Filmlerde, Romanlarda Neden Hep İyiler Kazanıyor?

Bunun birkaç edebî, psikolojik ve ticarî nedeni var. Aslında “iyilerin kazanması” kuralı mutlak değil, ama çok yaygın çünkü hem izleyici/okur beklentileri hem de hikâye yapısının kökleri buna yönlendiriyor.

1. İnsan psikolojisi ve tatmin duygusu

• Çoğu insan, gerçek hayatta adaletin her zaman yerini bulmadığını bilir. Bu yüzden kurguda adaletin tecelli etmesi tatmin edici gelir.
• Mutlu son, beynimizde “tamamlanma” hissi yaratır. Hikâye bittiğinde içimizde yarım kalan bir huzursuzluk yerine rahatlama olur.

2. Mitolojik ve masalsı kökenler

• Binlerce yıldır anlatılan destanlar, masallar ve mitler genelde “iyilik” temasını yüceltir. Kötü karakter yenilir, iyi karakter ödüllendirilir.
• Bu, kültürler arası ortak bir hikâye kalıbıdır (Joseph Campbell’ın “Kahramanın Yolculuğu” modeli gibi).

3. Ticarî kaygılar

• İzleyicilerin büyük kısmı umut verici, motive edici sonlar görmek ister.
• Yapımcılar ve yayıncılar, daha fazla bilet veya kitap satmak için bu tercihi gözetir.
• Gişe filmlerinin büyük çoğunluğu bu nedenle “kahraman kazanır” kurgusunu kullanır.

4. Dramatik yapı gereklilikleri

• Klasik 3 perdeli yapıda (başlangıç – çatışma – çözüm) seyirci, kahramanın hedefe ulaşmasını bekler.
• Hedefin gerçekleşmemesi ya da kötünün kazanması, “alternatif” veya “arthouse” sinemada görülse de ana akımda nadirdir.

5. İyinin kazanması ≠ her zaman mutlu son

• Bazı hikâyelerde kahraman kazanır ama bedel ağırdır. “Mutlu” sayılmasa da yine de ahlaki olarak iyi taraf galip gelir.
• Örneğin Braveheart, Gladiator gibi filmlerde kahraman ölür ama fikirleri ve davası kazanır.

6. Kötünün kazandığı örnekler neden az?

• Se7en, No Country for Old Men, Oldboy gibi filmler kötünün kazanmasına yakın biter, ancak bu filmler genelde daha niş ve rahatsız edici olarak algılanır.
• Böyle sonlar izleyicide huzursuzluk yaratır, bu da geniş kitlelere hitap etmez.

İşin özeti: İyilerin kazanması hem kadim bir anlatı geleneğinin devamı hem de izleyici beklentilerini karşılayan bir formül. Ancak “kötülerin kazandığı” anlatılar/hikâyeler de var; sadece daha diş/ sıradışı, daha “acı gerçekçi” oldukları için popüler kültürde az yer buluyorlar.

İyilerin kazanmadığı ya da “kötülerin en azından galip geldiği” etkileyici film ve romanlardan oluşan bir liste oluşturacak olursak:

Bu tür yapıtlar genelde izleyicide rahatsız edici bir tat bırakır, ama aynı zamanda unutulmaz olurlar.

İyilerin Kazanmadığı Etkileyici Filmler

1. Se7en (1995) – Cinayetler zincirinin arkasındaki katil, planını neredeyse eksiksiz tamamlar.
2. No Country for Old Men (2007) – Antagonist, hikâye boyunca neredeyse hiç durdurulamaz.
3. Oldboy (2003) – Kahramanın intikam yolculuğu beklenmedik bir şekilde ahlaki çöküşe dönüşür.
4. Chinatown (1974) – Adalet sağlanamaz, kötüler kazançlı çıkar.
5. The Mist (2007) – Finalde, umut yerini trajik bir ironiye bırakır.
6. Requiem for a Dream (2000) – Karakterlerin hayatı spiral şeklinde yıkıma gider.
7. The Wicker Man (1973) – Kahramanın çabaları boşunadır, kurban olur.
8. Prisoners (2013) – Adalet bulanık kalır, kötüler tamamen cezalandırılmaz.
9. Gone Girl (2014) – Manipülatif bir karakter hikâyeyi istediği gibi yönlendirir.
10. The Departed (2006) – İyilik ve kötülük çizgileri bulanık, adalet tam olarak sağlanmaz.

İyilerin Kazanmadığı Etkileyici Romanlar

1. 1984 – George Orwell
   • Direniş tamamen ezilir, totaliter düzen güçlenir.
2. Körlük – José Saramago
   • Toplumun çürümesi karşısında bireysel çabalar yetersiz kalır.
3. Fareler ve İnsanlar – John Steinbeck
   • Karakterlerin hayalleri trajik şekilde son bulur.
4. Bülbülü Öldürmek – Harper Lee
   • Masumiyet savunulsa da adalet sağlanamaz.
5. Bir İdam Mahkûmunun Son Günü – Victor Hugo
   • Toplumsal adaletsizlik sert biçimde yansıtılır.
6. Amerikan Sapığı – Bret Easton Ellis
   • Psikopat karakter, toplum içinde cezasız kalır.
7. Cesur Yeni Dünya – Aldous Huxley
   • Distopik düzen sarsılmaz, birey sisteme boyun eğer.
8. Karamazov Kardeşler – Dostoyevski
   • Hakikat bulanık kalır, adalet duygusu tatmin olmaz.

İyilerin Kazanmadığı Filmler – Kısa Özetler

1. Se7en – Yedi (1995), IMDb Puanı: 8.6
   • İki dedektif, ahlaki sınırlarını zorlayan bir cinayet serisini çözmeye çalışırken karanlık bir aklın oyunuyla karşılaşır.
2. No Country for Old Men – İhtiyarlara Yer Yok (2007), IMDb Puanı: 8.3
   • Tesadüfen büyük bir para çantasına sahip olan bir adam, acımasız bir takipçiden kaçmaya çalışırken zaman ve kaderle yarışır.
3. Oldboy – İhtiyar Delikanlı (2003), IMDb Puanı: 8.3
   • Yıllarca sebebini bilmeden hapsedilen bir adam, serbest bırakıldığında geçmişin gölgeleriyle yüzleşir.
4. Chinatown – Çin Mahallesi (1974), IMDb Puanı: 8.1
   • Özel bir dedektif, sıradan görünen bir davanın arkasındaki karmaşık yolsuzluk ağını araştırırken, şehrin karanlık yüzüyle tanışır.
5. The Mist – Öldüren Sis (2007), IMDb Puanı: 7.1
   • Küçük bir kasaba, gizemli bir sisin içinden gelen bilinmeyen bir tehdide karşı hayatta kalmaya çalışır.
6. Requiem for a Dream –  Bir Rüya İçin Ağıt (2000), IMDb Puanı: 8.3
   • Dört karakter, farklı hayallere sahipken, bağımlılıkların onları nasıl yavaşça tükettiğini görür.
7. The Wicker Man – Gizemli Ada (1973), IMDb Puanı: 7.5
   • Bir polis, kayıp bir çocuğu bulmak için gittiği izole adada tuhaf ve rahatsız edici bir toplulukla karşılaşır.
8. Prisoners – Tutsak (2013), IMDb Puanı: 8.2
   • Küçük bir kasabada iki çocuğun kaybolması, aileleri ve dedektifleri ahlaki sınırları test eden bir arayışa iter.
9. Gone Girl – Kayıp Kız (2014), IMDb Puanı: 8.1
   • Evlilik yıldönümünde karısı kaybolan bir adam, medyanın ve toplumun baskısı altında gerçeği ortaya çıkarmaya çalışır.
10. The Departed – Köstebek (2006), IMDb Puanı: 8.5
    • Polis teşkilatı ve suç örgütü arasındaki köstebek savaşında, herkes kimliğini gizleyerek hayatta kalmaya çalışır.

İyilerin Kazanmadığı Romanlar – Kısa Özetler

1. 1984 – George Orwell
   • Distopik bir dünyada yaşayan bir adam, baskıcı bir rejimin karşısında bireysel özgürlüğünü korumaya çalışır.
2. Körlük – José Saramago
   • Aniden yayılan gizemli bir körlük salgını, toplumsal düzeni çökertir ve insan doğasının en karanlık yanlarını açığa çıkarır.
3. Fareler ve İnsanlar – John Steinbeck
   • Büyük Buhran döneminde iki göçmen işçi, daha iyi bir hayat kurma hayaliyle yola çıkar.
4. Bülbülü Öldürmek – Harper Lee
   • Küçük bir kasabada bir avukat, toplumun önyargılarına rağmen adaleti savunmaya çalışır.
5. Bir İdam Mahkûmunun Son Günü – Victor Hugo
   • Ölüm cezası almış bir mahkûm, infaz günü yaklaşırken içsel hesaplaşmalar yaşar.
6. Amerikan Sapığı – Bret Easton Ellis
   • Yüzeyde başarılı bir iş insanı gibi görünen bir adamın, lüks hayatının arkasındaki rahatsız edici gerçekleri ortaya çıkarır.
7. Cesur Yeni Dünya – Aldous Huxley
   • Mükemmel gibi görünen teknolojik bir toplumda, birey olmanın bedeli sorgulanır.
8. Karamazov Kardeşler – Dostoyevski
   • Karmaşık aile ilişkileri ve felsefi tartışmalar, bir cinayetin gölgesinde şekillenir.