Yeterlilik Fiili

Yeterlik Fiili

Fiil + “-A/-E” + bil- şeklinde yapılır.

Anlam:
Ahmet bu işi başarabilir. Başarmaya gücü yeter. Yeterlik

Bu imkân ve şerait, çok namüsait bir mahiyette tezahür edebilir. Etmesi olası. Yeterlik Olasılık

Yanınıza gelebilir miyim?İzin verir misiniz? Yeterlik İstek isteme, rica etme

Herkes kendi işiyle ilgilenebilir. Buna izi var yeterlik izin verme

Olumsuzu şöyledir:
Gücü yetmezlik anlamı katıyorsa:
Başar-a-bil-i-r > başar-a-ma-z
Aç-a-bil-i-r-im > aç-a-ma-m
Oku-y-a-bil-i-r-im > oku-y-a-ma-m
Gel-e-bil-i-r-iz > gel-e-me-y-iz

Gücü yetmezlik ihtimali içeriyorsa:
Yaz-a-bil-i-r-im > yaz-a-ma-y-a-bil-i-r-im
Oku-y-a-bil-i-r-ler > oku-y-a-ma-y-a-bil-i-r-ler

İsteğe bağlı oluşta ihtimalin yüzde elli olduğu belirtiliyorsa:
Doğ-a-bil-i-r > doğ-ma-y-a-bil-i-r
Ol-a-bil-i-r > ol-ma-y-a-bil-i-r

————————————————-

Kurallı Bileşik Fiiller: Yeterlilik Fiili

Herhangi bir fiil ile bil- fiilinin birleşmesi ile oluşturulur. Fiiller arasına “a” veya “e” harflerinden biri gelir. Cümleye gücü yetme veya olasılık anlamı katar. Soru olarak kullanıldığında rica anlamı katar.

  • Okula geç kalırsam öğretmenim kızabilir. (olasılık)
  • Sınıfı geçebilmem için çok çalışmam gerekiyor. (gücü yetme)
  • Yarın fuara gidebiliriz, ne dersin? (olasılık)
  • Şu camı kapatabilir misin? (rica)
  • Sevinçten kapısında bayılabilirim. (olasılık)

Yeterlilik fiilinin olumsuzunda bil- fiili düşer ve olumsuzluk eki eklenir. Ancak aradaki ünlü muhafaza edilir:

  • Saatlerdir uğraşmama rağmen bulmacayı çözemedim.
  • Yarına kadar bu ödevi yetiştiremem.

Bazı ağızlarda ve bazı Türkî dillerde olumsuz yapıda da “bil-” fiili muhafaza edilir:

  • Fikrimden geceler yatabilmirem. (yatamıyorum)
  • Geniş zamanın olumsuzu ile karıştırılmamalıdır:

yapabilirim / yapamam (yeterlilik fiili)
yaparım / yapmam (geniş zaman)