10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitap Okuma Listesi
10. Sınıf TDE Kitap Okuma Listesi (2026-2027)

10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı kitap okuma listesi, 2026 tarihli güncel TDE Öğretim Programı’ndaki Sözün Ezgisi, Kelimelerin Ritmi, Dünden Bugüne ve Nesillerin Mirası temaları esas alınarak yeniden hazırlanmıştır. Listede Türk ve dünya edebiyatından 200 farklı eser, temalarla kurduğu birden çok bağlantı korunarak toplam 235 öneri satırında yer almaktadır.
Öğretmen, öğrenci ve veliler; ilgi, hazır bulunuşluluk, okuma hızı, baskı niteliği ve içerik uygunluğunu birlikte değerlendirerek oluşturulan kitap listesinden seçim yapabilir. 9. sınıf listesinde bulunan bazı eserler, 10. sınıfta farklı bir tür veya dönem karşılaştırmasına imkân verdiği için bilinçli olarak yeniden önerilmiştir.
Program notu: 2026 TDE Öğretim Programı’na (sayfa 8, 34. madde) göre yaygın türler arasından seçilmek kaydıyla bütün sınıf düzeylerinde her dönem iki, öğretim yılı boyunca toplam dört eser okunması ve bir eleştirel film analizi yapılması beklenmektedir. Her temada iki okuma ve bir dinleme/izleme ana metninin tahlilini; tema kapsamındaki uzun metinlerin ise öğrencilerin yaş ve sınıf düzeyi gözetilerek önceden okunmasını ister. Aşağıdaki dört eser, bu nedenle zorunlu liste değil, dengeli bir örnek çekirdek seçkidir.
10. sınıfın dört temasını ve ders içeriğini topluca görmek için 10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı konuları sayfasından yararlanabilirsiniz.
İçindekiler
- Kitap seçerken dikkat edilecekler
- Örnek dört eser ve film
- I. Dönem – 1. Tema: Sözün Ezgisi
- I. Dönem – 2. Tema: Kelimelerin Ritmi
- II. Dönem – 3. Tema: Dünden Bugüne
- II. Dönem – 4. Tema: Nesillerin Mirası
- Hızlı okuma rotaları
- Tema temelli etkinlikler
- Sık sorulan sorular
Kitap Seçerken Dikkat Edilecekler
- Başlangıç etiketi kısa, akıcı ve ilk aşamada bağımsız okunabilecek eserleri; Orta etiketi düzenli okuma alışkanlığı gerektiren eserleri belirtir.
- İleri etiketi yoğun dil, tarihî söz varlığı, çok katmanlı kurgu veya güçlü yorumlama ihtiyacını; Hacimli etiketi ayrıca uzun okuma takvimini gösterir.
- Rehberlik etiketi, eserin savaş, şiddet, ölüm, istismar, yetişkin ilişkileri veya psikolojik yoğunluk gibi unsurlar nedeniyle öğretmen/veli eşliğinde seçilmesi gerektiğini bildirir.
- Klasik Türk edebiyatı eserlerinde sözlüklü, açıklamalı ve metni aşırı sadeleştirmeyen baskılar; dünya edebiyatında ise nitelikli ve tam çeviriler tercih edilmelidir.
- Aynı eserin “çocuklar için kısaltılmış” baskısı ile tam metni aynı okuma deneyimini vermez. Baskının çevirmeni, hazırlayanı, dipnotları ve kısaltma bilgisi mutlaka kontrol edilmelidir.
Yıl İçin Örnek Dört Eser ve Film Önerisi
Farklı dönem ve türleri dengeli biçimde temsil eden, iki döneme yayılabilecek uygulanabilir bir örnek:
| Dönem | Tema bağlantısı | Eser | Neden seçilebilir? |
|---|---|---|---|
| I. dönem | Sözün Ezgisi / Kelimelerin Ritmi | Yunus Emre Divanı’ndan Seçmeler – Yunus Emre | Şiirde ses, ahenk, açık-örtük anlam, söz varlığı ve kültürel süreklilik |
| I. dönem | Dünden Bugüne / Nesillerin Mirası | Dede Korkut Hikâyeleri – Anonim | Destansı anlatım, sözlü kültür, aile, dayanışma ve nesiller arası miras |
| II. dönem | Nesillerin Mirası | Sergüzeşt – Samipaşazade Sezai | Tanzimat romanı, toplumsal mesele, özgürlük, anlatıcı ve gerçekçilik |
| II. dönem | Nesillerin Mirası | Memleket Hikâyeleri – Refik Halit Karay | Millî Edebiyat hikâyesi, Anadolu, gözlem, sade dil ve hikâye tekniği |
Film önerisi: Kelebeğin Rüyası. Film; şairin hayatı, şiirin oluşumu, sanatçı-toplum ilişkisi, dönem ve mekân bakımından eleştirel biçimde değerlendirilebilir. Öğrencilerden filmdeki tarihî gerçeklik ile kurmacayı ayırmaları ve şiirin film diline nasıl aktarıldığını incelemeleri istenebilir.
Daha ileri bir sınıf için alternatif: Mai ve Siyah, Servetifünun romanı bağlantısını doğrudan kurar; ancak dil ve hacim bakımından açıklamalı baskı ve uzun okuma takvimi gerektirir.
I. Dönem – 1. Tema: Sözün Ezgisi
Koşuk, türkü, koşma, ninni ve masal ekseninde sözlü kültürün ezgi, ahenk, ritim, anonimleşme ve kültürel hafıza boyutlarını destekleyen okumalar.
| No | Eser ve yazarı | Tür / okuma düzeyi | Kısa konusu ve programla bağlantısı |
|---|---|---|---|
| 1 | Yunus Emre Divanı’ndan Seçmeler – Yunus Emre | Şiir seçkisi Orta · Açıklamalı baskı |
Sevgi, insan, ölüm ve yaratılış düşüncesini duru fakat katmanlı bir Türkçeyle işler; sözlü şiir geleneği ile ahenk çalışmalarına güçlü bir başlangıç sağlar. |
| 2 | Dostlar Beni Hatırlasın – Âşık Veysel | Şiir/türkü seçkisi Başlangıç–Orta |
İnsan, tabiat, dostluk, vatan ve hayat tecrübesini saz şiirinin içten söyleyişiyle buluşturur; ezgi ile söz ilişkisini görünür kılar. |
| 3 | Karacaoğlan’dan Şiirler – Karacaoğlan | Şiir seçkisi Orta · Açıklamalı baskı |
Aşk, ayrılık, gurbet ve tabiatı canlı halk söyleyişiyle anlatır; koşma, ölçü, kafiye ve sözlü aktarım üzerinde çalışmaya uygundur. |
| 4 | Pîr Sultan Abdal’dan Şiirler – Pîr Sultan Abdal | Şiir seçkisi Orta · Açıklamalı baskı |
İnanç, adalet, direnç ve insan sevgisini güçlü bir lirizmle işler; şiirin toplumsal hafızadaki yerini tartıştırır. |
| 5 | Dadaloğlu’ndan Şiirler – Dadaloğlu | Şiir seçkisi Orta · Açıklamalı baskı |
Göçebe hayat, özgürlük, yiğitlik ve tabiatı coşkulu bir söyleyişle yansıtır; tarihî bağlam ile sözlü şiir arasındaki ilişkiyi gösterir. |
| 6 | Köroğlu Şiirleri – Köroğlu | Şiir seçkisi Orta · Açıklamalı baskı |
Yiğitlik, adalet ve başkaldırı çevresinde oluşan şiirleriyle ozan-kahraman tipini ve ezgili anlatımı tanıtır. |
| 7 | Dosta Doğru – Abdurrahim Karakoç | Şiir Orta |
Aşk, memleket ve toplumsal duyarlılığı halk şiiri geleneğiyle modern söyleyiş arasında kurar; gelenekte sürekliliği gösterir. |
| 8 | Türküler Dolusu – Bedri Rahmi Eyüboğlu | Şiir Orta |
Anadolu’nun insanını, renklerini ve türkülerini modern şiirle birleştirir; halk kültürünün çağdaş şiire dönüşümünü inceletir. |
| 9 | Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor – Arif Nihat Asya | Şiir Orta |
Vatan, tarih ve bayrak sevgisini ses tekrarları ve hitabet gücüyle işler; şiir dinletisi hazırlamak için elverişlidir. |
| 10 | Adamın Biri – Cahit Külebi | Şiir Orta |
Anadolu insanını ve memleket duygusunu yalın, türkü tadındaki bir söyleyişle anlatır; çağdaş şiirde halk sesini gösterir. |
| 11 | Otuz Beş Yaş – Cahit Sıtkı Tarancı | Şiir Orta |
Yaşama sevinci, zaman, ölüm ve yalnızlığı ritmik ve akıcı şiirlerle işler; ana duygu, imge ve ahenk çözümlemesini destekler. |
| 12 | Çocuk ve Allah – Fazıl Hüsnü Dağlarca | Şiir Orta–İleri |
Çocukluk, tabiat ve varoluşu özgün imgelerle ele alır; ses, çağrışım ve çok anlamlı şiir dili üzerinde çalışmaya uygundur. |
| 13 | Bütün Şiirleri – Orhan Veli Kanık | Şiir Orta |
Gündelik hayatı ve sıradan insanı yalın fakat şaşırtıcı bir söyleyişle şiire taşır; geleneksel ahenkle serbest şiiri karşılaştırmaya imkân verir. |
| 14 | Safahat’tan Seçmeler – Mehmet Âkif Ersoy | Şiir seçkisi Orta–İleri · Açıklamalı baskı |
Toplum, ahlak, çalışma ve vatan sevgisini konuşma dilinin canlılığıyla işler; şiirde ritim ve hitabeti öne çıkarır. |
| 15 | Kendi Gök Kubbemiz – Yahya Kemal Beyatlı | Şiir İleri |
İstanbul, tarih, ölüm ve medeniyet duygusunu kusursuz ses örgüsüyle birleştirir; ezgi ve kültürel hafıza için seçkin bir ileri okumadır. |
| 16 | Keloğlan Masalları – Tahir Alangu | Masal derlemesi Başlangıç–Orta |
Keloğlan’ın zekâsı ve toplumsal engellerle mücadelesi üzerinden masal kalıplarını, tekerlemeleri ve halk mizahını tanıtır. |
| 17 | Az Gittik Uz Gittik – Pertev Naili Boratav | Masal derlemesi Orta |
Anadolu masallarının anlatıcı sesini, kalıp ifadelerini ve motiflerini korur; masal çözümlemesi ile film şeridi çalışmasına uygundur. |
| 18 | Zaman Zaman İçinde – Pertev Naili Boratav | Masal/tekerleme derlemesi Orta |
Tekerleme, masal ve sözlü anlatı örnekleriyle ritmin anlatıdaki görevini ve halk hayal gücünü gösterir. |
| 19 | Anadolu Masalları – Naki Tezel | Masal derlemesi Başlangıç–Orta |
Anadolu’nun farklı bölgelerinden olağanüstü olaylar ve tipler sunar; varyant, motif ve kültürel aktarım kavramlarını destekler. |
| 20 | Billur Köşk Masalları – Anonim | Masal derlemesi Orta · Açıklamalı baskı |
Geleneksel hayal unsurları, sınanma ve ödül-ceza kalıplarıyla Osmanlı sahası masal anlatıcılığını tanıtır. |
| 21 | Faldan Masala – Eflatun Cem Güney | Masal Başlangıç–Orta |
Halk anlatılarını masalcı üslubuyla yeniden kurar; tekerleme, kalıp söz ve anlatıcı sesini belirlemek için uygundur. |
| 22 | Açıl Sofram Açıl – Eflatun Cem Güney | Masal Başlangıç–Orta |
Olağanüstü yardımcılar, iyilik ve adalet çevresindeki masallarıyla sözlü kültürün değer aktarımını örnekler. |
| 23 | Üç Turunçlar – Eflatun Cem Güney | Masal Başlangıç–Orta |
Arayış, sınanma ve kavuşma motiflerini masal diliyle işler; olay zincirini görsel film şeridine dönüştürmeye elverişlidir. |
| 24 | Masal Masal İçinde – Ahmet Ümit | Masal/çerçeve anlatı Başlangıç–Orta |
Birbiri içine açılan masallar aracılığıyla merak, adalet ve bilgelik temalarını işler; çerçeve anlatı yapısını tanıtır. |
| 25 | Binbir Gece Masalları’ndan Seçmeler – Anonim | Masal seçkisi Orta · Güvenilir seçki |
Şehrazat’ın anlatma gücü çevresinde iç içe hikâyeler kurar; anlatıcı, merak ve sözün yaşatıcı işlevini gösterir. |
| 26 | Grimm Masalları’ndan Seçmeler – Jacob ve Wilhelm Grimm | Masal seçkisi Başlangıç–Orta · Rehberlik |
Avrupa sözlü geleneğindeki ortak motifleri sunar; bazı özgün masalların sert unsurları nedeniyle yaşa uygun seçki tercih edilmelidir. |
| 27 | Andersen Masalları – Hans Christian Andersen | Edebî masal Başlangıç–Orta |
Yalnızlık, sevgi, görünüş ve değer gibi konuları şiirli bir dille işler; halk masalı ile edebî masalı karşılaştırmaya uygundur. |
| 28 | Mutlu Prens ve Diğer Masallar – Oscar Wilde | Edebî masal Başlangıç–Orta |
Fedakârlık, merhamet ve toplumsal eşitsizliği sembolik anlatımla işler; açık ve örtük iletiyi değerlendirmeye imkân verir. |
| 29 | Küçük Prens – Antoine de Saint-Exupéry | Felsefi masal/uzun öykü Başlangıç |
Dostluk, sorumluluk ve yetişkinlerin değer yargılarını sembolik bir yolculukla sorgular; masalın çağdaş dönüşümünü gösterir. |
| 30 | Küçük Kara Balık – Samed Behrengi | Alegorik masal Başlangıç–Orta |
Dünyayı tanımak isteyen küçük balığın yolculuğu üzerinden merak, cesaret ve özgür düşünceyi simgesel biçimde işler. |
| 31 | Momo – Michael Ende | Fantastik roman Orta |
İnsanların zamanını çalan Duman Adamlar’a karşı Momo’nun mücadelesini anlatır; dinleme, iletişim ve modern masal yapısını destekler. |
| 32 | Hobbit – J. R. R. Tolkien | Fantastik roman Orta · Hacimli |
Bilbo’nun ejderhanın koruduğu hazineye uzanan yolculuğu, sözlü destan ve masal motiflerinin modern romanda nasıl dönüştüğünü gösterir. |
| 33 | Martı Jonathan Livingston – Richard Bach | Alegorik uzun öykü Başlangıç |
Sürüden farklılaşan Jonathan’ın kusursuz uçma arayışı üzerinden özgürlük, azim ve kendini aşma düşüncelerini işler. |
| 34 | İnsan Ne ile Yaşar? – Lev Tolstoy | Öykü/uzun öykü Başlangıç–Orta |
Sevgi, merhamet ve dayanışmanın insan hayatındaki yerini sade, masalsı olaylarla sorgular; değer çözümlemesine uygundur. |
| 35 | Beyaz Gemi – Cengiz Aytmatov | Kısa roman Orta · Rehberlik |
Bir çocuğun Boynuzlu Maral Ana efsanesine sığınışını anlatır; sözlü kültür ile gerçek hayatın çatışmasını, hüzünlü son eşliğinde işler. |
| 36 | Ağrı Dağı Efsanesi – Yaşar Kemal | Efsane/roman Orta |
Ahmet ile Gülbahar’ın aşkını Ağrı Dağı çevresindeki gelenek ve otorite çatışmasıyla anlatır; destansı, ritmik söyleyişi güçlüdür. |
| 37 | Üç Anadolu Efsanesi – Yaşar Kemal | Efsane anlatıları Orta |
Köroğlu, Karacaoğlan ve Alageyik anlatılarını çağdaş bir dille yeniden kurar; sözlü anlatının yazılı edebiyata dönüşümünü gösterir. |
| 38 | Dede Korkut Hikâyeleri – Anonim | Destansı hikâyeler Orta · Açıklamalı baskı |
Oğuzların aile, dayanışma, yiğitlik ve ad verme kültürünü şiir-nesir karışık anlatımla aktarır; sözlü hafızanın temel eserlerindendir. |
| 39 | Köroğlu Destanı – Anonim | Destan/halk hikâyesi Orta · Açıklamalı baskı |
Bolu Beyi’ne karşı mücadele eden Köroğlu’nu şiir ve anlatı iç içeliğiyle sunar; ozanlık ile kahramanlığı birleştirir. |
| 40 | Âşık Garip Hikâyesi – Anonim | Halk hikâyesi Orta · Açıklamalı baskı |
Garip ile Şah Senem’in ayrılık ve kavuşma serüvenini saz şiirleriyle anlatır; anlatı içindeki türkülerin işlevini gösterir. |
| 41 | Kerem ile Aslı – Anonim | Halk hikâyesi Orta · Rehberlik |
Kerem’in Aslı’ya kavuşmak için çıktığı yolculuğu şiirlerle işler; aşk, ayrılık ve dinî-kültürel çatışma rehberlikle ele alınmalıdır. |
| 42 | Toprak Ana – Cengiz Aytmatov | Kısa roman Orta · Rehberlik |
Savaşta yakınlarını yitiren Tolgonay’ın toprağa anlattığı acıları işler; ağıt söyleyişi, emek ve dayanışma üzerinde durulabilir. |
| 43 | İlk Öğretmenim – Cengiz Aytmatov | Kısa roman Orta |
Düyşen’in yoksul bir köyde okul kurma çabası ile Altınay’ın değişen hayatını anlatır; sözlü anlatıcı ve kültürel dönüşümü destekler. |
| 44 | Ermiş – Halil Cibran | Şiirsel düzyazı Orta |
Sevgi, emek, özgürlük ve hayat üzerine kısa söylevleri ritmik bir düzyazıyla sunar; şiir-düzyazı sınırını tartıştırır. |
| 45 | Rubailer – Ömer Hayyam | Şiir seçkisi İleri · Nitelikli çeviri |
Zaman, hayat ve insan üzerine yoğun söyleyişler içerir; kısa biçimde ritim, düşünce ve çok anlamlılığı incelemeye uygundur. |
| 46 | Hasretinden Prangalar Eskittim – Ahmed Arif | Şiir İleri |
Hasret, sevda ve memleket duygusunu halk söyleyişiyle modern şiirin yoğun imgelerinde birleştirir; sesli okumaya elverişlidir. |
| 47 | Ben Sana Mecburum – Attilâ İlhan | Şiir İleri |
Aşk, şehir, yalnızlık ve toplumsal duyarlılığı sinematografik imgeler ve belirgin ritimle işler; şiir dinletisini zenginleştirir. |
| 48 | Göğe Bakma Durağı – Turgut Uyar | Şiir İleri |
Bireyin şehirdeki yalnızlığını, sevgiyi ve gündelik hayatı alışılmadık bağdaştırmalarla işler; modern şiirde ritim ve imgeyi gösterir. |
| 49 | Bütün Şiirleri – Özdemir Asaf | Şiir Orta–İleri |
İnsan ilişkileri, yalnızlık ve sevgiyi kısa, yoğun ve söz oyunlarına açık dizelerle işler; vurgu ve tonlama çalışmalarına uygundur. |
| 50 | Kırmızı Karanfil – Gülten Akın | Şiir İleri |
Kadın, aile, göç ve toplumsal hayatı halk şiiri birikimiyle modern duyarlılıkta buluşturur; kültürel sürekliliği gösterir. |
I. Dönem – 2. Tema: Kelimelerin Ritmi
Gazel, kaside ve saf şiir çevresinde ses, ölçü, kafiye, redif, imge, sembol ve estetik söyleyişin tarih içindeki değişimini destekleyen okumalar.
| No | Eser ve yazarı | Tür / okuma düzeyi | Kısa konusu ve programla bağlantısı |
|---|---|---|---|
| 1 | Fuzûlî Divanı’ndan Seçmeler – Fuzûlî | Divan şiiri İleri · Açıklamalı baskı |
Aşk, ayrılık ve tasavvufu güçlü lirizmle işler; beyit, mazmun, aruz ve çok katmanlı anlam çözümlemesinin temel kaynaklarındandır. |
| 2 | Su Kasidesi – Fuzûlî | Kaside İleri · Şerhli baskı |
Su redifi çevresinde sevgi ve bağlılığı yoğun sanatlarla kurar; kaside düzeni, redif, ahenk ve imgeyi birlikte inceletir. |
| 3 | Bâkî Divanı’ndan Seçmeler – Bâkî | Divan şiiri İleri · Açıklamalı baskı |
Hayat sevinci, tabiat ve aşkı kusursuz ses düzeniyle işler; gazelde ahenk ve İstanbul Türkçesinin inceliğini gösterir. |
| 4 | Nef’î Divanı’ndan Seçmeler – Nef’î | Divan şiiri İleri · Şerhli seçki |
Övgü ve yergiyi güçlü ses, abartma ve söz ustalığıyla kurar; kaside geleneği ve şair tavrını karşılaştırmaya uygundur. |
| 5 | Nâbî Divanı’ndan Seçmeler – Nâbî | Divan şiiri İleri · Açıklamalı baskı |
Ahlak, hayat tecrübesi ve hikmeti düşünce ağırlıklı şiirlerle işler; hikemî tarzın ritim ve anlam ilişkisini gösterir. |
| 6 | Hayriyye’den Seçmeler – Nâbî | Mesnevi/öğüt şiiri İleri · Açıklamalı baskı |
Bir babanın oğluna verdiği öğütler üzerinden çalışma, ahlak ve ölçülü yaşama konularını işler; şiir ile bilgilendirici söylemi buluşturur. |
| 7 | Nedîm Divanı’ndan Seçmeler – Nedîm | Divan şiiri İleri · Açıklamalı baskı |
İstanbul hayatı, eğlence ve aşkı canlı, konuşma diline yaklaşan bir söyleyişle verir; dönem ve üslup farkını belirginleştirir. |
| 8 | Şeyh Gâlib Divanı’ndan Seçmeler – Şeyh Gâlib | Divan şiiri İleri · Şerhli seçki |
Tasavvuf ve aşkı yoğun semboller ve özgün imgelerle işler; Sebk-i Hindî’nin anlam derinliğini tanıtır. |
| 9 | Eski Şiirin Rüzgârıyla – Yahya Kemal Beyatlı | Şiir İleri |
Divan şiirinin ses ve biçim mirasını modern dönemde yeniden kurar; gelenek ile yenilik arasında doğrudan karşılaştırma sağlar. |
| 10 | Kendi Gök Kubbemiz – Yahya Kemal Beyatlı | Saf şiire yakın şiir İleri |
İstanbul, tarih, ölüm ve medeniyeti ses mimarisi içinde işler; aruzun modern Türk şiirindeki imkânlarını gösterir. |
| 11 | Göl Saatleri – Ahmet Haşim | Saf şiir İleri |
Akşam, göl, renk ve tabiat izlenimlerini sembolik ve müzikal bir dille kurar; imge, sezgi ve ritim için temel okumadır. |
| 12 | Piyâle – Ahmet Haşim | Saf şiir İleri |
Gerçekliği sanatçının sezgisi ve hayaliyle dönüştüren şiirler içerir; anlam kapalılığı ile ses güzelliği arasındaki ilişkiyi tartıştırır. |
| 13 | Bütün Şiirleri – Ahmet Hamdi Tanpınar | Saf şiir İleri |
Zaman, rüya, musiki ve bilinç temalarını yoğun imgelerle işler; şiir ile müzik arasındaki estetik bağı gösterir. |
| 14 | Şiirler – Ahmet Muhip Dıranas | Saf şiir Orta–İleri |
Aşk, tabiat, zaman ve yalnızlığı ses değeri yüksek, dengeli şiirlerle işler; biçim ve ahenk çözümlemesine uygundur. |
| 15 | Çile – Necip Fazıl Kısakürek | Şiir İleri |
Benlik, inanç, ölüm ve varoluş sorgulamalarını güçlü ses ve sembollerle kurar; saf şiirden metafizik şiire geçişi gösterir. |
| 16 | Otuz Beş Yaş – Cahit Sıtkı Tarancı | Şiir Orta |
Zaman, ölüm ve yaşama sevincini ölçü, kafiye ve akıcı Türkçeyle işler; saf şiir duyarlılığını erişilebilir örneklerle destekler. |
| 17 | Çocuk ve Allah – Fazıl Hüsnü Dağlarca | Şiir Orta–İleri |
Çocukluk ve evreni özgün dil bağdaştırmalarıyla işler; kelime seçimi, ses ve imgenin anlam üretme gücünü gösterir. |
| 18 | Kapalı Çarşı – Behçet Necatigil | Şiir İleri |
Ev, aile, şehir ve insan ilişkilerini yoğun çağrışımlarla işler; gündelik kelimelerin şiir içinde yeni anlamlar kazanmasını gösterir. |
| 19 | Evler – Behçet Necatigil | Şiir İleri |
Ev hayatını ve bireyin sıkışmışlığını simgesel bir dille anlatır; kelime ekonomisi ve örtük ileti çözümlemesine uygundur. |
| 20 | Garip – Orhan Veli Kanık, Melih Cevdet Anday ve Oktay Rifat | Şiir/poetika Orta |
Ölçü, kafiye ve seçkin söz varlığına karşı gündelik dili savunur; şiir anlayışındaki kırılmayı doğrudan gösterir. |
| 21 | Bütün Şiirleri – Orhan Veli Kanık | Şiir Orta |
Sıradan hayatı mizah ve yalınlıkla şiire taşır; divan ve saf şiirle dil, biçim ve ritim bakımından karşılaştırılabilir. |
| 22 | Adamın Biri – Cahit Külebi | Şiir Orta |
Halk şiirinin sesini çağdaş ve yalın bir söyleyişle sürdürür; geleneksel ezgi ile modern şiirin ilişkisini gösterir. |
| 23 | Hasretinden Prangalar Eskittim – Ahmed Arif | Şiir İleri |
Hasret, sevda ve memleketi yoğun halk söyleyişi ve tekrarlarla kurar; sesli okuma ve ritim çözümlemesine uygundur. |
| 24 | Ben Sana Mecburum – Attilâ İlhan | Şiir İleri |
Şehir, aşk ve yalnızlığı sinematografik imgelerle anlatır; tekrar, ses ve görsel imgenin şiirdeki etkisini gösterir. |
| 25 | Üvercinka – Cemal Süreya | İkinci Yeni şiiri İleri · Rehberlik |
Aşk ve bireysel deneyimi alışılmadık bağdaştırmalarla işler; bazı şiirlerin yetişkin çağrışımları nedeniyle öğretmen seçkisi önerilir. |
| 26 | Göğe Bakma Durağı – Turgut Uyar | İkinci Yeni şiiri İleri |
Kent, yalnızlık ve sevgiyi özgün imgelerle kurar; modern şiirde kapalı anlam ve çağrışım ağını inceletir. |
| 27 | Dünyanın En Güzel Arabistanı – Turgut Uyar | İkinci Yeni şiiri İleri |
Modern insanın sıkışmışlığını parçalı anlatım ve yoğun imgelerle işler; şiirde biçimsel dönüşümü gösterir. |
| 28 | Bütün Şiirleri – Özdemir Asaf | Şiir Orta–İleri |
Sevgi, benlik ve ilişkileri kısa, çarpıcı dizelerle kurar; kelime ekonomisi ve söz oyunlarına odaklanmayı sağlar. |
| 29 | Bir Gün Mutlaka – Ataol Behramoğlu | Şiir Orta–İleri |
Sevgi, özgürlük ve toplumsal sorumluluğu açık, ritmik bir söyleyişle işler; şiirin ileti gücünü öne çıkarır. |
| 30 | Kırmızı Karanfil – Gülten Akın | Şiir İleri |
Kadın, aile, göç ve toplumsal değişimi halk şiiri birikimiyle modern biçimlerde anlatır. |
| 31 | Monna Rosa – Sezai Karakoç | Şiir Orta–İleri |
Aşk, yalnızlık ve metafizik arayışı sembolik ve müzikal bir dille işler; tekrar ve ses düzenini inceletir. |
| 32 | Sebep Ey – Erdem Bayazıt | Şiir İleri |
Şehir, insan, inanç ve diriliş düşüncesini güçlü hitabet ve imgelerle işler; modern şiirde ritim ile düşünceyi buluşturur. |
| 33 | Bakış Kuşu – Hilmi Yavuz | Şiir İleri |
Doğu ve Batı kültürlerini yoğun göndermeler ve biçimsel titizlikle bir araya getirir; metinler arası okumaya uygundur. |
| 34 | Safahat’tan Seçmeler – Mehmet Âkif Ersoy | Şiir seçkisi Orta–İleri · Açıklamalı baskı |
Toplumsal gözlem ve ahlaki sorgulamayı konuşma ritmiyle şiire taşır; sanatçı-toplum ilişkisini destekler. |
| 35 | Dostlar Beni Hatırlasın – Âşık Veysel | Şiir/türkü seçkisi Başlangıç–Orta |
Yalın söz varlığı içindeki derinliğiyle halk şiirinin ritim, değer ve imge dünyasını çağdaş şiirlerle karşılaştırmaya imkân verir. |
| 36 | Bize Göre – Ahmet Haşim | Fıkra/deneme İleri |
Gündelik hayat, şehir ve sanat üzerine kısa fakat yoğun yazılarıyla şiirsel nesir, imge ve özgün üslup örneği sunar. |
| 37 | Beş Şehir – Ahmet Hamdi Tanpınar | Deneme/şehir yazısı İleri |
Ankara, Erzurum, Konya, Bursa ve İstanbul’u tarih, mimari ve musikiyle anlatır; nesirde ritim ve kültürel hafızayı gösterir. |
| 38 | Türkçenin Sırları – Nihad Sâmi Banarlı | Deneme/inceleme Orta–İleri |
Türkçenin tarihî gelişimini ve ses güzelliğini anlatır; dil bilinci ile nesiller arası söz varlığı bağını destekler. |
| 39 | Eşref Saat – Şevket Rado | Deneme Başlangıç–Orta |
Gündelik hayat ve insan ilişkilerini sohbet havasında işler; bilgilendirici metin ile edebî söyleyiş arasındaki farkı inceletir. |
| 40 | Mavi ve Kara – Sabahattin Eyüboğlu | Deneme Orta–İleri |
Sanat, Anadolu, eğitim ve insan üzerine düşünceleri canlı, estetik bir dille sunar; bilgilendirici metni edebîleştirme çalışmasına örnek olur. |
| 41 | Günlerin Getirdiği – Nurullah Ataç | Deneme Orta–İleri |
Dil, sanat ve edebiyat üzerine öznel düşünceler içerir; eleştirel okuma ile yazar üslubunu belirlemeye uygundur. |
| 42 | Şiir Tahlilleri 1 – Mehmet Kaplan | İnceleme İleri · Öğretmen/meraklı öğrenci |
Farklı dönemlerden şiirleri yapı, tema ve üslup açısından çözümler; model tahlil ve podcast araştırması için yardımcı kaynaktır. |
| 43 | Divan Şiiri İncelemeleri – İskender Pala | İnceleme İleri · Yardımcı kaynak |
Mazmun, şair ve metin örnekleri üzerinden divan şiirinin kültürel arka planını açıklar; ana eser yerine destekleyici olarak kullanılmalıdır. |
| 44 | Ermiş – Halil Cibran | Şiirsel düzyazı Orta |
Hayatın temel meselelerini ritmik ve yoğun düzyazıyla işler; bilgilendirici söylemin edebî metne dönüşümünü tartıştırır. |
| 45 | Küçük Prens – Antoine de Saint-Exupéry | Felsefi masal Başlangıç |
Yalın görünen kelimelerle derin, sembolik anlamlar kurar; açık-örtük ileti ve kelime seçimi çalışmalarına uygundur. |
| 46 | Kitap Hırsızı – Markus Zusak | Roman Orta–İleri · Rehberlik |
Nazi Almanyası’nda Liesel’in kelimelerle kurduğu bağı Ölüm’ün anlatımıyla verir; savaş ve ölüm içeriği rehberlikle ele alınmalıdır. |
| 47 | Fahrenheit 451 – Ray Bradbury | Distopik roman Orta–İleri |
Kitapların yakıldığı toplumda Montag’ın uyanışını anlatır; söz, okuma ve düşünce özgürlüğünün insan bilincindeki yerini sorgular. |
| 48 | Mai ve Siyah – Halit Ziya Uşaklıgil | Roman İleri · Açıklamalı baskı |
Şair Ahmet Cemil’in sanat ve hayat hayallerinin yıkılışını işler; şair kimliği, edebiyat çevresi ve estetik dil üzerinden temaya bağlanır. |
| 49 | Huzur – Ahmet Hamdi Tanpınar | Roman İleri · Hacimli |
Mümtaz’ın aşkı, İstanbul ve medeniyet düşüncesini musikiyle örülü bir dille anlatır; nesirde ritim ve kültürel süreklilik için ileri okumadır. |
| 50 | Saatleri Ayarlama Enstitüsü – Ahmet Hamdi Tanpınar | Roman İleri · Hacimli |
Hayri İrdal’ın hayatı üzerinden modernleşme, kurumlar ve zaman algısını ironik bir dille sorgular; dil ve dönem değişimini gösterir. |
| 51 | Puslu Kıtalar Atlası – İhsan Oktay Anar | Roman İleri · Rehberlik |
17. yüzyıl İstanbul’unda bilgi, rüya ve gerçeklik çevresinde katmanlı bir kurgu kurar; arkaik söz varlığı ve bazı sert sahneler rehberlik gerektirir. |
II. Dönem – 3. Tema: Dünden Bugüne
Destan, halk hikâyesi, mesnevi ve fabl ekseninde türlerin yapı, dil, üslup ve dünya görüşü bakımından geçirdiği değişimi destekleyen okumalar.
| No | Eser ve yazarı | Tür / okuma düzeyi | Kısa konusu ve programla bağlantısı |
|---|---|---|---|
| 1 | Türk Destanlarından Seçmeler – Anonim | Destan seçkisi Orta · Güvenilir/açıklamalı baskı |
Türklerin farklı dönemlerine ait yaratılış, göç, mücadele ve kahramanlık anlatılarını bir arada sunar; motif karşılaştırmasına temel olur. |
| 2 | Oğuz Kağan Destanı – Anonim | Destan Orta · Açıklamalı baskı |
Oğuz Kağan’ın doğumu, seferleri ve ülkesini oğulları arasında paylaştırmasını anlatır; cihan hâkimiyeti, kahraman ve motif kavramlarını destekler. |
| 3 | Alp Er Tunga Destanı’ndan Seçmeler – Anonim | Destan Orta · Açıklamalı baskı |
Saka hükümdarı Alp Er Tunga çevresinde kahramanlık ve yas duygusunu işler; destan ile sagu geleneği arasında bağ kurar. |
| 4 | Şu Destanı – Anonim | Destan Orta · Açıklamalı baskı |
Şu adlı hükümdarın Büyük İskender karşısındaki tutumunu anlatır; tarihî olayın sözlü kültürde destanlaşmasını gösterir. |
| 5 | Bozkurt ve Ergenekon Destanları – Anonim | Destan Başlangıç–Orta · Açıklamalı baskı |
Yeniden doğuş, yol gösterici bozkurt ve kapalı yurttan çıkış motifleriyle millî hafıza ve sembol çözümlemesine uygundur. |
| 6 | Türeyiş ve Göç Destanları – Anonim | Destan Orta · Açıklamalı baskı |
Uygurların kökeni ve kutsal yurdun kaybı çevresinde tabiat, inanç ve göç motiflerini işler. |
| 7 | Manas Destanı’ndan Seçmeler – Anonim | Destan Orta–İleri · Seçki |
Manas ve neslinin Kırgız birliği için mücadelesini geniş bir sözlü anlatı geleneği içinde sunar; hacimli eserden yaşa uygun seçki önerilir. |
| 8 | Dede Korkut Hikâyeleri – Anonim | Destansı hikâyeler Orta · Açıklamalı baskı |
Oğuz toplumunun aile, dayanışma ve kahramanlık değerlerini şiir-nesir karışık anlatımla aktarır; destandan hikâyeye geçişi gösterir. |
| 9 | Battalnâme’den Seçmeler – Anonim | Destan tipi halk hikâyesi Orta–İleri · Açıklamalı baskı |
Battal Gazi’nin savaşlarını ve olağanüstü maceralarını anlatır; tarihî şahsiyetin destan kahramanına dönüşümünü gösterir. |
| 10 | Danişmendnâme’den Seçmeler – Anonim | Destan tipi halk hikâyesi Orta–İleri · Açıklamalı baskı |
Danişmend Gazi’nin Anadolu’daki mücadelelerini anlatır; tarih, efsane ve sözlü anlatının birleşimini inceletir. |
| 11 | Saltuknâme’den Seçmeler – Ebülhayr-ı Rûmî | Destan tipi halk hikâyesi İleri · Açıklamalı seçki |
Sarı Saltuk’un Balkanlar ve Anadolu’daki menkıbevî maceralarını derler; kültürel yayılma ve kahraman tipini gösterir. |
| 12 | Köroğlu Destanı – Anonim | Destan/halk hikâyesi Orta · Açıklamalı baskı |
Köroğlu’nun adalet arayışını saz şiirleri ve olay anlatımıyla birleştirir; destan ile halk hikâyesinin sınırlarını tartıştırır. |
| 13 | Âşık Garip Hikâyesi – Anonim | Halk hikâyesi Orta · Açıklamalı baskı |
Âşık Garip’in sevdiğine kavuşmak için sazıyla çıktığı yolculuğu anlatır; şiir-nesir iç içeliği ve âşık tipini gösterir. |
| 14 | Kerem ile Aslı – Anonim | Halk hikâyesi Orta · Rehberlik |
Kerem’in Aslı’ya kavuşma yolculuğunu şiirlerle işler; aşk, ayrılık ve kültürel çatışma unsurları rehberlikle ele alınmalıdır. |
| 15 | Tahir ile Zühre – Anonim | Halk hikâyesi Orta · Açıklamalı baskı |
Birbirine kavuşması engellenen iki gencin trajik hikâyesini anlatır; kalıp motifler ile şiirli söyleyişi tanıtır. |
| 16 | Ferhat ile Şirin – Anonim | Halk hikâyesi Orta · Açıklamalı baskı |
Ferhat’ın Şirin için dağı delme çabasını sevgi, emek ve fedakârlık çevresinde işler; farklı edebiyatlardaki varyantlarla karşılaştırılabilir. |
| 17 | Arzu ile Kamber – Anonim | Halk hikâyesi Orta · Açıklamalı baskı |
Birlikte büyüyen Arzu ile Kamber’in engellenen aşkını anlatır; gelenek, aile ve trajik son motiflerini gösterir. |
| 18 | Harnâme – Şeyhî | Mesnevi/fabl Orta–İleri · Açıklamalı baskı |
Boynuzlara özenen zayıf eşeğin başına gelenleri hicivle anlatır; mesnevi, fabl, sembol ve toplumsal eleştiriyi birleştirir. |
| 19 | Mantıku’t-Tayr’dan Seçmeler – Gülşehrî | Tasavvufi mesnevi İleri · Açıklamalı seçki |
Kuşların Simurg’u arayışını insanın kendini tanıma yolculuğuna dönüştürür; alegori ve sembolik anlatımı destekler. |
| 20 | Garibnâme’den Seçmeler – Âşık Paşa | Öğretici mesnevi İleri · Açıklamalı seçki |
Dinî, ahlaki ve toplumsal konuları Türkçe anlatma amacı taşır; öğretici üslup ile dil bilinci açısından önemlidir. |
| 21 | Hüsrev ü Şîrîn’den Seçmeler – Şeyhî | Aşk mesnevisi İleri · Açıklamalı seçki |
Hüsrev ile Şirin’in aşkını saray, mücadele ve fedakârlık çevresinde anlatır; mesnevinin olay örgüsünü gösterir. |
| 22 | Leylâ vü Mecnûn’dan Seçmeler – Fuzûlî | Aşk/tasavvuf mesnevisi İleri · Açıklamalı seçki |
Mecnun’un beşerî aşktan manevi aşka yönelişini şiirsel anlatımla işler; sembol ve karakter dönüşümüne uygundur. |
| 23 | Hüsn ü Aşk’tan Seçmeler – Şeyh Gâlib | Tasavvufi mesnevi İleri · Şerhli seçki |
Aşk’ın Hüsn’e ulaşma yolculuğunu sembolik mekân ve kişilerle kurar; masal, alegori ve mesnevi yapısını birleştirir. |
| 24 | Mesnevî’den Hikâyeler – Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî | Mesnevi/hikâye seçkisi Orta · Güvenilir/açıklamalı baskı |
İnsan davranışlarını kısa, temsilî hikâyelerle düşündürür; olay, öğüt ve sembolik anlamın ilişkisini gösterir. |
| 25 | Kelile ve Dimne – Beydebâ | Fabl/çerçeve anlatı Orta · Nitelikli çeviri |
Hayvan kahramanlar aracılığıyla yönetim, dostluk ve ihtiyat üzerine öğütler verir; fabl ile siyasetname geleneğini buluşturur. |
| 26 | Gülistan’dan Seçmeler – Sâdî-i Şîrâzî | Hikâye/öğüt Orta–İleri · Nitelikli çeviri |
Kısa hikâyeler ve özlü sözlerle adalet, eğitim ve insan davranışlarını işler; açık-örtük öğüt yapısını gösterir. |
| 27 | Bostan’dan Seçmeler – Sâdî-i Şîrâzî | Manzum hikâye/öğüt Orta–İleri · Nitelikli çeviri |
Adalet, cömertlik ve alçak gönüllülüğü manzum hikâyelerle işler; öğretici şiir geleneğini karşılaştırmaya uygundur. |
| 28 | Ezop Masalları – Ezop | Fabl Başlangıç–Orta · Nitelikli çeviri |
Hayvanların kısa çatışmaları üzerinden insan davranışlarına ilişkin özlü dersler verir; özgün fabl yazmaya doğrudan model olur. |
| 29 | La Fontaine Masalları – Jean de La Fontaine | Manzum fabl Başlangıç–Orta · Nitelikli çeviri |
Ezop geleneğini şiirsel ve toplumsal eleştiriye açık bir biçimde yeniden kurar; fablın tarihsel dönüşümünü gösterir. |
| 30 | Hayvan Çiftliği – George Orwell | Alegorik kısa roman/fabl Orta |
Eşitlik umuduyla ayaklanan hayvanların yeni bir baskı düzenine sürüklenişini anlatır; fablın modern siyasal alegoriye dönüşümünü gösterir. |
| 31 | Küçük Kara Balık – Samed Behrengi | Alegorik masal/fabl Başlangıç–Orta |
Dünyayı tanımak isteyen balığın yolculuğu üzerinden merak ve özgürlüğü işler; hayvan kahramanın sembolik işlevini inceletir. |
| 32 | Mutlu Prens ve Diğer Masallar – Oscar Wilde | Edebî masal/fabl Başlangıç–Orta |
Heykel ve kırlangıç gibi insan dışı varlıklar aracılığıyla merhamet ve adaleti işler; fabl ile edebî masal arasında köprü kurar. |
| 33 | Ağrı Dağı Efsanesi – Yaşar Kemal | Efsane/roman Orta |
Gelenek ile otorite karşısındaki aşkı destansı bir anlatımla işler; sözlü anlatının modern romana dönüşümünü gösterir. |
| 34 | Üç Anadolu Efsanesi – Yaşar Kemal | Efsane anlatıları Orta |
Köroğlu, Karacaoğlan ve Alageyik anlatılarını çağdaş bir üslupla yeniden kurar; aynı motiflerin değişimini karşılaştırmaya uygundur. |
| 35 | Binboğalar Efsanesi – Yaşar Kemal | Roman/modern destan İleri · Hacimli |
Yörüklerin yerleşik düzen karşısındaki var olma mücadelesini destansı bir dille anlatır; göç ve kültürel sürekliliği işler. |
| 36 | Od – İskender Pala | Tarihî roman Orta–İleri |
Yunus Emre’nin arayışını Moğol istilası sonrasındaki Anadolu’da kurgular; tarihî şahsiyet ile tasavvuf anlatısını buluşturur. |
| 37 | Mihmandar – İskender Pala | Tarihî roman Orta–İleri |
Eyüp Sultan çevresinde İstanbul’un kuşatılma idealini ve inanç dünyasını işler; menkıbe ile romanı karşılaştırmaya uygundur. |
| 38 | Dünyanın İlk Günü – Beyazıt Akman | Tarihî roman İleri · Hacimli/Rehberlik |
İstanbul’un fethini farklı kişilerin gözünden geniş bir kurgu içinde anlatır; hacmi ve savaş sahneleri nedeniyle seçici okutulmalıdır. |
| 39 | Beyaz Kale – Orhan Pamuk | Tarihî/postmodern roman İleri |
17. yüzyıl İstanbul’unda birbirine benzeyen bir Venedikli ile Osmanlı bilgininin kimlik değişimini anlatır; tarih ve kurmaca ilişkisini sorgular. |
| 40 | Puslu Kıtalar Atlası – İhsan Oktay Anar | Tarihî/fantastik roman İleri · Rehberlik |
17. yüzyıl İstanbul’unda rüya, bilgi ve macerayı eski anlatı gelenekleriyle birleştirir; dil ve bazı sert sahneler rehberlik gerektirir. |
| 41 | Semerkant – Amin Maalouf | Tarihî roman İleri · Nitelikli çeviri |
Ömer Hayyam’ın Rubaiyat yazması çevresinde Doğu’nun tarihini ve modern döneme uzanan bir arayışı kurgular; tarih-kurmaca ayrımını tartıştırır. |
| 42 | Osmancık – Tarık Buğra | Tarihî roman Orta–İleri |
Osmancık’ın sorumluluk sahibi Osman Gazi’ye dönüşümünü anlatır; kahraman tipinin destandan romana geçişini inceletir. |
| 43 | Küçük Ağa – Tarık Buğra | Tarihî roman İleri · Hacimli |
Kurtuluş Savaşı yıllarında İstanbullu Hoca’nın düşünsel dönüşümünü anlatır; tarihî olay, birey ve millî mücadele ilişkisini işler. |
| 44 | Devlet Ana – Kemal Tahir | Tarihî roman İleri · Hacimli/Rehberlik |
Osmanlı Beyliği’nin kuruluş ortamını toplum düzeni ve güç ilişkileri üzerinden yorumlar; yoğun dil ve şiddet sahneleri rehberlik gerektirir. |
| 45 | Bozkurtlar – Hüseyin Nihal Atsız | Tarihî roman İleri · Hacimli/Rehberlik |
Göktürklerin bağımsızlık mücadelesini destansı bir üslupla anlatır; savaş, ideoloji ve tarih-kurmaca ayrımı eleştirel rehberlik ister. |
| 46 | Beyaz Gemi – Cengiz Aytmatov | Kısa roman/efsane katmanlı Orta · Rehberlik |
Boynuzlu Maral Ana efsanesiyle bir çocuğun gerçek hayatını iç içe verir; eski inanışların modern dünyadaki kırılmasını gösterir. |
| 47 | Gün Olur Asra Bedel – Cengiz Aytmatov | Roman İleri · Hacimli/Rehberlik |
Yedigey’in bozkırdaki yolculuğunu efsane, tarih ve bilim kurgu katmanlarıyla anlatır; Mankurt motifi üzerinden hafıza kaybını sorgular. |
| 48 | Gılgamış Destanı – Anonim | Destan Orta–İleri · Nitelikli çeviri |
Gılgamış ile Enkidu’nun dostluğu ve ölümsüzlük arayışını anlatır; kahramanlık anlayışını Türk destanlarıyla karşılaştırmaya uygundur. |
| 49 | İlyada’dan Seçmeler – Homeros | Destan Orta–İleri · Nitelikli seçki |
Troya Savaşı’nı Akhilleus’un öfkesi çevresinde işler; kahraman, kader ve savaş motiflerini karşılaştırmayı sağlar. |
| 50 | Odysseia’dan Seçmeler – Homeros | Destan Orta–İleri · Nitelikli seçki |
Odysseus’un yurduna dönüş yolculuğunu olağanüstü engellerle anlatır; yolculuk ve sınanma motiflerini inceletir. |
| 51 | Şehnâme’den Seçmeler – Firdevsî | Destan İleri · Nitelikli/açıklamalı seçki |
İran’ın mitolojik ve tarihî kahramanlarını, özellikle Rüstem çevresinde anlatır; farklı destan geleneklerini karşılaştırmaya uygundur. |
| 52 | Kalevala’dan Seçmeler – Elias Lönnrot | Destan derlemesi İleri · Nitelikli seçki |
Fin sözlü şiirlerinden derlenen yaratılış, büyü ve kahramanlık anlatılarını sunar; derleme ve millî kimlik ilişkisini gösterir. |
| 53 | Beowulf – Anonim | Destan İleri · Nitelikli çeviri/Rehberlik |
Beowulf’un canavarlarla mücadelesini anlatır; kahramanlık ve ün anlayışı savaş/ölüm sahneleri nedeniyle rehberlikle karşılaştırılabilir. |
| 54 | Ramayana’dan Seçmeler – Vâlmîki | Destan İleri · Nitelikli seçki |
Rama’nın sürgününü ve Sita’yı kurtarma mücadelesini anlatır; sadakat, görev ve kahramanlık anlayışını kültürler arası inceletir. |
II. Dönem – 4. Tema: Nesillerin Mirası
Dede Korkut, Tanzimat şiiri, Servetifünun romanı, Fecriati şiiri ve Millî Edebiyat hikâyesi çevresinde edebî ve kültürel birikimin değişerek aktarılışını destekleyen okumalar.
| No | Eser ve yazarı | Tür / okuma düzeyi | Kısa konusu ve programla bağlantısı |
|---|---|---|---|
| 1 | Dede Korkut Hikâyeleri – Anonim | Destansı hikâyeler Orta · Açıklamalı baskı |
Oğuzların aile, dayanışma, yiğitlik ve ad verme kültürünü aktarır; temanın resmî içerik çerçevesindeki temel anlatı kaynağıdır. |
| 2 | Dîvânu Lugâti’t-Türk’ten Seçmeler – Kâşgarlı Mahmud | Sözlük/edebî seçki İleri · Açıklamalı seçki |
Türk boylarının dili, şiiri, atasözü ve yaşayışı hakkında örnekler sunar; dil ile kültürel hafızanın birlikte aktarımını gösterir. |
| 3 | Kutadgu Bilig’den Seçmeler – Yûsuf Has Hâcib | Siyasetname/mesnevi İleri · Açıklamalı seçki |
Adalet, akıl, mutluluk ve devlet yönetimini temsilî kişilerle tartışır; Türk-İslam kültüründeki değişimin temel eserlerindendir. |
| 4 | Atabetü’l-Hakayık’tan Seçmeler – Edib Ahmed Yüknekî | Öğretici manzume İleri · Açıklamalı seçki |
Bilgi, cömertlik, alçak gönüllülük ve dilin doğru kullanımı üzerine öğütler verir; değerlerin tarihî aktarımını gösterir. |
| 5 | Dîvân-ı Hikmet’ten Seçmeler – Hoca Ahmed Yesevî | Tasavvufi şiir İleri · Açıklamalı seçki |
İnanç, ahlak ve insanın manevi yolculuğunu halkın anlayabileceği bir Türkçeyle işler; Yunus Emre’ye uzanan çizgiyi gösterir. |
| 6 | Muhâkemetü’l-Lugateyn’den Seçmeler – Alî Şîr Nevâyî | Dil incelemesi İleri · Açıklamalı seçki |
Türkçenin Farsça karşısındaki anlatım gücünü örneklerle savunur; dil bilinci ve kültürel miras açısından önemlidir. |
| 7 | Garibnâme’den Seçmeler – Âşık Paşa | Öğretici mesnevi İleri · Açıklamalı seçki |
Dinî, ahlaki ve toplumsal düşünceleri Türkçe anlatır; Anadolu’da Türkçenin edebî dil olarak güçlenmesini gösterir. |
| 8 | Vesîletü’n-Necât’tan Seçmeler – Süleyman Çelebi | Mesnevi/mevlit İleri · Açıklamalı seçki |
Hz. Muhammed’in doğumu çevresinde sevgi ve bağlılığı işler; yüzyıllardır süren okuma geleneğiyle yaşayan mirası örnekler. |
| 9 | Harnâme – Şeyhî | Mesnevi/hiciv Orta–İleri · Açıklamalı baskı |
Boynuzlara özenen eşeğin başına gelenleri anlatır; klasik şiirin mizah ve toplum eleştirisi imkânını gösterir. |
| 10 | Su Kasidesi – Fuzûlî | Kaside İleri · Şerhli baskı |
Su redifi etrafında güçlü bir ses ve imge düzeni kurar; divan şiirinin biçim, kültür ve estetik mirasını temsil eder. |
| 11 | Hayriyye’den Seçmeler – Nâbî | Öğüt mesnevisi İleri · Açıklamalı seçki |
Ahlak, çalışma ve toplum hayatı üzerine öğütler verir; nesiller arası değer aktarımının şiirsel bir örneğidir. |
| 12 | Hüsn ü Aşk’tan Seçmeler – Şeyh Gâlib | Tasavvufi mesnevi İleri · Şerhli seçki |
Aşk’ın Hüsn’e ulaşma yolculuğunu sembolik biçimde kurar; klasik mirasın en özgün ve yoğun anlatılarındandır. |
| 13 | Seyahatnâme’den Seçmeler – Evliya Çelebi | Gezi yazısı/anlatı Orta–İleri · Açıklamalı seçki |
17. yüzyıl şehirlerini, insanlarını ve geleneklerini gözlem, mizah ve abartıyla aktarır; gündelik kültürün hafızasını korur. |
| 14 | Mir’âtü’l-Memâlik’ten Seçmeler – Seydi Ali Reis | Gezi/hatırat İleri · Açıklamalı seçki |
Hint denizlerinden İstanbul’a dönüş yolculuğunu anlatır; tarih, coğrafya ve kişisel tanıklığı birleştirir. |
| 15 | Şair Evlenmesi – Şinasi | Tiyatro Başlangıç–Orta · Açıklamalı baskı |
Görücü usulü evliliği töre komedisiyle eleştirir; geleneksel tema ile Batılı tiyatro biçiminin Tanzimat’ta birleşmesini gösterir. |
| 16 | Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat – Şemsettin Sami | Roman Orta–İleri · Açıklamalı baskı |
Talat ile Fitnat’ın engellenen aşkını görücü usulü evlilik ve kadınların toplumdaki konumu çevresinde anlatır; ilk dönem roman tekniğini gösterir. |
| 17 | İntibah – Namık Kemal | Roman Orta–İleri · Açıklamalı baskı/Rehberlik |
Ali Bey’in tutku, aldanma ve yıkıma sürüklenişini işler; esaret, şiddet ve yetişkin ilişkileri nedeniyle rehberlik önerilir. |
| 18 | Cezmi – Namık Kemal | Tarihî roman İleri · Açıklamalı baskı |
16. yüzyıldaki Osmanlı-İran savaşları içinde Cezmi’nin maceralarını anlatır; tarihî romanın ilk örnekleri arasında değerlendirilir. |
| 19 | Felâtun Bey ile Râkım Efendi – Ahmet Mithat Efendi | Roman Orta · Açıklamalı baskı |
Yanlış Batılılaşan Felâtun Bey ile çalışkan Râkım Efendi’yi karşılaştırır; Tanzimat’ın eğitim ve modernleşme tartışmalarını görünür kılar. |
| 20 | Müşâhedât – Ahmet Mithat Efendi | Roman İleri · Açıklamalı baskı |
Yazarın gözlemlediği kişilerden roman kurma sürecini anlatıya katar; gerçekçilik ve yazar-okur ilişkisinin erken bir örneğidir. |
| 21 | Sergüzeşt – Samipaşazade Sezai | Roman Orta · Açıklamalı baskı/Rehberlik |
Kafkasya’dan getirilen Dilber’in esaret ve özgürlük mücadelesini anlatır; insan onuru, toplumsal eleştiri ve gerçekçiliği işler. |
| 22 | Küçük Şeyler – Samipaşazade Sezai | Hikâye Orta · Açıklamalı baskı |
Gündelik hayattaki küçük olay ve kırılmaları yoğun gözlemle anlatır; modern kısa hikâyeye geçişi gösterir. |
| 23 | Araba Sevdası – Recaizade Mahmut Ekrem | Roman Orta–İleri · Açıklamalı baskı |
Bihruz Bey’in gösteriş merakı ve yanlış Batılılaşmasını ironik biçimde anlatır; realizm ve anlatıcı tutumunu inceletir. |
| 24 | Zehra – Nabizade Nâzım | Roman Orta–İleri · Rehberlik |
Kıskançlığın Zehra ve çevresindeki kişileri yıkıma sürükleyişini işler; psikolojik gerilim ve yetişkin içerik nedeniyle rehberlik önerilir. |
| 25 | Şık – Hüseyin Rahmi Gürpınar | Roman Orta · Açıklamalı baskı |
Şatırzade Şöhret Bey’in alafrangalık özentisini mizahla eleştirir; toplumsal tip ve konuşma dili bakımından zengindir. |
| 26 | Şıpsevdi – Hüseyin Rahmi Gürpınar | Roman İleri · Hacimli/Açıklamalı baskı |
Meftun Bey üzerinden taklitçi Batılılaşmayı ve aile hayatını hicveder; farklı toplum kesimlerinin diliyle geniş bir panorama sunar. |
| 27 | Mai ve Siyah – Halit Ziya Uşaklıgil | Servetifünun romanı İleri · Açıklamalı baskı |
Ahmet Cemil’in sanat, aşk ve gelecek hayallerinin yıkılışını anlatır; temanın resmî Servetifünun romanı bağlantısı için temel eserdir. |
| 28 | Aşk-ı Memnu – Halit Ziya Uşaklıgil | Servetifünun romanı İleri · Hacimli/Rehberlik |
Boğaziçi’ndeki bir aile çevresinde yasak ilişki ve çözülüşü psikolojik gerçekçilikle işler; yetişkin tema ve intihar nedeniyle rehberlik gerekir. |
| 29 | Kırık Hayatlar – Halit Ziya Uşaklıgil | Roman İleri · Açıklamalı baskı/Rehberlik |
Doktor Ömer Behiç’in aile düzeni ile tutkuları arasındaki çatışmayı anlatır; yetişkin ilişkileri nedeniyle seçici okutulmalıdır. |
| 30 | Eylül – Mehmet Rauf | Psikolojik roman İleri · Açıklamalı baskı/Rehberlik |
Suat ile Necip arasındaki dile getirilemeyen yakınlığı ruh çözümlemeleriyle işler; yetişkin ilişki ve trajik son nedeniyle rehberlik önerilir. |
| 31 | Genç Kız Kalbi – Mehmet Rauf | Roman Orta–İleri · Açıklamalı baskı |
Pervin’in İstanbul, evlilik ve kadınların toplumdaki yeri üzerine düşüncelerini günlük biçiminde verir; birey ve dönem karşılaştırmasına uygundur. |
| 32 | Refet – Fatma Aliye | Roman Orta–İleri · Açıklamalı baskı |
Yoksullukla mücadele ederek öğretmen olmaya çalışan Refet’in eğitim ve bağımsızlık arayışını anlatır; kadın yazarlığının tarihî gelişimini gösterir. |
| 33 | Handan – Halide Edib Adıvar | Roman İleri · Rehberlik |
Mektuplar aracılığıyla Handan’ın düşünce ve duygu dünyasını kurar; psikolojik çözümleme ile yetişkin ilişkileri rehberlikle ele alınmalıdır. |
| 34 | Ateşten Gömlek – Halide Edib Adıvar | Millî Mücadele romanı Orta–İleri · Rehberlik |
Ayşe, Peyami ve İhsan’ın Millî Mücadele içindeki hayatlarını anlatır; savaş ve kayıp sahneleri tarihsel bağlamla ele alınmalıdır. |
| 35 | Sinekli Bakkal – Halide Edib Adıvar | Roman İleri · Hacimli |
Rabia’nın hayatı çevresinde gelenek, musiki, din ve modernleşme karşılaşmasını işler; kültürel değişimi farklı kişiler üzerinden gösterir. |
| 36 | Memleket Hikâyeleri – Refik Halit Karay | Millî Edebiyat hikâyesi Orta |
Anadolu kasabalarını, memurları ve halkı güçlü gözlem ve sade dille anlatır; temanın Millî Edebiyat hikâyesi bağlantısı için temel eserdir. |
| 37 | Gurbet Hikâyeleri – Refik Halit Karay | Hikâye Orta |
Sürgün coğrafyalarında gurbet, yalnızlık ve insan ilişkilerini yalın fakat etkileyici bir dille anlatır; mekân ve kültür çözümlemesine uygundur. |
| 38 | Millî Savaş Hikâyeleri – Yakup Kadri Karaosmanoğlu | Hikâye Orta–İleri · Rehberlik |
Millî Mücadele yıllarındaki işgal, yıkım ve direnişi tanıklık duygusuyla anlatır; savaş şiddeti rehberlikle ele alınmalıdır. |
| 39 | Yaban – Yakup Kadri Karaosmanoğlu | Roman İleri · Rehberlik |
Aydın Ahmet Celâl’in Anadolu köylüsüyle kuramadığı ilişkiyi Millî Mücadele ortamında anlatır; savaş ve karamsarlık rehberlik gerektirir. |
| 40 | Kiralık Konak – Yakup Kadri Karaosmanoğlu | Roman Orta–İleri |
Aynı konakta yaşayan üç kuşağın değer ve hayat anlayışlarını karşılaştırır; nesiller arası değişimi temanın adıyla doğrudan ilişkilendirir. |
| 41 | Üç İstanbul – Mithat Cemal Kuntay | Roman İleri · Hacimli/Rehberlik |
Adnan’ın II. Abdülhamid, II. Meşrutiyet ve Mütareke dönemlerindeki yükseliş ve çöküşünü anlatır; siyasi ve yetişkin içerik seçici okutulmalıdır. |
| 42 | Yaprak Dökümü – Reşat Nuri Güntekin | Roman Orta |
Ali Rıza Bey’in ailesinin değişen değerler ve ekonomik baskılar karşısında çözülüşünü anlatır; kuşak ve modernleşme çatışmasını işler. |
| 43 | Acımak – Reşat Nuri Güntekin | Roman Başlangıç–Orta |
Katı öğretmen Zehra’nın babasının günlüğünü okuyarak geçmişe ve insanlara bakışını değiştirmesini anlatır; bakış açısı ve ön yargı için uygundur. |
| 44 | Çalıkuşu – Reşat Nuri Güntekin | Roman Orta · Hacimli |
Feride’nin Anadolu’da öğretmenlik yaparken yaşadığı güçlükleri anlatır; eğitim, kadın, mekân ve toplumsal değişim konularını işler. |
| 45 | Ömer Seyfettin’den Seçme Hikâyeler – Ömer Seyfettin | Millî Edebiyat hikâyesi Başlangıç–Orta · Güvenilir seçki |
Dil bilinci, çocukluk, tarih ve gündelik hayatı olay ağırlıklı hikâyelerle işler; yaşa uygun, sansürsüz ve güvenilir seçki tercih edilmelidir. |
| 46 | Yüksek Ökçeler – Ömer Seyfettin | Hikâye Başlangıç–Orta |
Hatice Hanım’ın çevresindeki insanları tanıma biçiminin değişmesini mizahla anlatır; görünüş-gerçeklik ve ironiye uygundur. |
| 47 | Kaşağı – Ömer Seyfettin | Hikâye Başlangıç · Rehberlik |
Bir çocuğun kardeşine attığı iftiranın vicdan azabını anlatır; ölüm ve suçluluk duygusu rehberlikle değerlendirilmelidir. |
| 48 | Forsa – Ömer Seyfettin | Hikâye Başlangıç–Orta |
Yıllarca esir kalan Kara Memiş’in Türk gemileriyle kurtuluşunu anlatır; millî duygu, umut ve olay hikâyesi yapısını gösterir. |
| 49 | Semaver – Sait Faik Abasıyanık | Hikâye Orta |
İşçiler, balıkçılar ve küçük insanların gündelik hayatını insan sevgisiyle anlatır; Millî Edebiyat sonrasındaki hikâye dönüşümünü gösterir. |
| 50 | Son Kuşlar – Sait Faik Abasıyanık | Hikâye Orta |
İnsan, tabiat ve değişen şehir hayatını duyarlı gözlemle işler; olay hikâyesinden durum hikâyesine geçişi karşılaştırmaya uygundur. |
| 51 | Değirmen – Sabahattin Ali | Hikâye Orta · Rehberlik |
Aşk, yoksulluk ve toplumsal eşitsizliği romantik ve gerçekçi hikâyelerle işler; bazı sert sonlar rehberlikle ele alınmalıdır. |
| 52 | Kağnı – Sabahattin Ali | Hikâye Orta · Rehberlik |
Köy ve kasaba insanlarının yoksulluk, adalet ve güç karşısındaki durumunu anlatır; şiddet ve ölüm içeriği rehberlik gerektirir. |
| 53 | Kuyucaklı Yusuf – Sabahattin Ali | Roman Orta–İleri · Rehberlik |
Yusuf’un kasabadaki yozlaşma ve güç ilişkileri karşısında tutunma çabasını anlatır; şiddet ve trajik son nedeniyle rehberlik gerekir. |
| 54 | Yılkı Atı – Abbas Sayar | Roman Orta |
Yoksulluk nedeniyle doğaya bırakılan Dorukısrak’ın hayatta kalma mücadelesini anlatır; Anadolu Türkçesi ve insan-tabiat ilişkisi bakımından değerlidir. |
| 55 | Murtaza – Orhan Kemal | Roman Orta–İleri |
Görev anlayışını insan ilişkilerinin önüne koyan Murtaza’yı mizah ve trajediyle anlatır; toplumsal tip ve değişen şehir hayatını gösterir. |
| 56 | Yılanların Öcü – Fakir Baykurt | Köy romanı Orta–İleri · Rehberlik |
Irazca ve ailesinin evlerinin önüne yapılan yapıya karşı mücadelesini işler; çatışma ve şiddet unsurları rehberlikle ele alınmalıdır. |
| 57 | İnce Memed 1 – Yaşar Kemal | Roman/modern destan İleri · Hacimli/Rehberlik |
Memed’in ağalık düzenine karşı dağa çıkışını destansı bir dille anlatır; şiddet ve adalet tartışmaları eleştirel rehberlik gerektirir. |
| 58 | Uzun Hikâye – Mustafa Kutlu | Uzun hikâye Orta |
Ali ile Münire’nin Anadolu kasabalarına uzanan hayatını oğullarının ağzından anlatır; aile, adalet ve kültürel değişimi yalın bir dille işler. |
| 59 | Huzur – Ahmet Hamdi Tanpınar | Roman İleri · Hacimli |
Mümtaz’ın aşkı ve İstanbul çevresinde Doğu-Batı, musiki ve medeniyet düşüncesini işler; mirasın modern bireydeki yansımasını gösterir. |
| 60 | Saatleri Ayarlama Enstitüsü – Ahmet Hamdi Tanpınar | Roman İleri · Hacimli |
Hayri İrdal’ın hayatı üzerinden kurumları, modernleşmeyi ve zaman anlayışını ironik biçimde sorgular; gelenek-yenilik çatışması için uygundur. |
| 61 | Mücella – Nazan Bekiroğlu | Roman Orta–İleri |
Bir kadının hayatı üzerinden Cumhuriyet döneminde ev, mahalle ve toplumsal rollerin dönüşümünü anlatır; gündelik kültürel mirası görünür kılar. |
| 62 | Deli İbram Divanı – Ahmet Büke | Roman Orta–İleri · Rehberlik |
Ege kıyılarındaki bir ailenin ve balıkçı topluluğunun hayatını masalsı bir dille anlatır; ölüm ve sert hayat koşulları rehberlikle ele alınmalıdır. |
| 63 | Âşıklar Bayramı – Kemal Varol | Roman Orta–İleri |
Bir avukatın yıllardır görmediği âşık babasıyla çıktığı yolculuğu anlatır; baba-oğul ilişkisi ile âşıklık geleneğini çağdaş hayatta buluşturur. |
| 64 | Kafamda Bir Tuhaflık – Orhan Pamuk | Roman İleri · Hacimli |
Bozacı Mevlut’un İstanbul’daki hayatı üzerinden şehrin, mesleklerin ve ilişkilerin onlarca yıllık dönüşümünü anlatır. |
| 65 | Serenad – Zülfü Livaneli | Roman İleri · Hacimli/Rehberlik |
Bir profesörün geçmişi çevresinde savaş, sürgün ve Struma faciasını günümüze bağlar; tarihî travma ve yetişkin içerik rehberlik gerektirir. |
| 66 | Huzursuzluk – Zülfü Livaneli | Roman İleri · Rehberlik |
Mardin’den Ortadoğu’ya uzanan bir hikâyede savaş, göç ve kimlik meselelerini işler; ağır şiddet ve travma nedeniyle seçici okutulmalıdır. |
| 67 | Madam Bovary – Gustave Flaubert | Roman İleri · Hacimli/Rehberlik |
Emma Bovary’nin romantik hayalleri ile taşra hayatı arasındaki çatışmayı gerçekçi anlatımla işler; yetişkin ilişkileri ve intihar nedeniyle rehberlik gerekir. |
| 68 | Howards End – E. M. Forster | Roman İleri · Hacimli |
Farklı sınıflardan üç ailenin ilişkileri üzerinden mülkiyet, kültür ve modernleşmeyi tartışır; Türk romanıyla karşılaştırmalı okumaya uygundur. |
| 69 | Babalar ve Oğullar – İvan Turgenyev | Roman Orta–İleri |
Bazarov’un nihilizmi ile eski kuşağın değerleri arasındaki çatışmayı anlatır; kuşak farkı ve değişim temasına doğrudan bağlanır. |
| 70 | Oblomov – İvan Gonçarov | Roman İleri · Hacimli |
Oblomov’un hareketsizliği ile değişen toplumun beklentileri arasındaki çatışmayı işler; birey, sınıf ve modernleşme karşılaştırmasına uygundur. |
| 71 | Suç ve Ceza – Fyodor Dostoyevski | Roman İleri · Hacimli/Rehberlik |
Raskolnikov’un işlediği cinayet sonrasındaki vicdan ve düşünce çatışmasını anlatır; şiddet ve psikolojik yoğunluk nedeniyle rehberlik gerekir. |
| 72 | Dava – Franz Kafka | Roman İleri |
Josef K.’nın nedenini bilmediği bir yargılamanın içine sürüklenişini anlatır; modern kurum, yabancılaşma ve bireyin sıkışmışlığını sorgular. |
| 73 | Dönüşüm – Franz Kafka | Uzun öykü Orta–İleri |
Gregor Samsa’nın bir böceğe dönüşmesiyle aile içindeki yerinin değişmesini anlatır; yabancılaşma, sorumluluk ve simgesel anlatımı destekler. |
| 74 | İnsancıklar – Fyodor Dostoyevski | Mektup roman Orta–İleri |
Yoksul iki insanın mektupları üzerinden onur, sevgi ve sınıf eşitsizliğini anlatır; mektup tekniği ve toplumcu duyarlılık için uygundur. |
| 75 | Bir İdam Mahkûmunun Son Günü – Victor Hugo | Kısa roman Orta–İleri · Rehberlik |
İdamını bekleyen bir mahkûmun korku ve düşüncelerini anlatır; ölüm cezası ve yoğun kaygı içeriği rehberlikle tartışılmalıdır. |
| 76 | Sineklerin Tanrısı – William Golding | Roman Orta–İleri · Rehberlik |
Issız adada kalan çocukların kurduğu düzenin şiddete dönüşmesini anlatır; insan doğası ve toplumsal düzen rehberlikle ele alınmalıdır. |
| 77 | Fahrenheit 451 – Ray Bradbury | Distopik roman Orta–İleri |
Kitapların yasaklandığı bir toplumda Montag’ın dönüşümünü anlatır; kültürel miras, hafıza ve düşünce özgürlüğünü sorgular. |
| 78 | Bülbülü Öldürmek – Harper Lee | Roman Orta–İleri · Rehberlik |
Scout’ın gözünden ırkçılık ve adalet mücadelesini anlatır; ayrımcılık ve şiddet bağlamı öğretmen rehberliğiyle ele alınmalıdır. |
| 79 | Kitap Hırsızı – Markus Zusak | Roman Orta–İleri · Rehberlik |
Nazi Almanyası’nda Liesel’in kitaplar ve kelimelerle kurduğu bağı anlatır; savaş, zulüm ve ölüm içeriği rehberlik gerektirir. |
| 80 | Tom Amca’nın Kulübesi – Harriet Beecher Stowe | Roman Orta–İleri · Rehberlik |
Kölelik düzeni içindeki insanların yaşadıklarını anlatır; tarihî ırkçılık ve şiddet dili eleştirel rehberlikle incelenmelidir. |
Hızlı Okuma Rotaları
Uzun tablolardan seçim yapmakta zorlananlar için dört eserlik üç örnek rota:
| Rota | Önerilen eserler | Kimler için? |
|---|---|---|
| Akıcı başlangıç | Dostlar Beni Hatırlasın · Masal Masal İçinde · Harnâme · Acımak | Okuma alışkanlığını güçlendirmek ve dört temayı erişilebilir metinlerle izlemek isteyenler |
| Program çekirdeği | Yunus Emre Divanı’ndan Seçmeler · Dede Korkut Hikâyeleri · Sergüzeşt · Memleket Hikâyeleri | Dönem, tür ve program bağlantısını dengeli kurmak isteyen sınıflar |
| İleri edebiyat | Kendi Gök Kubbemiz · Piyâle · Hüsn ü Aşk’tan Seçmeler · Mai ve Siyah | Yoğun dil ve metin tahliline hazır, açıklamalı baskı kullanabilecek okurlar |
Kitaplarla Birlikte Yapılabilecek Tema Temelli Etkinlikler
| Tema | Uygulanabilir etkinlik | Ürün |
|---|---|---|
| Sözün Ezgisi | Aynı temayı işleyen bir türkü, koşma ve modern şiirin ses, ölçü, tekrar ve söz varlığını karşılaştırın. | Şiir dinletisi + karşılaştırma tablosu |
| Sözün Ezgisi | Okunan masalın olay zincirini 8–12 karede yeniden düzenleyip anlatıcı metnini kısaltın. | Film şeridi/dijital hikâye |
| Kelimelerin Ritmi | Bir divan şairi ile Cumhuriyet dönemi şairinin edebî yönünü güvenilir kaynaklarla araştırın. | 3–5 dakikalık podcast |
| Kelimelerin Ritmi | Bir biyografi veya şehir bilgisini imge, betimleme ve ritim kullanarak edebî metne dönüştürün. | Şiirsel düzyazı/şiir |
| Dünden Bugüne | Bir Türk destanını başka bir milletin destanıyla kahraman, motif, mekân ve değerler bakımından karşılaştırın. | Sunum + motif haritası |
| Dünden Bugüne | Kelile ve Dimne, Ezop veya La Fontaine’den bir fablın yapısını örnek alarak güncel bir sorunu hayvan kahramanlarla anlatın. | Özgün fabl |
| Nesillerin Mirası | Dede Korkut’taki bir boyu rol dağılımı, sahne, dekor ve anlatıcı planıyla yeniden canlandırın. | Kısa drama/canlandırma |
| Nesillerin Mirası | Bir Millî Edebiyat hikâyesindeki olay veya duyguyu şiir diline aktarın; yaptığınız seçimleri gerekçelendirin. | Hikâyeden şiire dönüştürme |
Sık Sorulan Sorular
10. sınıfta bu listedeki bütün kitapları okumak zorunlu mu?
Hayır. Bu sayfa geniş bir seçim havuzudur. 2026 TDE Öğretim Programı temalardaki ana ve ara metinlerin işlenişini düzenler; burada seçilen yüzlerce kitap sadece öneri niteliğindedir.
10. sınıfta yılda kaç kitap okunmalı?
2026 TDE Öğretim Programı’na göre (sayfa 8, madde 34) yaygın türler arasından seçilmek kaydıyla bütün sınıf düzeylerinde her dönem iki, öğretim yılı boyunca toplam dört eser okunması ve bir eleştirel film analizi yapılması beklenmektedir.
9. sınıfta okunan bir kitap 10. sınıfta yeniden seçilebilir mi?
Evet. Aynı eser 9. sınıfta konu, karakter veya dil açısından; 10. sınıfta ise sözlü kültür, tür dönüşümü, dönem ve kültürel miras bakımından yeniden okunabilir. Önemli olan yeni bir inceleme sorusu kurmaktır.
Klasik eserlerde sadeleştirilmiş baskı mı kullanılmalı?
Aşırı sadeleştirme eserin üslubunu ve dönem dilini silebilir. Özgün söyleyişi koruyan; bilinmeyen kelimeleri dipnot, sözlük veya açıklamalarla destekleyen güvenilir baskılar tercih edilmelidir.
“Rehberlik” etiketi kitabın uygun olmadığı anlamına mı gelir?
Hayır. Etiket, eserin bazı öğrenciler için ağır olabilecek şiddet, ölüm, savaş, yetişkin ilişkileri veya psikolojik yoğunluk içerdiğini bildirir. Seçim; sınıfın hazır bulunuşluğu, veli bilgisi ve öğretmenin pedagojik değerlendirmesiyle yapılmalıdır.
Dünya edebiyatı eserleri neden listede yer alıyor?
Program Türk edebiyatındaki değişim ve dönüşümü merkeze almakla birlikte Türk ve dünya edebiyatından seçkin örneklerle kültürler arası ilişki kurmayı da amaçlar. Dünya klasikleri karşılaştırma amacıyla, nitelikli çevirilerden okunmalıdır.
Mobil telefonda geniş tablolar nasıl okunur?
Tablolar mobilde yatay kaydırılabilir. Parmağınızı tablonun üzerinde sağa veya sola sürükleyerek gizli kalan sütunlara ulaşabilirsiniz.
Kaynak ve İlgili İçerikler
- Millî Eğitim Bakanlığı, Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı, 18 Mayıs 2026: metin seçimi ilkeleri (s. 17-18) ve 10. sınıf temaları.
- 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Konuları
- 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitap Okuma Listesi
- 11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitap Okuma Listesi
- 12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Kitap Okuma Listesi
- Lisede Okunması Gereken Kitaplar
- Dünyada Lise Öğrencilerine Önerilen Kitaplar
Not: Eserlerin sayfa sayısı, dil düzeyi ve bölümleme biçimi yayınevine göre değişebilir. Satın almadan veya toplu okutma kararı vermeden önce baskı, çevirmen/hazırlayan, kısaltma bilgisi ve içerik uygunluğu kontrol edilmelidir.



