Haber (Bildirme) Kipleri

Haber (Bildirme) Kipleri Nelerdir? Özellikleri.

Haber (Bildirme) Kipleri, zaman anlamı taşıyan kiplerdir. Bu kiplerle çekimlenen fiillerin gerçekleşme zamanı bellidir.

Haber (Bildirme) Kipleri şunlardır:

1. Geniş Zaman (-r; -ar/-er/; -ır/-ir/-ur/-ür)

2. Şimdiki Zaman (-yor)

3. Gelecek Zaman (-acak, -ecek)

4. Di’li Geçmiş Zaman (-dı, -di, -du, -dü; -ti, -tı, -tu, -tü)

5. Miş’li Geçmiş Zaman (-mış, -miş, -muş, -müş)

1. Geniş Zaman (-r; -ar/-er/; -ır/-ir/-ur/-ür)

Geniş zaman kipi geçmişten geleceğe uzanan geniş bir zaman kesimindeki oluş ve kılışları içine alır. Fiil kök ve gövdelerine “-r” ekinin getirilmesiyle yapılır. Ünsüzle biten, tek ve çok heceli kelimelerin durumuna göre bu ek “-er, ar; -ır,-ir,-ur,-ür” biçimlerini alır.

Örnek fiil çekimi:

  • gel-ir-im
  • gel-ir-sin
  • gel-ir
  • gel-ir-iz
  • gel-ir-siniz
  • gel-ir-ler

Örnek:

  • Şimdi yiğidi atar, yıkar, yere serer, delik deşik eder.

Geniş zaman kipinin olumsuzu, birinci teklik ve çokluk şahıslarında “-ma” olumsuzluk; ikinci, üçüncü teklik ve çokluk şahıslarında ise olumsuz geniş zaman eki durumundaki “-maz,-mez” eki ile kurulur.

Örnek:

  • Kan Turalı hak bildiği yoldan geri dönmezdi.
2. Şimdiki Zaman (-yor)

Fiilin söylendiği anda yapılmakta olduğunu bildirir. Fiilin yapılışı ile anlatım aynı anda gerçekleşmektedir. “-makta, -mekte” ve ‘‘-mada, -mede” ekleri de cümleye şimdiki zaman anlamı katar. Olumsuzu -ma, -me eki ile yapılır.

Örnek fiil çekimi:

  • gel-(i)-yor-um
  • gel-(i)-yor-sun
  • gel-(i)-yor
  • gel-(i)-yor-uz
  • gel-(i)-yor-sunuz
  • gel-(i)-yor-lar

Örnek:

  • Gördüler ki namus için durmuyor.
  • Anlamıyorum dilinden artık, /Geceyi saran güzelliğin.
  • Ders çalışmaktayım.
3. Gelecek Zaman (-ecek, -acak)

Fiilin gelecek zamanda yapılacağını bildirir. Anlatım önce, fiil sonra gerçekleşir.

Örnek fiil çekimi:

  • gel-eceğ-im
  • gel-ecek-sin
  • gel-ecek
  • gel-eceğ-iz
  • gel-ecek-siniz
  • gel-ecek-ler

Örnek:

  • Canavarların sultanı aslandır, onunla da oyun göstersin, kızı ondan sonra vereceğim. Onların övgülerine inanmayacak, hayallerini hele hiç anlamayacak

4. Di’li Geçmiş Zaman (Görülen / Bilinen Geçmiş Zaman)
(-di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tü)

Fiilin söylenme anından önce yapıldığını bildirir. Anlatan kişinin, fiilin yapılışını gördüğünü ya da bildiğini ifade eder. Olumsuzu “-ma, -me” eki ile yapılır.

Örnek fiil çekimi:

  • gel-di-m
  • gel-di-n
  • gel-di
  • gel-di-k
  • gel-di-niz
  • gel-di-ler

Örnek:

  • Babasının, anasının ellerini öp.
  • Aylar geçti ama hâlâ evine dönmedi.
5. Miş’li Geçmiş Zaman (Öğrenilen / Duyulan Geçmiş Zaman) (-miş, -mış, -muş, -müş)

Fiilin söylenme anından önce yapıldığını bildirir. Anlatan kişinin, fiilin yapılışını başkasından duyduğunu, öğrendiğini ifade eder. Olumsuzu “-ma, -me” eki ile yapılır.

Örnek fiil çekimi:

  • gel-miş-im
  • gel-miş-sin
  • gel-miş
  • gel-miş-iz
  • gel-miş-siniz
  • gel-miş-ler

Örnek:

  • Karşı yatan kara dağını aşmağa gelmişim.
  • Galiba buralara şimdiye kadar hiç bozucu bir insan eli değmemiş

Ayrıca bakınız⇒