Cümlenin Öğeleri konusunda Ders Sunuları-Slaytları

Cümlenin öğeleri konusunun örneklerle anlatıldığı sunuları aşağıdaki bağlantılardan indirebilirsiniz.

İndir ⇒ Cümlenin Öğeleri Ders Sunusu-1

İndir ⇒ Cümlenin Öğeleri Ders Sunusu-2

1. Sununun Özeti

Birinci sunu, cümlenin öğelerini evin bölümlerine benzeterek konuya giriş yapıyor. Cümlenin parçalarının yüklem, özne, nesne, dolaylı tümleç ve zarf tümleci olduğu açıklanıyor.

Sunuda şu konular ele alınıyor:

• Yüklem: Cümlenin anlam temelidir. Çekimli fiilden veya ek fiil almış isim soylu sözcüklerden oluşabilir.
• Yüklemin isim, sıfat, zamir, edat, bağlaç ve ünlem gibi farklı sözcük türlerinden meydana gelebileceği gösteriliyor.
• Yüklemin deyim, birleşik fiil, isim tamlaması veya sıfat tamlaması biçiminde birden fazla sözcükten oluşabileceği belirtiliyor.
• Özne: Yükleme sorulan “kim?” ve “ne?” sorularıyla bulunuyor.
• Gizli özne: Cümlede açıkça bulunmayan, yüklemin kişi ekinden anlaşılan öznedir.
• Sözde özne: Edilgen fiillerde yapılan işten etkilenen ögedir.
• Bazı cümlelerde özne bulunmayabileceği açıklanıyor.
• Nesne: Özne bulunduktan sonra yükleme sorulan “ne, neyi, kimi?” sorularıyla bulunuyor.
• Nesne, belirtili nesne ve belirtisiz nesne olarak ikiye ayrılıyor.
• Dolaylı tümleç: “Nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden?” gibi sorularla bulunuyor ve yer anlamı taşıyor.
• Zarf tümleci: Yüklemi zaman, durum, miktar, yön, sebep ve şart bakımından tamamlıyor.
• Cümle dışı unsurlar: Bağlaç, ünlem, ünlem grubu ve hitaplardan oluşabilen; cümlenin herhangi bir ögesi sayılmayan ifadeler olarak açıklanıyor.

Bu sunu özellikle yüklemin yapısı, özne çeşitleri ve cümle dışı unsurlar üzerinde ayrıntılı biçimde duruyor.

2. Sununun Özeti

İkinci sunu, cümlenin öğelerini daha sistematik biçimde iki ana gruba ayırıyor:

• Temel öğeler: Yüklem ve özne
• Yardımcı öğeler: Nesne, dolaylı tümleç ve zarf tümleci

Sununun içeriği şöyledir:

• Yüklem: Cümlede işi, oluşu, hareketi veya yargıyı kişi ve zamana bağlı olarak bildiren ögedir.
• Yüklemi bulmak için soru sorulmadığı, yüklemin tek başına bir cümle oluşturabileceği ve diğer ögelerin yüklemi tamamladığı belirtiliyor.
• Yüklemin tek sözcükten veya söz grubundan oluşabileceği örneklerle gösteriliyor.
• Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan veya yargıya konu olan ögedir.
• Özne; gerçek özne, gizli özne ve sözde özne olmak üzere üç başlıkta inceleniyor.
• Nesne: Öznenin yaptığı işten etkilenen varlıktır.
• Ögeleri bulurken önce yüklem, sonra özne, daha sonra nesne bulunması gerektiği “YÖN” sıralamasıyla vurgulanıyor.
• Nesne, belirtili ve belirtisiz nesne olarak ikiye ayrılıyor.
• Dolaylı tümleç: Yüklemi yönelme, bulunma ve ayrılma bakımından tamamlıyor.
• Zarf tümleci: Yüklemi zaman, miktar, durum ve yer-yön bakımından tamamlıyor.
• Yer-yön sözcüklerinin hâl eki almaları durumunda zarf tümleci olmayacağı belirtiliyor.
• Cümle ögelerine ayrılırken deyimlerin, ikilemelerin, isim ve sıfat tamlamalarının parçalanamayacağı açıklanıyor.
• Soruların hiçbirine cevap vermeyen bölümlerin cümle dışı unsur olduğu belirtiliyor.
• Son bölümde bütün ögeler ve onları bulduran sorular bir tablo hâlinde özetleniyor.

İki Sununun Ortak İçeriği

Her iki sunuda da temel olarak şu konular anlatılıyor:

Yüklem → Özne → Nesne → Dolaylı Tümleç → Zarf Tümleci → Cümle Dışı Unsur

Ayrıca her iki sunu da:

• Ögelerin hangi sorularla bulunacağını,
• Özne ve nesne çeşitlerini,
• Ögelerin örnek cümleler üzerinde nasıl belirleneceğini,
• Sözcük gruplarının ögelere ayrılırken parçalanmaması gerektiğini açıklıyor.

Temel Fark

Birinci sunu, konuya benzetmelerle başlayan, yüklemin farklı yapılardan oluşmasını ve cümle dışı unsurları daha ayrıntılı anlatan bir sunudur.

İkinci sunu ise konu başlıklarını temel ve yardımcı ögeler biçiminde sınıflandıran, kuralları daha düzenli veren ve sonunda soru tablosuyla özetleyen daha sistematik bir sunudur.