2026-2027 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Ortak Yazılı Sınav

2026-2027 – 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Ortak Yazılı Sınav Örneği

Senaryo 2 • Sözün İnceliği • Süre: 40 dakika • Toplam: 100 puan

AdıS – Soyadı: ………

Sınıf/No: ………….

Tarih: ………………..

Açıklama: Altı sorunun tamamını cevaplayınız. Yorumlarınızı ilgili metne dayandırınız. Son soruda kendi cümlelerinizle bir betimleme paragrafı yazınız.

Birinci metin

MERDİVEN

Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden
Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak
Ve bir zaman bakacaksın semaya ağlayarak…

Sular sarardı… yüzün perde perde solmakta
Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta…

Eğilmiş arza, kanar, muttasıl kanar güller
Durur alev gibi dallarda kanlı bülbüller
Sular mı yandı, neden tunca benziyor mermer?

Bu bir lisân-ı hafîdir ki ruha dolmakta,
Kızıl havâları seyret ki akşam olmakta…

Ahmet Haşim, Piyâle

Sözlük: sema: gökyüzü; arz: yeryüzü, toprak; muttasıl: aralıksız, sürekli; lisân-ı hafî: gizli dil

1. “Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak” dizesindeki “güneş rengi” ifadesinin zihninizde oluşturduğu görüntüyü ve bu görüntünün çağrıştırdığı bir duygu ya da durumu açıklayınız. (10 puan)

2. “Durur alev gibi dallarda kanlı bülbüller” dizesindeki belirgin söz sanatını, benzetilen varlıkları göstererek belirleyiniz. Bu kullanımın anlatıma katkısını açıklayınız. (15 puan)

3. Şiirde betimlenen kişinin ruh hâli hakkında nasıl bir çıkarım yaparsınız? Çıkarımınızı şiirdeki iki farklı ifadeyle ilişkilendirerek açıklayınız. (15 puan)

İkinci metin

AYNI AKŞAM

Bazen aynı akşamı bir tablonun önünde, bir ezgiyi dinlerken ve bir şiiri okurken yeniden yaşarım. Ressam o akşamı renklerle, besteci seslerle, şair ise kelimelerle önüme getirir. Her biri, bildiğim manzaranın fark etmediğim bir yanını gösterir bana. Demek ki bir akşamın yalnız görünen bir yüzü yok; içimizde bıraktığı bir iz de var.

Birine “Akşam oldu.” dediğimde, günün hangi vaktinde bulunduğumuzu bildiririm. “Akşam, şehrin omuzlarına mor bir örtü bıraktı.” dediğimdeyse aynı vakti kendi bakışımla yeniden kurarım. İkinci cümledeki şehri herkes başka türlü hayal edebilir. Kimi o örtünün altında dinlenen evler görür, kimi giderek yalnızlaşan sokaklar. Belki de edebiyatta beni kendine çeken budur: Kelimeler, tanıdığım dünyayı bana yeniden gösterirken başkasının duygusuna da yer açar. Bir tabloyu ya da ezgiyi sevmemde de buna benzer bir yakınlık hissederim.

Bu sınav için hazırlanmış özgün deneme metnidir.

4. Denemedeki “Akşam oldu.” ve “Akşam, şehrin omuzlarına mor bir örtü bıraktı.” cümlelerini günlük dil ve edebî dil bakımından karşılaştırınız. Anlatım farkının okur üzerindeki etkisini açıklayınız. (15 puan)

5. Denemeden hareketle edebiyatın resim ve müzikle ortak yönünü ve kullandıkları anlatım araçları bakımından farkını açıklayınız. (15 puan)

6. “Merdiven” şiirinin verilen bölümündeki manzarayı ve duygusal atmosferi koruyarak tek bir betimleme paragrafı yazınız. (30 puan)

En az üç görsel ayrıntıya yer veriniz; uygun söz varlığı, tutarlı cümleler, yazım ve noktalama kurallarına dikkat ediniz. Dizeleri art arda sıralamak yerine kendi cümlelerinizi kurunuz.

Puanlama: Betimleme 8, şiirle duygu ve görüntü ilişkisi 6, söz varlığı ve özgün anlatım 5, cümleler arası bütünlük 5, yazım 3, noktalama 3 puan.

Öğretmen için kapsam ve uygulama notları

Bu belge, TDE Senaryo 2 dağılımına göre hazırlanmış örnek bir yazılıdır. İlk iki sayfa öğrenciye verilecek kâğıt, sonraki sayfalar öğretmen içindir. Sorular ve deneme metni bu çalışma için hazırlanmıştır; resmî OYSS soru havuzundan alınmamıştır.

Program ve senaryo dayanağı

2026-2027 kullanım amacı için MEB’in güncel olarak sunduğu Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı esas alınmıştır. Resmî programın başlığı 2024 tarihlidir. “Sözün İnceliği” temasındaki okuma süreçleri ve yazma çerçevesi ile konu soru dağılım tablosu birlikte kullanılmıştır.

Sorular	Öğrenme çıktısı	Sayı	Puan
1-5	TDE2.2 • Sözün İnceliği temasında anlam oluşturma	5	70
6	TDE4.3 • Edebî söyleyişi yansıtan yazıda kural uygulama	1	30
Toplam		6	100

Soru	Programla ilişki	Ölçülen beceri
1	TDE2.2.4	İmge ve çağrışımı metinden hareketle açıklama
2	TDE2.2.5	Söz sanatının anlatımdaki işlevini açıklama
3	TDE2.2.2	Metindeki ifadelerden ruh hâline ilişkin anlam çıkarma
4	TDE2.2.3	Günlük ve edebî söyleyişi karşılaştırma
5	TDE2.2.1	Edebiyatı resim ve müzikle ilişkilendirme
6	TDE4.3	Betimleyici anlatımı, söz varlığını, dil yapılarını, bütünlüğü, yazım ve noktalama kurallarını uygulama

TDE2.2 alt kodları, programın “9. sınıf • Sözün İnceliği” bölümündeki tema özelindeki süreç bileşenleridir (basılı s. 66-67). Programın genel beceri tablolarındaki aynı numaralı ifadelerle karıştırılmamalıdır.

Puan ve süre tercihleri

Senaryo soru sayısını belirlemektedir; 10+15+15+15+15+30 puan dağılımı bu örnek için hazırlanmıştır. Yaklaşık 70-100 kelime, sınav süresine uygun bir yazma hedefidir; MEB tarafından belirlenmiş zorunlu bir kelime sınırı değildir. Süre planı önerisi: okuma 5, ilk beş soru 20, yazma 12, kontrol 3 dakika.

Bu taslak yazılı bölümünü kapsar. Dinleme ve konuşma uygulamalarının yerine geçmez. Gerçek okul uygulamasında zümre, sınıfta işlenen kapsamı ve OYSS üzerinden yürütülmesi gereken işlemleri ayrıca gözetir. Güçlük düzeyleri ön uygulamayla ölçülmemiştir; puanlar zümre değerlendirmesine açıktır.

Aşağıdaki cevaplar örnektir. Metinle desteklenebilen eşdeğer yorumlar kabul edilir. Tam puan için cevapların buradaki kelimelerle aynen yazılması gerekmez. Her sorunun puanı kendi ölçütleriyle hesaplanır; ilk beş soruda anlamı engellemeyen yazım hatalarından ayrıca puan düşülmez.

Birinci soru 10 puan

“Güneş rengi”, sarı, altın sarısı, turuncu ya da kızılımsı yaprakları ve sıcak bir akşam ışığını gözümüzde canlandırır. Bu görüntü sonbaharı, solmayı, zamanın geçişini veya hüzünlü bir akşamı çağrıştırabilir.Görüntüyü metne uygun açıklama: 5 puan. Bu görüntüyle ilişkili bir duygu/durum çağrışımını gerekçelendirme: 5 puan. Her ölçütte tam açıklama 5, ilişkisi kurulmuş fakat eksik açıklama 3, yanlış/ilgisiz/boş cevap 0 puandır. Tek bir renk veya çağrışım zorunlu tutulmaz.

İkinci soru 15 puan

Benzetme (teşbih) vardır. Benzeyen bülbüller, kendisine benzetilen alevdir; “gibi” benzetme edatıdır. Bülbüllerin akşam ışığındaki kırmızı/parlak görünüşü alevle ilişkilendirilerek manzara daha canlı ve çarpıcı hâle getirilir.

Sanatı doğru adlandırma: 5 puan. Bülbül-alev ilişkisini doğru kurma: 5 puan (yalnız bir taraf doğruysa 2). Renk/parlaklık ve canlı görüntü üzerinden işlevi açıklama: 5 puan; yalnız “anlatımı güzelleştirir” gibi genel bir ifade: 2 puan. Başka bir sanattan söz edilmesi doğru benzetme cevabını geçersiz kılmaz.

Üçüncü soru 15 puan

Kişinin hüzünlü, yorgun ya da içe dönük olduğu düşünülebilir. “Semaya ağlayarak” ifadesi üzüntüyü, “yüzün perde perde solmakta” ifadesi ise canlılığın azalışını sezdirir. “Ağır ağır” ifadesi de yavaşlık ve yorgunlukla ilişkilendirilebilir.

Metne uygun ruh hâli çıkarımı: 5 puan. İki farklı ifadeyi çıkarımla ilişkilendirme: 5+5 puan. Yalnız ifadeyi aktarma, ilişkiyi açıklamama: her biri 2 puan. Metinle gerekçelendirilmiş farklı yorumlar kabul edilir; “yaşlılık” veya “ölüm” yorumu zorunlu değildir.

Dördüncü soru 15 puan

“Akşam oldu.” doğrudan bilgi veren günlük bir söyleyiştir. İkinci cümlede şehre insan omzu yüklenmiş, akşamın rengi bir örtüyle anlatılmıştır. Böylece aynı durum hayal gücüyle yeniden kurulmuş, okurun zihninde görüntü ve farklı duygular uyandırılmıştır.

İlk cümlenin doğrudan/bilgilendirici niteliği: 5 puan. İkinci cümlenin mecazlı ve imgesel niteliğini örnekle açıklama: 5 puan. Okurda görüntü, çağrışım veya çoklu yorum oluşturma etkisi: 5 puan. Her ölçütte tam 5, kısmen doğru 3, yanlış/boş 0 puan.

Beşinci soru 15 puan

Üç sanat da bir yaşantıyı sanatçının bakışıyla yeniden ifade ederek kişide duygu ve estetik bir deneyim oluşturabilir. Resim renk ve çizgiyi, müzik ses ve ritmi, edebiyat dili ve kelimeleri kullanır. Aynı akşam farklı araçlarla yeniden yaşatılabilir.

Ortak yönü anlamlı biçimde açıklama: 6 puan (yalnız “hepsi sanattır” 1; açıklaması sınırlı uygun cevap 3). Araçları doğru eşleştirme: resim 3, müzik 3, edebiyat 3 puan. Denemenin anlattığı ilişkiyi kendi sözleriyle ifade etmek yeterlidir.

Altıncı soru 30 puandır. Aşağıdaki ölçütler birbirinden bağımsız değerlendirilir. Boş veya tümüyle ilgisiz cevap 0 puandır. Şiir dizelerinin aynen alt alta ya da yan yana geçirilmesi, özgün betimleme yerine geçmez.

Ölçüt	Puanlama açıklaması	En çok
Betimleyici anlatım	8: En az üç görsel ayrıntı (renk, ışık, görünüş vb.) bir manzara bütünlüğü içinde işlenmiş. 5: İki ayrıntı işlenmiş veya üç ayrıntı yalnız sıralanmış. 2: Tek ayrıntı ve sınırlı tasvir var. 0: Betimleme yok.	8
Şiirle duygu ve görüntü ilişkisi	6: Verilen bölümün hem manzarası hem duygusal atmosferi korunmuş. 3: Bunlardan yalnız biri korunmuş. 0: Şiirle anlamlı ilişki yok.	6
Söz varlığı ve özgün anlatım	5: Bağlama uygun kelimelerle kendi cümlelerini kurmuş. 3: Büyük ölçüde uygun; yer yer tekrar, uygunsuz kullanım ya da dizeye aşırı bağlılık var. 0: Kendi anlatımı yok veya sözcükler bağlamla uyuşmuyor.	5
Dil yapısı ve paragraf bütünlüğü	5: Tek paragraf, anlaşılır cümleler ve mantıklı bağlantılar var. 3: Anlamı tamamen bozmayan kopukluk veya dil yapısı sorunları var. 0: Cümleler arasında anlamlı bağ kurulamıyor.	5
Yazım	3: Hata yok. 2: Bir farklı yazım hatası var. 1: İki farklı yazım hatası var. 0: Üç veya daha fazla farklı yazım hatası var.	3
Noktalama	3: Hata yok. 2: Bir farklı noktalama hatası var. 1: İki farklı noktalama hatası var. 0: Üç veya daha fazla farklı noktalama hatası var.	3

Aynı tür yazım/noktalama hatasının tekrarı kendi ölçütünde bir hata türü sayılır. Bir kusur birden fazla ölçütten tekrar düşülmez. Kelime sayısı yaklaşık hedeftir; küçük sapmalara otomatik ceza verilmez. Çok kısa cevap, yalnız gözlenebilen ölçütler bakımından puanlanır.

Örnek paragraf

Akşamın kızıl ışığı merdivenlerin basamaklarına yayılmıştı. Ağır ağır yükselen kişinin eteklerinde altın sarısı yapraklar birikiyor, solgun yüzü gökyüzünün renkleri arasında daha da yorgun görünüyordu. Aşağıdaki su, sarı ve bakır tonlarıyla parlıyor; eğilmiş güllerin koyu kırmızısı çevrede sessiz bir hüzün uyandırıyordu. Dallardaki bülbüller, son ışıkların içinde küçük alevler gibi seçiliyordu. Mermerin yüzeyi bile günün kızıllığını içine çekmişti. Gökyüzüne çevrilen yaşlı gözlerde, yavaşça uzaklaşan bir günün ardından duyulan keder vardı. Manzaranın bütün renkleri, yaklaşan karanlığın önünde kısa bir süre daha asılı kalmış gibiydi.

Bu paragraf tek doğru cevap değildir; farklı anlatım ve bakış açıları aynı ölçütlerle değerlendirilir.

Kaynaklar ve metin bilgileri

1. Kullanıcının ilettiği TDE-senaryo.pdf: 9. sınıf, 1. dönem 1. ortak yazılı, Senaryo 2. Süre dayanağı: Okul Geneli Ortak Yazılı Sınav Uygulama Takvimi. Uygulama çerçevesi: Ortak Yazılı Sınav Sistemi OYSS belgesi.

2. MEB, Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı: 2024 başlıklı güncel resmî dosya; basılı s. 26-27 ve 65-70. Erişim: 20.10.2026. https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=1994

3. MEB TYMM, 9. sınıf Sözün İnceliği tema sayfası (sayfada güncelleme: 26.08.2026). https://tymm.meb.gov.tr/turk-dili-ve-edebiyati-dersi/unite/76

4. Ahmet Haşim, Merdiven, Piyâle: MEB OGM Materyal, Türk Dili ve Edebiyatı 11, 3. ünite, dijital s. 15. İlk sekiz dize alınmıştır. Metin kaynağıdır; sorular 9. sınıf öğrenme çıktılarına göre yazılmıştır. https://ogmmateryal.eba.gov.tr/panel/upload/etkilesimli/kitap/turkdiliveedebiyati/11/unite3/files/basic-html/page15.html

5. Aynı Akşam: Bu örnek sınav için hazırlanmış özgün deneme; herhangi bir yazara ait alıntı değildir.

İndir ⇒ 2026-2027 – 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Ortak Yazılı Sınav Örneği

Ayrıca bakınız ⇒ 2026-2027 MEB Çalışma Takvimi ve Sınavla İlgili Açıklamalar