Türk Dili ve Edebiyatı

Serveti Fünun – Fecri Ati Edebiyatı Video Ders

Serveti Fünun – Fecri Ati Edebiyatı Video Ders

Servet-i Fünun ve Fecr-i Âti 

Serveti Fünun – Fecri Ati Edebiyatı

1) Servet-i Fünun Dönemi (Edebiyât-ı Cedîde)

1.1. Dönemin oluşumu ve tarih aralığı

Servet-i Fünun edebiyatı, Servet-i Fünun adlı dergi etrafında toplanan sanatçıların oluşturduğu edebiyattır. Tanzimat’tan beri süregelen Batılılaşma hareketleri bu dönemde daha belirgin bir çizgi kazanmıştır.

  • Tarih aralığı: 1896 – 1901 (yaklaşık 5 yıl)
  • Dönemin başlangıcı, Tevfik Fikret’in derginin yazı işleri müdürlüğüne gelmesi ve genç sanatçıları etrafında toplamasıyla ilişkilendirilir.

1.2. Genel özellikler

  • II. Abdülhamid dönemi baskısı nedeniyle toplumsal konular geri planda kalmıştır.
  • Sanat için sanat anlayışı öne çıkar.
  • Fransız edebiyatı ve Batılı akımlar örnek alınır.
  • Şiir, roman/öykü ve eleştiri alanında önemli eserler verilmiştir.
  • Dil çoğunlukla ağır ve süslüdür; Arapça–Farsça kelime ve tamlamalar yoğun kullanılır, ayrıca Fransızca etkiler görülür.

1.3. Şiir anlayışı

Servet-i Fünun şiirinin iki önemli şairi:

Şiirde dikkat çeken özellikler:

  • Aruz ölçüsü yoğun biçimde kullanılır; aruzu Türkçeye uygulama çabası vardır.
  • Nazımda Batılı biçimlere yönelim görülür (ör. sonnet, terzarima).
  • Kafiye kulak içindir anlayışı benimsenir.
  • Serbest müstezat ve şiirde biçim arayışları belirgindir.

1.4. Roman ve öykü anlayışı

  • Toplumsal konular baskı nedeniyle sınırlıdır.
  • Romanlarda genellikle İstanbul’un zengin çevreleri, yasak aşklar, konak yaşamı vb. işlenir.
  • Dil ağır; cümleler uzun; devrik yapılar ve Fransızca üslup etkileri görülebilir.
  • Etkilendikleri akımlar: Realizm ve Natüralizm
  • Teknik bakımdan Tanzimat romanına göre daha gelişmiştir.

1.5. Önemli temsilciler

Tevfik Fikret

  • Servet-i Fünun’un öncü şairlerindendir.
  • Başta bireysel temalar; dönem dağıldıktan sonra daha toplumsal temalara yönelim görülür.
  • Eserleri: Rübâb-ı Şikeste, Halûk’un Defteri, Şermin vb.

Cenap Şahabettin

  • Sembolizm etkisi belirgindir.
  • Dil çoğunlukla ağırdır.
  • Eseri: Elhân-ı Şitâ (şiir)

Halit Ziya Uşaklıgil

  • Servet-i Fünun’un en önemli romancılarındandır; “roman tekniği” açısından güçlü kabul edilir.
  • Eserleri: Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar (vb.)

Mehmet Rauf

  • Servet-i Fünun’un önemli romancısıdır.
  • Eylül: Türk edebiyatının ilk psikolojik romanı olarak bilinir.

Bağımsız kalanlar (topluluğa katılmayanlar)

  • Hüseyin Rahmi Gürpınar
  • Ahmet Rasim
    (Bu isimler Servet-i Fünun döneminde yaşamış olsa da topluluğun içinde yer almaz.)

2) Fecr-i Âti Dönemi

2.1. Kuruluş ve genel çerçeve

Fecr-i Âti, “Geleceğin şafağı/ışığı” anlamına gelir.

  • Kuruluş: 1909
  • Dağılma: kısa süre içinde (genellikle 1912’ye kadar etkili olduğu kabul edilir)
  • Sanat anlayışı: “Sanat şahsî ve muhteremdir.”
  • Genel çizgide Servet-i Fünun’un devamı gibi görünür; ondan kopmak istese de üslup ve anlayış bakımından çok ileri gidememiştir.

2.2. Edebi özellikler

  • Şiir ağırlıklıdır.
  • Dil genel olarak ağır ve süslüdür.
  • Aruz yaygındır.
  • Bireysel duyarlıklar öne çıkar; şiirde musiki/ahenk anlayışı önemlidir.

2.3. Önemli isimler

Ahmet Haşim

  • Sembolizm etkisi belirgindir.
  • “Şiir anlaşılmak için değil, hissedilmek için yazılır” anlayışıyla anılır.
  • Temalar: melal (iç sıkıntısı), yalnızlık, kaçış, gece, ay ışığı vb.
  • Eserleri: Göl Saatleri, Piyâle; şiirlerinden “Merdiven” örnek verilebilir.

Refik Halit Karay

  • Fecr-i Âti içinde anılsa da zamanla toplumsal konulara daha çok yönelir.
  • Eserleri: Memleket Hikâyeleri, Gurbet Hikâyeleri; romanları arasında Sürgün vb.

Not: Fecr-i Âti’de yer alıp sonradan farklı anlayışlara yönelen başka isimler de vardır (Yakup Kadri, Ali Canip, Fuat Köprülü gibi). Topluluğun kısa sürmesinde bu “farklı çizgiler” etkili olmuştur.

3) Örnek Test Soruları

Soru 1

Aşağıdaki özellikleri verilen edebiyat dönemi hangisidir?

  • Fransız şiiri örnek alınmış
  • Sanat için sanat anlayışı
  • Divan nazım biçimleri bırakılıp Batılı biçimler kullanılmış
    Cevap: Servet-i Fünun

Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi Servet-i Fünun romanının özelliği değildir?
B) Toplumsal konular işlenmiş, halkın sorunları dile getirilmiştir
Cevap: B

Soru 3

“Servet-i Fünun’un öncüsü; aruzu Türkçeye başarıyla uygulamış; Parnasizm etkisinde; Şermin adlı eser…”
Cevap: Tevfik Fikret

Soru 4

Servet-i Fünun döneminde yaşayıp topluluğa katılmayan “bağımsız” sanatçı:
Cevap: Ahmet Rasim

Soru 5

Mehmet Rauf’un ilk psikolojik romanı:
Cevap: Eylül

Soru 6

Fecr-i Âti’nin sanat anlayışı:
Cevap: Sanat şahsî ve muhteremdir / sanat için sanat

Soru 7

Sembolizmin önemli temsilcisi; şiirde musiki; heceyi kullanmaz:
Cevap: Ahmet Haşim

Soru 8

Servet-i Fünun’un dağılmasından sonra oluşan; “sanat şahsî ve muhteremdir”; aruz:
Cevap: Fecr-i Âti

Soru 9

Fecr-i Âti içinde yer almayan:
Cevap: Ahmet Rasim

Soru 10

Ahmet Haşim ile Tevfik Fikret’in ortak yönü:
Cevap: Ağır ve süslü dil

 

Etiketler
Başa dön tuşu