Şimdiki Zaman

Şimdiki Zaman Kipi Nedir? Eki, Çekimi ve Örnekleri

Şimdiki zaman; fiilde bildirilen işin, oluşun veya hareketin konuşma anında devam ettiğini bildiren haber kipidir.

Fiilin söylendiği anda yapılmakta olduğunu bildirir. Fiilin yapılışı ile anlatım aynı anda gerçekleşmektedir. “-makta, -mekte” ekleri de cümleye şimdiki zaman anlamı katar. Olumsuzu -ma, -me eki ile yapılır.

Şimdiki zaman yalnızca konuşma sırasında gerçekleşen işleri anlatmaz; bağlama göre süregelen durumları, alışkanlıkları ve gelecekte yapılması planlanmış işleri de ifade edebilir.

Örnek:

- - Şu anda kitap okuyorum.
  - Çocuklar bahçede oynuyorlar.
  - Öğretmen konuyu anlatıyor.
  - Dışarıda yağmur yağıyor.
  - Kütüphanede ders çalışmaktayım.
  - Belediye bölgede yol çalışmalarını sürdürmekte.

Şimdiki Zaman Kipinin Eki

Şimdiki zamanın temel kip eki:

-yor

Bu ek fiilin kök veya gövdesine getirilir ve ardından uygun kişi eki eklenir.

Fiil kökü veya gövdesi + -yor + kişi eki

Örnek:

gel + iyor + um → geliyorum

gel- → fiil kökü
-iyor → şimdiki zaman eki
-um → birinci tekil kişi eki

-yor Ekinin Biçimleri

Şimdiki zaman eki genel olarak -yor şeklinde gösterilir. Ancak fiille birleşirken kendisinden önce ı, i, u, ü ünlülerinden biri bulunabilir:

bakıyor
geliyor
okuyor
görüyor

Fiil	Şimdiki Zaman
bak-	bakıyor
gel-	geliyor
bul-	buluyor
gör-	görüyor
oku-	okuyor

Şimdiki Zamanda Ünlü Daralması

Sonu a veya e ünlüsüyle biten bazı fiiller -yor şimdiki zaman ekini aldığında fiilin sonundaki geniş ünlü daralır.

Bu ses olayına ünlü daralması denir.

a Ünlüsünün Daralması

başla + yor → başlıyor
anla + yor → anlıyor
ara + yor → arıyor
sakla + yor → saklıyor
başla + ma + yor → başlamıyor

e Ünlüsünün Daralması

bekle + yor → bekliyor
özle + yor → özlüyor
izle + yor → izliyor
söyle + yor → söylüyor
gel + me + yor → gelmiyor

Örnek cümleler:

Ders birazdan başlıyor.
Seni kapının önünde bekliyorum.
Ahmet arkadaşını telefonla arıyor.
Öğrenciler filmi dikkatle izliyorlar.

“Demek” ve “Yemek” Fiillerinde Şimdiki Zaman

de- ve ye- fiilleri şimdiki zaman eki aldığında özel biçimler ortaya çıkar.

de + yor → diyor
ye + yor → yiyor

“deyor” ve “yeyor” biçimleri standart Türkçede kullanılmaz.

Örnekler

Öğretmen bize dikkatli olmamızı diyor.
Çocuk yemeğini yiyor.
Sen ne diyorsun?
Biz akşam yemeği yiyoruz.

Şimdiki Zamanın Kişilere Göre Çekimi

Gelmek fiilinin şimdiki zamandaki olumlu çekimi şöyledir:

Kişi	Çekim
Ben	geliyorum
Sen	geliyorsun
O	geliyor
Biz	geliyoruz
Siz	geliyorsunuz
Onlar	geliyorlar

Cümle İçinde Örnekler

Ben şimdi okula geliyorum.
Sen bize doğru geliyorsun.
O birazdan buraya geliyor.
Biz otobüsle geliyoruz.
Siz toplantıya geliyorsunuz.
Onlar okuldan geliyorlar.

Şimdiki Zamanın Olumlu Çekimi

Olumlu çekimde fiilin kök veya gövdesine şimdiki zaman eki ve ardından kişi eki getirilir.

Fiil + -yor + kişi eki

Yazmak Fiilinin Olumlu Çekimi

Ben	yazıyorum
Sen	yazıyorsun
O	yazıyor
Biz	yazıyoruz
Siz	yazıyorsunuz
Onlar	yazıyorlar

Olumlu Cümle Örnekleri

Şu anda kitap okuyorum.
Babam televizyon izliyor.
Öğretmen tahtaya bir cümle yazıyor.
Çocuklar bahçede oynuyorlar.
Biz sizi kapıda bekliyoruz.

Şimdiki Zamanın Olumsuzu

Şimdiki zamanın olumsuzu yapılırken fiile önce -ma / -me olumsuzluk eki, ardından -yor eki getirilir.

Ancak -ma/-me olumsuzluk ekinin sonundaki a/e ünlüsü, -yor ekinin etkisiyle daralır.

gel + me + yor → gelmiyor
yap + ma + yor → yapmıyor
oku + ma + yor → okumuyor
gör + me + yor → görmüyor

Gelmek Fiilinin Olumsuz Çekimi

Kişi	Çekim
Ben	gelmiyorum
Sen	gelmiyorsun
O	gelmiyor
Biz	gelmiyoruz
Siz	gelmiyorsunuz
Onlar	gelmiyorlar

Olumsuz Cümle Örnekleri

Bugün okula gitmiyorum.
Ahmet televizyon izlemiyor.
Çocuk yemeğini yemiyor.
Biz sizi beklemiyoruz.
Onlar bu konuda hiçbir şey söylemiyorlar.

Şimdiki Zamanın Soru Biçimi

Şimdiki zamanın soru biçimi mı, mi, mu, mü soru edatıyla yapılır.

Soru edatı ayrı yazılır ve -yor ekinin sonundaki “o” ünlüsüne bağlı olarak genellikle mu biçiminde kullanılır.

Gelmek Fiilinin Soru Çekimi

Kişi	Soru Biçimi
Ben	geliyor muyum?
Sen	geliyor musun?
O	geliyor mu?
Biz	geliyor muyuz?
Siz	geliyor musunuz?
Onlar	geliyorlar mı?

Soru Cümlesi Örnekleri

Şu anda kitap okuyor musun?
Ahmet okula gidiyor mu?
Siz bizi bekliyor musunuz?
Ben doğru mu anlıyorum?
Çocuklar bahçede oynuyorlar mı?

Şimdiki Zamanın Olumsuz Soru Biçimi

Şimdiki zamanda olumsuzluk ve soru anlamı birlikte kullanılabilir.

Kişi	Olumsuz Soru
Ben	gelmiyor muyum?
Sen	gelmiyor musun?
O	gelmiyor mu?
Biz	gelmiyor muyuz?
Siz	gelmiyor musunuz?
Onlar	gelmiyorlar mı?

Olumsuz Soru Cümlesi Örnekleri

Sen yarın bizimle gelmiyor musun?
Ahmet artık burada çalışmıyor mu?
Siz bu filmi izlemiyor musunuz?
Çocuklar bugün okula gitmiyorlar mı?

Şimdiki Zaman Hangi Durumlarda Kullanılır?

Şimdiki zamanın temel görevi konuşma sırasında devam eden eylemleri bildirmektir. Ancak kullanım alanı bununla sınırlı değildir.

1. Konuşma Anında Devam Eden İşleri Bildirir

Şu anda ders çalışıyorum.
Annem mutfakta yemek yapıyor.
Çocuklar dışarıda oynuyorlar.
Öğretmen konuyu anlatıyor.

Bu cümlelerde eylemler konuşmanın yapıldığı sırada devam etmektedir.

2. İçinde Bulunulan Zaman Diliminde Süren İşleri Anlatır

Eylemin tam olarak konuşma anında gerçekleşmesi şart değildir. İçinde bulunulan daha geniş bir zaman diliminde devam eden işler de şimdiki zamanla anlatılabilir.

Bu yıl üniversite sınavına hazırlanıyorum.
Son günlerde çok kitap okuyorum.
Bu aralar yeni bir proje üzerinde çalışıyoruz.

Örneğin “Bu yıl üniversite sınavına hazırlanıyorum.” cümlesini söyleyen kişinin tam o anda ders çalışıyor olması gerekmez. Hazırlık süreci içinde bulunduğumuz dönemde devam etmektedir.

3. Alışkanlık ve Tekrarlanan İşleri Bildirebilir

Şimdiki zaman bazı cümlelerde geniş zamana yaklaşarak alışkanlık veya tekrarlanan eylem anlamı taşıyabilir.

Her sabah saat yedide kalkıyorum. (kalkarım)
Hafta sonları yürüyüş yapıyorum. (yaparım)
Akşamları genellikle kitap okuyorum. (okurum)
Her yaz köye gidiyoruz. (gideriz)

Bu cümlelerde fiiller şimdiki zaman eki almış olsa da anlam bakımından düzenli olarak yapılan işleri anlatmaktadır.

4. Gelecekte Yapılması Planlanmış İşleri Bildirebilir

Şimdiki zaman, özellikle önceden planlanmış veya gerçekleşmesi kesinleşmiş gelecekteki işler için kullanılabilir.

Yarın Ankara’ya gidiyorum. (gideceğim)
Bu akşam arkadaşlarla buluşuyoruz. (buluşacağız)
Gelecek hafta tatile çıkıyoruz. (çıkacağız)
Pazartesi yeni görevime başlıyorum. (başlayacağım)

Bu örneklerde eylemler henüz gerçekleşmemiştir. Buna rağmen fiiller -yor eki almıştır.

Ayrıca bakınız ⇒ Fiillerde (Eylemlerde) Anlam/Zaman Kayması

Şimdiki Zamanın Gelecek Zaman Anlamında Kullanılması

Şimdiki zamanın gelecek zaman anlamında kullanılması Türkçede oldukça yaygındır.

Örnek:

Yarın İstanbul’a gidiyorum.

“Yarın” sözcüğü eylemin gelecekte gerçekleşeceğini göstermektedir. Buna rağmen “gidiyorum” fiili -yor şimdiki zaman ekiyle çekimlenmiştir.

Bu nedenle:

Yarın İstanbul’a gidiyorum. → biçim bakımından şimdiki zaman, anlam bakımından gelecek zaman

Yarın İstanbul’a gideceğim. → biçim ve anlam bakımından gelecek zaman

Şimdiki Zamanın Geniş Zaman Anlamında Kullanılması

Şimdiki zaman bazı cümlelerde alışkanlık ve süreklilik bildirerek geniş zaman anlamı kazanabilir.

Her sabah kahve içiyorum.

Bu cümlede kişi yalnızca şu anda kahve içtiğini değil, bunu düzenli olarak yaptığını anlatmaktadır.

Benzer biçimde:

Her gün okula yürüyerek gidiyorum.
Akşamları kitap okuyorum.
Hafta sonları ailemi ziyaret ediyorum.

Fiiller yapı bakımından şimdiki zamanla çekimlenmiş, anlam bakımından ise alışkanlık bildirmiştir.

-makta / -mekte Yapısıyla Şimdiki Zaman Anlamı

Türkçede -makta / -mekte yapısı da devam etmekte olan bir işi veya durumu bildirerek şimdiki zaman anlamı verebilir.

Örnek:

Öğrenciler sınıfta sınava girmektedir.
Çalışmalarımız devam etmektedir.
Şirket yeni bir proje üzerinde çalışmaktadır.
Kar yağışı bölgede etkisini sürdürmektedir.

Bu tür yapılar özellikle resmî, bilimsel, akademik ve yazılı anlatımda sıkça kullanılır.

-yor ile -makta/-mekte Arasındaki Anlam İlişkisi

Aşağıdaki cümleler temel olarak birbirine yakın bir anlam taşır:

Öğrenciler sınava hazırlanıyor.
Öğrenciler sınava hazırlanmaktadır.

Her iki cümlede de eylem devam etmektedir. Ancak ikinci cümle daha resmî ve yazılı bir anlatım özelliği taşır.

Dikkat: Okul dil bilgisinde şimdiki zamanın temel kip eki -yordur. -makta/-mekte ise yapısı bakımından farklı değerlendirilse de cümleye şimdiki zaman ve süreklilik anlamı kazandırabilir.

Cümlede Şimdiki Zaman Nasıl Bulunur?

Bir fiilin şimdiki zamanla çekimlenip çekimlenmediğini belirlemek için şu adımlar izlenebilir:

Cümledeki çekimli fiil bulunur.
Fiilin kök veya gövdesi belirlenir.
Fiilde -yor şimdiki zaman eki aranır.
Varsa kişi eki belirlenir.
Ünlü daralması gibi ses olaylarının fiilin görünüşünü değiştirebileceği dikkate alınır.

Örnek Çözümleme

Çocuklar bahçede oynuyor.

oyna + yor → oynuyor

oy(u)n-a- → fiil gövdesi
-yor → şimdiki zaman eki

“Oyna-” fiilindeki a ünlüsü, -yor ekinin etkisiyle daralarak “oynuyor” biçimini oluşturmuştur.

Bir Başka Örnek

Ben seni bekliyorum.

bekle + yor + um → bekliyorum

bekle- → fiil gövdesi
-yor → şimdiki zaman eki
-um → birinci tekil kişi eki

Fiilin sonundaki e sesi daralarak i olmuştur.

Şimdiki Zaman Örnekleri

Şu anda ders çalışıyorum.
Babam gazete okuyor.
Çocuklar parkta oynuyorlar.
Öğretmen tahtaya bir şeyler yazıyor.
Yağmur şiddetli bir şekilde yağıyor.
Annem mutfakta yemek hazırlıyor.
Biz sizi kapıda bekliyoruz.
Ali arkadaşına telefon ediyor.
Öğrenciler öğretmeni dikkatle dinliyorlar.
Kardeşim odasında uyuyor.
Bu yıl yeni bir dil öğreniyorum.
Yarın İzmir’e gidiyoruz.
Her sabah erken kalkıyorum.
Bu aralar çok yoğun çalışıyoruz.
Çocuk ne söylediğimizi anlıyor.

Şimdiki Zamanın Özellikleri

Bir haber kipidir.
Temel eki -yordur.
Konuşma anında devam eden işleri bildirebilir.
İçinde bulunulan zaman diliminde süren durumları anlatabilir.
Alışkanlık ve tekrarlanan eylemleri ifade edebilir.
Gelecekte yapılması planlanan işleri bildirebilir.
Sonu a/e ile biten bazı fiillerde ünlü daralmasına neden olur.
de- ve ye- fiilleri “diyor” ve “yiyor” biçiminde çekimlenir.
Olumsuz biçiminde -ma/-me eki daralarak “gelmiyor, yapmıyor” gibi biçimler oluşturur.
-makta/-mekte yapısı da bazı cümlelerde şimdiki zaman ve süreklilik anlamı verebilir.

Kısaca Şimdiki Zaman

Kipin Adı	Şimdiki Zaman
Türü	Haber kipi
Temel Eki	-yor
Temel Anlamı	Konuşma anında veya içinde bulunulan zaman diliminde devam eden iş, oluş ve hareketleri bildirir.
Olumsuzluk	-ma/-me + -yor → gelmiyor, yapmıyor
Soru Edatı	mı / mi / mu / mü
Önemli Ses Olayı	Ünlü daralması: başlıyor, bekliyor, anlıyor