Geçişli Fiil Nedir? Özellikleri, Örnekleri

Nesne alan veya alabilen, nesne ile birlikte kullanılabilen fiillere “geçişli fiiller” denir.

Bu fiillere/yükleme “ne?, neyi?, kimi?” sorularını yöneltiriz; mantıklı bir cevap alıyorsak fiil, geçişlidir.

Örnekler:

• Akşam olunca lambayı yaktı.
• Ona güzel bir hediye aldım.
• Bahçedeki kurumuş ağaçları kestiler.
• Kitaplarımı evde unutmuşum.
• Annem yemek hazırlıyor.
• Okulda onu gördüm.
• İnsanı deli eder bu hava. (Kimi deli eder?)
• Dünyayı güzellik kurtaracak. (Neyi kurtaracak?)
• Sesini, gülüşünü seviyorum. (Neyi seviyorum?)
• Titizlikle elindeki yazıları inceliyordu.
• Son gelişinde Ankara’yı da dolaşmıştı.

Uyarı:

Fiilin geçişli olması için cümlede mutlaka nesnenin bulunması gerekmez. Bazen fiil, geçişli olduğu halde cümlede nesne kullanılmamış olabilir. Örneğin “Mustafa mutlaka senden öğrenmiştir.” cümlesinde “öğrenmiştir” fiiline “neyi öğrenmiştir?” diye sorduğumuzda cümlede herhangi bir öğenin cevap vermediğini görüyoruz. Ancak biz, cümleye “onu” gibi bir nesne ekleyebiliriz. Öyleyse bu cümlenin fiili geçişlidir, ancak cümlede nesne yoktur.

• Sabaha kadar oturup düşündüm.
• Seninle konuşacağım.
• Geçen sene hepimize söylemişti.
• Amcam çok beğendi.
• Dün sahilde dolaşırken kaybettim.
• Dikkatli bakmayınca fark edemezsiniz.

SORU

Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi geçişli bir fiil değildir?
A) İçimdeki özlemi unutamıyorum, yâr!
B) Soruyorum ona, bu cezanın nedenini.
C) Soğukta, uzun bir süre dışarıda kaldım.
D) Rüyamda görüyorum onu, her gece.
E) Hâkim kalemi kırdı, üzgün üzgün.

Çözüm: A seçeneğinde “unutamıyorum”; B’de “soruyorum?”; D’de “görüyorum”; E’de “kırdı” fiillerine “neyi” ve “kimi” soruları sorulabilmektedir. 0 nedenle bu fiiller geçişlidir. Ancak C seçeneğindeki “kaldım” fiiline “neyi, kimi” soruları sorulamamaktadır. Dolayısıyla bu fiil geçişli bir fiil değildir. Doğru seçenek C’dir.

Ayrıca bakınız ⇒ Fiillerde Çatı: Öznesine ve Nesnesine Göre Fiil Çatıları