz,
çınar, ben, kedi, güneş, bir de ömrümüz.
Suda suretimiz çıkıyor,
çınarın, benim, kedinin, güneşin, bir de ömrümüzün.
Suyun şavkı vuruyor bize,
çınara, bana, kediye, güneşe, bir de ömrümüze.

Su başında durmuşuz.
Önce kedi gidecek,
kaybolacak suda sureti.
Sonra ben gideceğim,
kaybolacak suda suretim.
Sonra çınar gidecek,
kaybolacak suda sureti.
Sonra su gidecek,
güneş kalacak;
sonra o da gidecek.

Su başında durmuşuz
çınar, ben, kedi, güneş, bir de ömrümüz.
Su serin,
çınar ulu.
ben şiir yazıyorum,
kedi uyukluyor,
güneş sıcak.
çok şükür yaşıyoruz.
Suyun şavkı vuruyor bize.
çınara bana, kediye, güneşe, bir de ömrümüze.

7 Mart 1958 Varşova – Şvider

Nâzım Hikmet RAN

4. İmge Kurmayı Öğrenin

İmge, bir duygu veya düşüncenin alışılmış anlatımın dışına çıkarılarak zihinde yeni bir görüntü ve çağrışım oluşturacak biçimde verilmesidir.

Ancak imge, anlaşılmaz sözlerin rastgele bir araya getirilmesi değildir. İyi bir imge hem şaşırtıcı hem de metnin duygu dünyasıyla bağlantılıdır.

Örneğin “Gözlerin deniz gibi” sözü çok kullanıldığı için etkisini büyük ölçüde kaybetmiştir. Şair, sevilen kişinin gözünü başka bir nesneye benzetmeden önce gerçekten neyi anlatmak istediğini düşünmelidir:

• Derinlik mi?
• Uzaklık mı?
• Huzur mu?
• Tehlike mi?
• Değişkenlik mi?
• Ulaşılamazlık mı?

Özgünlük, yalnızca farklı bir benzetme bulmak değil, duygunun kendine özgü yönünü keşfetmektir.

GÜZEL GÜNLER GÖRECEĞİZ

Güzel günler göreceğiz çocuklar
Motorları maviliklere süreceğiz
Çocuklar inanın inanın çocuklar
Güzel günler göreceğiz güneşli günler

Hani şimdi bize
Cumaları, pazarları çiçekli bahçeler vardır,
Yalnız cumaları,yalnız pazarları

Hani şimdi biz
Bir peri masalı dinler gibi seyrederiz
Işıklı caddelerde mağazaları,
Hani bunlar
77 katlı yekpare camdan mağazalardır.

Hani şimdi biz haykırırız
Cevap:
Açılır kara kaplı kitap:Zindan

Kayış kapar kolumuzu
Kırılan kemik, kan

Hani şimdi bizim soframıza
Haftada bir et gelir
Ve
Çocuklarımız işten eve
Sapsarı iskelet gelir

Hani şimdi biz
İnanın güzel günler göreceğiz çocuklar
Güneşli günler göreceğiz
Motorları maviliklere süreceğiz çocuklar
Işıklı maviliklere süreceğiz

Nâzım Hikmet RAN

5. Soyut Duyguları Somut Ayrıntılarla Destekleyin

“Yalnızım, üzgünüm, seni özledim” gibi ifadeler duyguyu açıklar; fakat okuyucunun o duyguyu yaşamasını her zaman sağlamaz.

SEN VARSIN DİYE

Sen varsın diye kestim ağaran sakalımı,
dişimi fırçaladım, söküğümü diktim.
Sen varsın diye aldım yaşamın tozunu,
sularım aydınlanıyor sen varsın diye!..

Bir dağbaşı kasabasıydım eskiden,
gündüzü boran, geceleri zehir zıkkım.
Sen alıp indirdin beni gerçekliğime,
sen varsın diye kendimle barışığım!..

Ormanın uğultusundan sızan reçine,
mermerin çatlağından akan su oldum.
Yeni bir dünya buldum eski gövdemde,
sen varsın diye işte bütün bunlar!..

Yalan söylemiyorum artık kendime,
varsıllığın aşk olduğunu öğrendim.
Şairler yerinsin istedikleri kadar
şiirim yerini buldu sen varsın diye.

Hüseyin ATABAŞ

Şair, soyut duyguyu somut bir ayrıntıyla görünür hâle getirebilir. Boş bırakılmış bir sandalye, masada soğuyan iki bardaktan biri, açılmayan bir pencere veya sürekli aynı saatte çalan telefon farklı duyguların taşıyıcısı olabilir.

Somut ayrıntı, şiirin dünyasını güçlendirir. Okuyucuya yalnızca ne hissedeceğini söylemez; hissedebileceği bir ortam oluşturur.

6. Klişelerden Uzak Durun

Klişe, çok sık kullanıldığı için etkisini ve özgünlüğünü kaybetmiş anlatımdır.

Şiirde sıkça karşılaşılan bazı klişe alanları şunlardır:

• Gözlerin denize benzetilmesi,
• Aşkın ateş olarak anlatılması,
• Ayrılığın sonbaharla özdeşleştirilmesi,
• Kalbin kırılması,
• Gecenin yalnızlıkla eş tutulması,
• Sevgilinin aya veya güneşe benzetilmesi.

Bu konuların şiirde kullanılması yasak değildir. Önemli olan, şairin herkesin söylediğini aynı biçimde tekrarlamamasıdır.

Aşk, ayrılık, ölüm ve yalnızlık insanlığın en eski temalarındandır. Özgünlük temada değil, temanın ele alınışında ortaya çıkar.

SESSİZ GEMİ

Artık demir almak günü gelmişse zamandan
Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan.

Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol;
Sallanmaz o kalkışta ne mendil, ne de bir kol.

Rıhtımda kalanlar bu seyahatten elemli,
Günlerce siyah ufka bakar gözleri nemli,

Biçare gönüller! Ne giden son gemidir bu!
Hicranlı hayatın ne de son matemidir bu.

Dünyada sevilmiş ve seven nafile bekler;
Bilmez ki giden sevgililer dönmeyecekler.

Bir çok gidenin her biri memnun ki yerinden,
Bir çok seneler geçti; dönen yok seferinden.

Yahya Kemal BEYATLI

7. Ölçü, Uyak ve Nazım Biçimlerini Öğrenin

Şair olmak için mutlaka hece veya aruz ölçüsüyle yazmak gerekmez. Ancak şiir geleneğini ve temel biçim bilgilerini öğrenmek önemlidir.

Şair adayının en azından şu kavramları tanıması yararlıdır:

• Hece ölçüsü,
• Aruz ölçüsü,
• Serbest ölçü,
• Uyak ve redif,
• Dize ve bent,
• Nazım birimi,
• Durak,
• Asonans ve aliterasyon,
• İmge,
• Sembol,
• Enjambman,
• Söyleyici ve hitap edilen kişi.

Biçim bilgisi, şiiri mekanik hâle getirmez. Aksine şaire daha fazla seçim imkânı sunar. Geleneksel biçimle yazmak da serbest şiir yazmak da bilgi ve dikkat gerektirir.

8. Şiirde Her Şeyi Açıklamayın

Şiir, okuyucuya düşünme ve hissetme alanı bırakır. Her imgenin ardından açıklama yapmak, şiirin çağrışım gücünü azaltabilir.

Bununla birlikte belirsizlik ile kapalılık aynı şey değildir. Şiir çok katmanlı olabilir; fakat sözcükler arasında hiçbir anlam ilişkisi bulunmaması, metni otomatik olarak derinleştirmez.

İyi şiir:

• Her şeyi doğrudan söylemez,
• Okuyucuyu bütünüyle dışarıda da bırakmaz,
• Bir anlam alanı oluşturur,
• Tek okumada tükenmeyebilir,
• Yeniden okunduğunda yeni bağlantılar kurdurabilir.

Şairin amacı “anlaşılmamak” değil, anlamı estetik bir yoğunluk içinde kurmaktır.

OLVİDO

Hoyrattır bu akşamüstüler daima.
Gün saltanatıyla gitti mi bir defa
Yalnızlığımızla doldurup her yeri
Bir renk çığlığı içinde bahçemizden,
Bir el çıkarmaya başlar bohçamızdan
Lavanta çiçeği kokan kederleri;
Hoyrattır bu akşamüstüler daima.

Dalga dalga hücum edip pişmanlıklar
Unutuşun o tunç kapısını zorlar
Ve ruh, atılan oklarla delik deşik;
İşte, doğduğun eski evdesin birden
Yolunu gözlüyor lamba ve merdiven,
Susmuş ninnilerle gıcırdıyor beşik
Ve cümle yitikler, mağlûplar, mahzunlar…

Söylenmemiş aşkın güzelliğiyledir
Kağıtlarda yarım bırakılmış şiir;
İnsan, yağmur kokan bir sabaha karşı
Hatırlar bir gün bir camı açtığını,
Duran bir bulutu, bir kuş uçtuğunu,
Çöküp peynir ekmek yediği bir taşı…
Bütün bunlar aşkın güzelliğiyledir.

Aşklar uçup gitmiş olmalı bir yazla
Halay çeken kızlar misali kol kola.
Ya sizler! ey geçmiş zaman etekleri,
İhtiyaç ağaçlı, kuytu bahçelerden
Ayışığı gibi sürüklenip giden;
Geceye bırakıp yorgun erkekleri
Salınan etekler fısıltıyla, nazla.

Ebedi âşığın dönüşünü bekler
Yalan yeminlerin tanığı çiçekler
Artık olmayacak baharlar içinde.
Ey, ömrün en güzel türküsü aldanış!
Aldan, geçmiş olsa bile ümitsiz kış;
Her garipsi ayak izi kar içinde
Dönmeyen âşığın serptiği çiçekler.

Ya sen! ey sen! Esen dallar arasından
Bir parıltı gibi görünüp kaybolan
Ne istersin benden akşam saatinde?
Bir gülüşü olsun görülmemiş kadın,
Nasıl ölümsüzsün aynasında aşkın;
Hatıraların bu uyanma vaktinde
Sensin hep, sen, esen dallar arasından.

Ey unutuş! kapat artık pencereni,
Çoktan derinliğine çekmiş deniz beni;
Çıkmaz artık sular altından o dünya.
Bir duman yükselir gibidir kederden
Macerası çoktan bitmiş o şeylerden.
Amansız gecenle yayıl dört yanıma
Ey unutuş! kurtar bu gamlardan beni.

Ahmet Muhip DRANAS

9. Dizeyi Cümleden Ayıran Özellikleri Fark Edin

Bir cümleyi rastgele bölerek alt alta yazmak şiir oluşturmaz. Dize, şiirin ritmik ve anlamsal birimlerinden biridir.

Dize sonu şu işlevleri taşıyabilir:

• Anlamı vurgulamak,
• Beklenti oluşturmak,
• Sözcüğü öne çıkarmak,
• Ritmi değiştirmek,
• Birden fazla anlam ihtimali oluşturmak,
• Okuyucunun nefesini ve okuma hızını yönlendirmek.

Dizelerin nerede bölündüğü, şiirin anlamını doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle biçim, şiirin dış görünüşünden ibaret değildir.

10. Şiir Defteri Tutun

Şiir çoğu zaman tamamlanmış hâlde gelmez. Bir dize, görüntü, ses veya sözcükle başlayabilir.

Şiir defterine şunlar yazılabilir:

• Tek bir dize,
• İlginç bir sözcük,
• Bir rüyadan kalan görüntü,
• Duyulan bir ses,
• Yarım kalmış bir benzetme,
• Bir şiirin farklı başlıkları,
• Aynı dizenin alternatif biçimleri,
• Okunan şiirlerden çıkarılan teknik notlar.

Aylar önce yazılmış bir dize, daha sonra başka bir şiirin merkezine dönüşebilir.

11. Şiirinizi Yüksek Sesle Okuyun

Şiir sessizce okunmak için yazılmış olsa bile ses boyutu taşır. Yüksek sesle okuma, özellikle şu sorunları gösterir:

• Fazla uzun dizeler,
• Gereksiz sözcükler,
• Zoraki uyaklar,
• Ritmi kesen ifadeler,
• Birbirine aşırı benzeyen sesler,
• Vurgunun yanlış yerde oluşması.

Şair, şiirin yalnızca ne söylediğini değil, nasıl duyulduğunu da düşünmelidir.

12. Şiiri Yazdığınız İlk Hâliyle Yayımlamayın

İlk anda güçlü görünen bir dize, birkaç gün sonra sıradan gelebilir. Duygunun yoğunluğu, şairin metni değerlendirmesini zorlaştırabilir.

Şiiri bir süre bekletmek ve şu sorularla yeniden okumak yararlıdır:

• Şiirde gereksiz bir dize var mı?
• Aynı duygu birkaç kez tekrar edilmiş mi?
• İmgeler birbiriyle ilişkili mi?
• Şiirin başlığı metne yeni bir anlam katıyor mu?
• Son dize gereğinden fazla açıklayıcı mı?
• Kullanılan sözcüklerin daha güçlü karşılıkları var mı?
• Şiir, kişisel bir not olarak mı kalmış, estetik bir yapıya dönüşmüş mü?

Şiirde eksiltme çoğu zaman güç kazandırır. Bazen bir şiiri geliştirmek, ona yeni dizeler eklemekten çok bazı dizeleri çıkarmayı gerektirir.

Yazar ve Şair Adaylarının Kaçınması Gereken Hatalar

Okumadan Yayımlanmaya Çalışmak

Yazmaya yeni başlayan kişinin hemen kitap çıkarmak istemesi anlaşılabilir. Ancak yayımlanmak, yazarlık gelişiminin başlangıcı değil, belirli bir aşamasıdır.

Metin yeterince olgunlaşmadan yapılan yayımlama girişimleri, kişinin daha sonra değiştirmek isteyeceği eserlerle karşılaşmasına neden olabilir.

Önce metni geliştirmek, sonra yayımlanma seçeneklerini değerlendirmek daha sağlıklı bir yoldur.

İlk Metne Aşırı Bağlanmak

Yazarın kendi metnini sevmesi doğaldır. Fakat her cümleyi vazgeçilmez görmek düzeltmeyi engeller.

Metni korumak ile metnin hatalarını korumak aynı şey değildir. İyi bir yazar, gerektiğinde bir bölümü yeniden yazabilir veya tamamen çıkarabilir.

Ağır Sözcükleri Edebîlik Sanmak

Edebî anlatım, anlaşılması güç sözcüklerin sık kullanılması değildir. Sade bir dil de son derece derin ve etkileyici olabilir.

Sözcük, yalnızca gösterişli olduğu için değil, metnin anlamına en uygun seçenek olduğu için kullanılmalıdır.

Herkes Tarafından Beğenilmeyi Beklemek

Hiçbir eser bütün okuyuculara aynı ölçüde hitap etmez. Edebî zevk; yaşa, eğitime, kültüre, kişisel deneyime ve okuma alışkanlıklarına göre değişebilir.

Yazar, eleştirileri dinlemeli; ancak bütün beklentilere göre sürekli yön değiştirmemelidir. Aksi hâlde metnin kendi sesi kaybolabilir.

Başka Yazarları Taklit Etmek

Başlangıç döneminde sevilen yazarlardan etkilenmek doğaldır. Fakat sözcük, tema, cümle yapısı ve karakter düzeyindeki yoğun benzerlikler özgünlük sorununa yol açar.

Etkilenme, okunan eserlerin birebir kopyalanması değil, edinilen birikimin yeni bir bakış açısıyla dönüştürülmesidir.

Yalnızca İlham Geldiğinde Yazmak

İlham, yazmaya başlama isteği verebilir; fakat metni tamamlayan unsur çoğu zaman disiplindir.

Bir romanın ortasındaki geçiş bölümleri, bir hikâyenin yeniden kurulması veya şiirde uygun sözcüğün günlerce aranması her zaman coşkulu bir süreç değildir. Yazarlık, heyecan kadar sabır da gerektirir.

Kendi Yazarlık Üslubu Nasıl Geliştirilir?

Kendi üslubunu bulmak isteyen yazar, önce kendi metinlerindeki tekrar eden eğilimleri fark etmelidir.

Şu sorular yol gösterici olabilir:

• Daha çok kısa mı, uzun mu cümleler kuruyorum?
• Diyalog mu, betimleme mi yazarken daha rahatım?
• Hangi temalara sürekli dönüyorum?
• Olayları dışarıdan mı, karakterin zihninden mi anlatmayı seviyorum?
• Mizah, hüzün, ironi veya eleştiri metinlerimde nasıl yer alıyor?
• Okuyucunun hangi duyguyla ayrılmasını istiyorum?
• Sözcük seçimlerimde belirgin bir eğilim var mı?

Üslup, bir günde verilen kararla ortaya çıkmaz. Uzun süreli okuma ve yazma deneyiminin sonucudur.

Yazarın amacı başkalarından farklı görünmek değil, dünyayı kendi bakışıyla doğru ve etkili biçimde anlatmaktır. Gerçek özgünlük çoğu zaman zorlanmış farklılıklarda değil, samimi ve dikkatli bir bakışta bulunur.

Yazar ve Şairler İçin Üç Aylık Çalışma Programı

Birinci Ay: Okuma ve Gözlem

İlk ayın amacı, yazma malzemesi biriktirmek ve okuma biçimini geliştirmektir.

• Her gün en az yirmi dakika okuyun.
• Haftada bir kısa hikâye veya beş şiir inceleyin.
• Her gün bir gözlem notu yazın.
• Beğendiğiniz cümlelerin neden etkili olduğunu açıklayın.
• Bir mekânı beş duyu aracılığıyla betimleyin.
• Haftada bir karakter portresi hazırlayın.

Bu aşamada yayımlanabilecek metin üretme baskısı taşımayın. Önceliğiniz görme, duyma ve dil üzerinde düşünme becerisini geliştirmek olsun.

İkinci Ay: Düzenli Yazma

İkinci ayda belirli bir proje seçin.

Yazar adayları:

• Üç kısa hikâye,
• Dört deneme,
• Bir uzun hikâye taslağı,
• Bir romanın ilk iki bölümü

üzerinde çalışabilir.

Şair adayları ise:

• Haftada iki şiir taslağı,
• Aynı tema üzerine farklı biçimlerde şiirler,
• Bir şiirin üç ayrı düzenlemesi,
• Ölçülü ve serbest şiir denemeleri

hazırlayabilir.

Amaç çok sayıda kusursuz metin üretmek değil, düzenli çalışma alışkanlığı kazanmaktır.

Üçüncü Ay: Düzeltme ve Eleştiri

Üçüncü ayda yeni metin sayısı azaltılarak önceki çalışmalar gözden geçirilmelidir.

• Metinleri yüksek sesle okuyun.
• Gereksiz sözcük ve bölümleri çıkarın.
• Güvenilir iki veya üç okuyucudan görüş alın.
• Gelen eleştirileri sınıflandırın.
• Metinlerin eski ve yeni hâllerini karşılaştırın.
• En başarılı çalışmanızı yeniden yazın.
• Neleri geliştirdiğinizi ve hangi konularda zorlandığınızı not edin.

Bu üç aylık programın sonunda kişi kendisini “tamamlanmış bir yazar” olarak görmemelidir. Ancak çalışma biçimini, güçlü yönlerini ve geliştirmesi gereken alanları daha açık biçimde tanıyabilir.

Eser Yayımlamak İsteyenler Nelere Dikkat Etmelidir?

Bir metnin tamamlanması ile yayıma hazır olması aynı şey değildir. Yayımlanma aşamasına geçmeden önce eser birkaç kez gözden geçirilmelidir.

Dosyanızı Düzenleyin

Yayınevine gönderilecek bir dosyada:

• Yazım ve noktalama hataları düzeltilmiş olmalıdır.
• Bölüm sıralaması açık olmalıdır.
• Metin okunabilir bir yazı tipiyle hazırlanmalıdır.
• Gereksiz görsel ve süslemeler kullanılmamalıdır.
• İletişim bilgileri doğru yazılmalıdır.
• Varsa kısa bir eser özeti eklenmelidir.
• Dosya, yayınevinin başvuru koşullarına uygun biçimde gönderilmelidir.

Her yayınevinin dosya kabul yöntemi farklı olabilir. Başvuru yapılmadan önce yayınevinin yayın çizgisi ve başvuru koşulları incelenmelidir.

Doğru Yayınevini Seçin

Her yayınevi her türde eser yayımlamaz. Çocuk kitabı dosyasını yalnızca akademik yayın yapan bir yayınevine göndermek doğru bir seçim değildir.

Yayınevinin:

• Yayımladığı türler,
• Daha önce çıkardığı kitaplar,
• Editörlük yaklaşımı,
• Dağıtım imkânları,
• Sözleşme şartları,
• Telif politikası

araştırılmalıdır.

Yazardan yüksek ücret talep eden, sözleşme koşullarını açıkça belirtmeyen veya gerçekçi olmayan satış vaatlerinde bulunan kuruluşlara karşı dikkatli olunmalıdır.

Reddedilmeyi Yazarlığın Sonu Olarak Görmeyin

Bir dosyanın reddedilmesi, yazarın değersiz veya yeteneksiz olduğu anlamına gelmez. Dosya yayınevinin yayın programına, tür tercihine veya hedef kitlesine uygun olmayabilir.

Bununla birlikte her reddi yalnızca dış koşullarla açıklamak da doğru değildir. Yazar şu ihtimalleri değerlendirmelidir:

• Dosya henüz yeterince olgunlaşmamış olabilir.
• Başlangıç bölümü zayıf kalmış olabilir.
• Kurgu sorunları bulunabilir.
• Dil ve anlatım üzerinde daha fazla çalışmak gerekebilir.
• Yanlış yayınevine başvurulmuş olabilir.

Reddedilme, gerektiğinde metne yeniden bakma fırsatı olarak değerlendirilmelidir.

Yazarlık ve Şairlikte Etik Sorumluluk

Yazar ve şair yalnızca estetik değil, etik bir sorumluluk da taşır.

Bu sorumlulukların başında şunlar gelir:

• Başkasına ait metinleri izinsiz kullanmamak,
• Alıntıların kaynağını belirtmek,
• Gerçek kişiler hakkında yazarken özel hayatı gözetmek,
• Tarihî ve bilimsel bilgilerde araştırma yapmak,
• Toplumsal grupları tek yönlü kalıplarla göstermemek,
• Başka eserleri taklit etmemek,
• Okuyucuyu yanıltacak iddialardan kaçınmak.

Kurmacanın özgür bir alan olması, yazarın hiçbir sorumluluk taşımadığı anlamına gelmez. Özellikle gerçek olaylar, tarihî kişiler veya hassas toplumsal konular ele alınırken araştırma ve dil hassasiyeti önemlidir.

Yazma sürecinde kullanılan dijital araçlar fikirleri düzenlemeye, notları sınıflandırmaya veya yazım yanlışlarını görmeye yardımcı olabilir. Ancak eserin estetik tercihleri, özgünlüğü ve etik sorumluluğu yazara aittir.

Öğrenciler ve Gençler Yazmaya Nasıl Başlayabilir?

Yazmaya başlamak için belirli bir yaşa ulaşmayı beklemek gerekmez. Genç yaşta tutulan günlükler, yazılan kısa hikâyeler ve şiir denemeleri ileride güçlü bir edebî birikime dönüşebilir.

Öğrenciler şu çalışmalarla başlayabilir:

• Her gün beş cümlelik günlük tutmak,
• Okunan bir hikâyenin sonunu değiştirmek,
• Bir olayı farklı bir karakterin gözünden yazmak,
• Aile büyüklerinden dinlenen bir anıyı hikâyeleştirmek,
• Bir fotoğraftan hareketle kısa metin oluşturmak,
• Sevilen şiire karşılık niteliğinde yeni bir şiir yazmak,
• Okulda veya çevrede gözlemlenen bir kişiyi betimlemek,
• Aynı mekânı sabah ve gece ayrı ayrı anlatmak.

Genç yazarların ilk çalışmalarında kusursuzluk beklenmemelidir. Bu dönemde asıl amaç, yazma cesaretini ve dil farkındalığını geliştirmektir.

Öğretmenlerin görevi yalnızca hataları göstermek değildir. Öğrencinin metnindeki güçlü yönü fark etmek, neden güçlü olduğunu açıklamak ve gelişebileceği alanları somut örneklerle belirtmek de önemlidir.

Yazar veya Şair Olmaya Hazır Olduğunuzu Nasıl Anlarsınız?

Yazarlığın başlangıcı için resmî bir onay veya diploma yoktur. Bununla birlikte bazı davranışlar kişinin bu yolda ciddi biçimde ilerlediğini gösterir.

Kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

• Düzenli okuyor muyum?
• Yalnızca sevdiğim türleri değil, farklı eserleri de inceliyor muyum?
• Yazmak için sürekli ilham bekliyor muyum?
• Metinlerimi yeniden yazabiliyor muyum?
• Eleştiri aldığımda hemen savunmaya mı geçiyorum?
• Başka yazarları taklit etmek yerine kendi bakışımı geliştirmeye çalışıyor muyum?
• Dil ve anlatım hatalarımı önemseyerek düzeltiyor muyum?
• Yayımlanma isteğim, yazımı geliştirme isteğimin önüne geçiyor mu?
• Bir metni tamamlayacak sabrı gösterebiliyor muyum?
• Yazmadığım dönemlerde bile gözlem yapmaya ve not almaya devam ediyor muyum?

Bu soruların tamamına hemen olumlu cevap vermek zorunda değilsiniz. Önemli olan eksik görülen alanlarda çalışmaya devam etmektir.

Sonuç: Yazar ve Şair Olmak Bir Süreçtir

Yazar veya şair olmak, bir gün alınan kararın ardından hemen kazanılan bir unvan değildir. Okuma, gözlem, yazma, düzeltme ve yeniden başlama süreçlerinin zaman içinde oluşturduğu bir kimliktir.

Yazmak isteyen kişi önce dilin çırağı olmayı kabul etmelidir. Sözcükleri tanımalı, iyi metinlerin nasıl kurulduğunu incelemeli ve kendi metinlerinin kusurlarıyla yüzleşebilmelidir.

Yazarlıkta en büyük ilerleme çoğu zaman daha gösterişli cümleler kurmakla değil, neyi neden yazdığını daha iyi anlamakla gerçekleşir. Şiirde de asıl mesele çok yoğun duygular yaşamak değil, o duygulara başkalarının da yaklaşabileceği özgün bir dil kazandırmaktır.

Başlangıç için kusursuz bir zamana, büyük bir çalışma odasına veya olağanüstü bir ilhama ihtiyaç yoktur. Bir defter, dikkatli bir bakış ve düzenli çalışma yeterlidir.

İlk metin başarısız olabilir. İlk şiir taklit izleri taşıyabilir. İlk hikâye tamamlanmayabilir. Bunlar yazarlığa uygun olmadığınızı değil, henüz yolun başında olduğunuzu gösterir.

Yazmak, yalnızca başkalarına anlatmak değildir. İnsan çoğu zaman ne düşündüğünü, ne hissettiğini ve dünyaya nasıl baktığını da yazarak keşfeder. Bu nedenle yazarlık yolculuğunun ilk ve en önemli adımı oldukça sadedir:

Okuyun, gözlemleyin ve yazmaya başlayın.

Sık Sorulan Sorular

Edebiyat kuramları bilmeden nitelikli yazar veya şair olunabilir mi?

Kuramsal bilgi tek başına bir metin yaratmaz; ancak yazarın ve şairin dille kurduğu ilişkiyi derinleştirir. Edebiyat tarihini, biçimsel yapıları ve poetik akımları bilmek, yazarın sezgisel olarak yaptığı seçimleri bilinçli bir estetik seviyeye taşır.

Şiirde imge kurmak ile anlamsızlığa düşmek arasındaki sınır nasıl korunur?

Gelişigüzel yan yana getirilen soyut kelimeler imge oluşturmaz. Nitelikli imge; duygu, düşünce ve ses yapısıyla metnin bütününe organik olarak bağlanan zihinsel bir sıçramadır.

Yazar olmak için üniversite okumak, edebiyat fakültesi bitirmek gerekir mi?

Yazar olmak için belirli bir üniversite bölümünden mezun olma zorunluluğu yoktur. Türk dili ve edebiyatı, karşılaştırmalı edebiyat, iletişim, tarih, felsefe veya yaratıcı yazarlık eğitimleri kişiye önemli bir birikim kazandırabilir. Ancak yazarlığın temel koşulları düzenli okuma, yazma, araştırma ve metin üzerinde çalışma disiplinidir.

Yazar olmak için çok kitap okumak şart mı?

Nitelikli yazarlık için geniş ve düzenli bir okuma birikimi gereklidir. Yalnızca kitap sayısı değil, okunan eserlerin çeşitliliği ve nasıl incelendiği de önem taşır. Yazar adayı metnin konusunun yanında anlatım biçimini, karakterlerini, kurgusunu ve dil özelliklerini de değerlendirmelidir.

Yazarlığa kaç yaşında başlanır?

Yazarlığa başlamak için belirli bir yaş sınırı yoktur. Çocukluk veya gençlik döneminde yazmaya başlanabileceği gibi ileri yaşlarda da güçlü eserler ortaya konabilir. Yaştan daha önemli olan kişinin birikimini yazma disipliniyle birleştirmesidir.

Kendi yazarlık üslubumu nasıl bulabilirim?

Kişisel üslup, çok okumak ve düzenli yazmakla zaman içinde gelişir. Farklı türlerde denemeler yapmak, eski metinleri yeniden okumak, hangi anlatım özelliklerinin sürekli tekrarlandığını görmek ve başka yazarların etkisini bilinçli biçimde dönüştürmek özgün üslubun oluşmasına yardımcı olur.

Şair olmak için ölçü ve kafiye bilmek gerekir mi?

Her şiirin ölçülü veya kafiyeli olması gerekmez. Ancak hece, aruz, serbest ölçü, uyak, redif, ritim ve ses tekrarları gibi temel şiir bilgilerini öğrenmek şairin ifade imkânlarını genişletir. Serbest şiir yazmak da biçim, ritim ve sözcük seçimi konusunda ciddi bir çalışma gerektirir.

Şiir yazarken ilham mı, teknik mi daha önemlidir?

İlham şiirin başlangıcını sağlayabilir; fakat şiirin tamamlanması teknik çalışma gerektirir. Sözcük seçimi, imge, ritim, dize yapısı ve düzeltme süreci olmadan duygu tek başına güçlü bir şiir oluşturmayabilir. Başarılı şiirde sezgi ve teknik birbirini tamamlar.

İlk kitabımı nasıl yayımlayabilirim?

Öncelikle dosyanın tamamlanması, birkaç kez gözden geçirilmesi ve mümkünse güvenilir okuyucular tarafından değerlendirilmesi gerekir. Ardından eserin türüne uygun yayınevleri araştırılmalı ve dosya başvuru koşullarına göre gönderilmelidir. Sözleşme, telif, dağıtım ve baskı şartları dikkatle incelenmelidir.

Yazdığım metnin iyi olup olmadığını nasıl anlayabilirim?

Metni bir süre beklettikten sonra yeniden okumak, yüksek sesle kontrol etmek ve güvenilir okuyuculardan somut geri bildirim almak yararlıdır. Metnin açık, tutarlı, özgün ve türün gerektirdiği yapıya uygun olup olmadığı değerlendirilmelidir. Tek bir kişinin beğenisi veya eleştirisi kesin ölçüt olarak görülmemelidir.

Yazarlık kursuna gitmek gerekli midir?

Yazarlık kursları teknik bilgi, çalışma disiplini ve geri bildirim sağlayabilir; ancak tek başına kişiyi yazar yapmaz. Kursun eğitmeni, programı, okuma listesi ve katılımcılara sunduğu eleştiri ortamı dikkatle incelenmelidir. Asıl gelişim, kurs dışında sürdürülen okuma ve yazma çalışmalarıyla gerçekleşir.

Her gün yazmak zorunlu mudur?

Her yazarın çalışma düzeni farklı olabilir. Her gün yazmak yararlı bir alışkanlıktır; ancak kesin bir zorunluluk değildir. Önemli olan uzun süre yazıdan uzak kalmamak, belirli bir düzen oluşturmak ve başlanan metinleri tamamlayacak sürekliliği sağlayabilmektir.