Dönüşlü Fiil Nedir? Özellikleri, Örnekleri

Dönüşlü fiiller, öznenin işi yaparken aynı zamanda o işten etkilendiğini gösteren fiillerdir. Yani fiili yapan da ondan etkilenen de öznedir.

• Fiile “-°l, -°n, -°ş” ekleri getirilerek yapılır.
• Özne gerçek öznedir.
• Dönüşlü fiillerde özne belli olduğundan, bunlar aynı zamanda etken fiillerdir.
• Bu fiiller nesne alamazlar; geçişsizdirler.

Örnekler:

• Kızlar süslendi; delikanlılar güzelce giyindi.
• Adam hep kendisiyle övünüyor.
• Onu karşımda görünce hemen sarıldım.
• Kedi yanıma sokuldu ve şefkat istercesine büzüldü.
• Yataktan kalkınca önce bir gerindi sonra da etrafa bakındı.
• Oğullarının başarılarıyla övünürdü her yerde.
• Adam bir anda sanki yaşlandı.
• Peynirler küflendi.
• Kuşlar kafeste çırpınıyordu.
• Sinirler gerildi.
• Olanlara çok üzüldü.
• Çocuk hızla gelişiyordu.
• Yüzü nasıl da buruştu?
• Adam biraz sakinleşti.
• Sebzeler sıcaktan büzüştü.
• Toplantının sonuna yetiştim.

* Tabiat olayları ile ilgili dönüşlü fiillerde “yapma” anlamı yerine “kendi kendine olma” anlamı vardır.

• Karlar tepelere doğru çekildi.
• Sıcaklardan dolayı gölün suyu çekildi.
• Öğleye doğru hava açıldı.
• Havalar ısınınca buzlar çözüldü.

* Bazı fiillerin edilgen şekilleriyle dönüşlü şekilleri farklı ekle yapılır:

* İsme getirilen “-lEn” ekiyle, fiile getirilen “-İş” ve “-lEş” eki de  dönüşlülük anlamı katabilir:

• O gün pek içlendim.
• Trafik polisini görünce adamın paçaları tutuştu.
• Birazdan sakinleşir.

Dikkat! Edilgen fiille dönüşlü fiil karıştırılabilir:

• “-I-” ve “-n-” ekleri cümleye edilgenlik sağladığı gibi dönüşlülük de sağlayabilir. Fiilin edilgen mi yoksa dö­nüşlü mü olduğu cümlenin anlamından anlaşılır. Ay­rıca, edilgen fiillerin gerçek öznesi yoktur; ancak dö­nüşlü fiillerin gerçek öznesi vardır.

Ayrıca bakınız ⇒ Fiillerde Çatı: Öznesine ve Nesnesine Göre Fiil Çatıları