2026-2027 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 2. Yazılı Soruları ve Cevapları
10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 2. Yazılı Soruları ve Cevapları — Senaryo 4
2026-2027 eğitim öğretim yılı için hazırlanan bu örnek yazılı, Senaryo 4’teki soru dağılımını esas alır. Sözün Ezgisi temasından 2, Kelimelerin Ritmi temasından 5 olmak üzere toplam 7 açık uçlu soru içerir. Soruların ardından cevap anahtarı, ayrıntılı puanlama ölçütleri ve kaynaklar yer almaktadır.
Önemli açıklama: 1. Dönem 1. Ortak Yazılı Sınav Ülke Geneli Ortak Yazılı Sınav şeklinde yapılacaktır. Konu Soru Dağılım Tablosu sınav öncesi kılavuz ile birlikte yayımlanacaktır.
Bu sayfada yer alan örnek sınav ise 10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi 1. dönem 2. ortak yazılı sınavına yönelik Senaryo 4 esas alınarak hazırlanmıştır.
Kapsam: Esas alınan konu soru dağılım tablosunda Senaryo 4, 1. dönem 2. ortak yazılı sınavına aittir. Bu çalışma resmî sınav sorusu değildir. Süre, puan ağırlıkları ve önerilen yazı uzunluğu bu örnek için belirlenmiştir.
Öğrenme Çıktıları ve Soru Dağılımı
| Tema | Çıktı ve ölçülen beceri | Soru | Puan |
|---|---|---|---|
| Sözün Ezgisi | TDE2.2 • Metinde anlam oluşturma | 1 | 10 |
| Sözün Ezgisi | TDE2.3 • Metni çözümleme | 2 | 15 |
| Kelimelerin Ritmi | TDE2.2 • Metinde anlam oluşturma | 3 ve 4 | 25 |
| Kelimelerin Ritmi | TDE2.3 • Metni çözümleme | 5 | 15 |
| Kelimelerin Ritmi | TDE2.4 • Okuma sürecini değerlendirme | 6 | 10 |
| Kelimelerin Ritmi | TDE4.3 • Edebî metne dönüştürülen yazıda kural uygulama | 7 | 25 |
| Toplam | 2 soru Sözün Ezgisi + 5 soru Kelimelerin Ritmi | 7 soru | 100 |
Örnek Yazılı Sınav Soruları
Açıklama: Yedi sorunun tamamını cevaplayınız. Yorumlarınızı metinlerden hareketle yapınız.
Birinci Metin — Koşuk
Türlüg çeçek yarıldı → Rengârenk çiçekler açıldı
Barçın yadım kerildi → İpek yaygılar serildi
Uçmak yeri körüldi → Cennet yeri görüldü
Tumluk yana kelgüsüz → Soğuklar artık gelmez
Anonim koşuktan bir dörtlük. Aktarım: MEB ODSGM, 10. sınıf TDE, 4. Tekrar Testi, soru 3.
Günümüz Türkçesiyle anlamı: Türlü çiçekler açılmış, ipekten bir yaygı serilmiş gibidir; yeryüzü cenneti andırır. Artık soğukların geri dönmeyeceği düşünülür.
1. Soru
Doğanın canlanması koşuktaki söyleyicide nasıl bir duygu uyandırmaktadır? Cevabınızı dörtlükten bir ifadeyle destekleyerek açıklayınız. (10 puan)
2. Soru
Koşuğun özgün dizelerindeki ölçüyü ve bu dörtlüğün uyak düzenini belirleyiniz. Bir dizeyi hecelerine ayırarak ölçüyü gösteriniz. (15 puan)
İkinci Metin — Gazelden Seçilen Beyitler
Nâm u nişâne kalmadı fasl-ı bahârdan
Düşdi çemende berg-i dıraht itibârdan[…]
Bâkî çemende hayli perişan imiş varak
Benzer ki bir şikâyeti var rüzgârdan
Bâkî, gazel 371’den birinci ve beşinci beyitler. Aradaki üç beyit alınmamıştır.
Sözlük: nâm u nişâne: ad ve iz; fasl-ı bahâr: ilkbahar mevsimi; çemen: çimenlik; berg-i dıraht: ağaç yaprağı; varak: yaprak. “Düşdi” günümüz Türkçesinde “düştü”dür.
3. Soru
Gazel alıntısında “itibârdan düşmek” sözü yaprağın hangi durumunu anlatmaktadır? Sözü, yaprağın ilkbahardaki ve sonbahardaki durumu arasında ilişki kurarak açıklayınız. (10 puan)
4. Soru
Koşuk ile gazel alıntısında doğaya yüklenen duyguyu karşılaştırınız. Her metinden bir ifadeyi yorumunuza dayanak gösteriniz. (15 puan)
5. Soru
Gazel alıntısının nazım birimini ve “bahârdan / itibârdan / rüzgârdan” kelimelerindeki redifi belirleyiniz. Bu ekin neden redif olduğunu ve tekrarının ahenge katkısını açıklayınız. (15 puan)
6. Soru
Gazeli okurken anlamını açıklığa kavuşturduğunuz bir sözü, anlamını ve kullandığınız anlama yolunu belirtiniz. Gazelin anlatımını etkili bulup bulmadığınızı metinden bir örnekle gerekçelendiriniz. (10 puan)
7. Soru
Aşağıdaki bilgilendirici metni, temel bilgilerini koruyarak kısa bir hikâyeye dönüştürünüz. (25 puan)
Kütüphanelerde kitaplar okuyucuların kullanımına sunulur. Bazı kitaplar belirli bir süre için ödünç alınabilir. Okuyucu, ödünç aldığı kitabı süresi dolduğunda geri getirir. Okuma salonlarında başkalarını rahatsız etmemek için sessiz olunması beklenir.
Bu sınav için hazırlanmış bilgilendirici metin.
Dikkat çekici bir giriş yapınız; kişi ve olay içeren anlatımınızı benzetme, kişileştirme veya duyusal ayrıntılarla zenginleştiriniz. Anlam bütünlüğüne, yazım ve noktalamaya dikkat ediniz.
Puanlama: bilgileri koruma 5; edebî anlatıma dönüştürme 8; anlam bütünlüğü 4; dil ve anlatım 4; yazım 2; noktalama 2 puan.
Cevap Anahtarı ve Ayrıntılı Puanlama
Genel ilke: Örnek cevaplarla aynı cümleleri kullanmak zorunlu değildir. Metinle desteklenen farklı geçerli yorumlara puan verilir. Aşağıdaki her alt ölçüt ayrı değerlendirilir; boş veya ilgisiz cevap ilgili ölçütten 0 puan alır. 1–6. sorularda ayrıca yazım puanı kesilmez.
1. Sorunun Cevabı — 10 Puan
Örnek cevap: Baharın gelişi söyleyicide sevinç, hayranlık ve iyimserlik uyandırır. “Uçmak yeri körüldi” sözüyle doğanın cennet gibi görülmesi, canlanan doğadan duyulan mutluluğu gösterir.
Duyguyu belirleme: 4 puan; metinden uygun ifadeyi gösterme: 3 puan; ifade ile duygu arasındaki bağı açıklama: 3 puan. Duygu belirsiz ama uygun ise 2; bağlantı yalnızca sezdirilmişse 1–2 puan verilir. “Barçın yadım kerildi” üzerinden güzellik ve hayranlık yorumu da geçerlidir.
2. Sorunun Cevabı — 15 Puan
Beklenen cevap: 7’li hece ölçüsü; bu dörtlükte aaab uyak düzeni. Örnek sayım: Tür / lüg / çe / çek / ya / rıl / dı = 7 hece.
Ölçü: 5 puan (yalnız “hece ölçüsü” 2; yalnız “7” 3). Uyak düzeni: 5 puan (ilk üç dizeyi aynı uyak grubunda gösterip dördüncüyü yanlış eşleştirme 3). Doğru heceleme: 5 puan (tek ayırma hatası 3; yalnız hece sayısı, ayırma yoksa 1). Ölçü, günümüz Türkçesiyle verilen açıklamada aranmaz.
3. Sorunun Cevabı — 10 Puan
Örnek cevap: Yaprak ilkbaharda ağaca güzellik ve canlılık katarken sonbaharda dökülmüş, eski değerini ve görünümünü yitirmiştir. “İtibârdan düşmek”, hem yere düşen yaprağı hem de onun gözden düşmesini düşündürür.
Sözün mecaz anlamını açıklama: 4 puan; yaprağın dökülmesiyle ilişki kurma: 3 puan; ilkbahar ve sonbahar karşıtlığını kurma: 3 puan. Yalnız “yaprak yere düşmüştür” cevabı 3 puandır. Kısmen kurulmuş mevsim ilişkisine 1–2 puan verilir.
4. Sorunun Cevabı — 15 Puan
Örnek cevap: Koşukta doğa, baharın gelişiyle sevinç ve canlılık kaynağıdır; “Türlüg çeçek yarıldı” sözü açan çiçekleri ve yenilenmeyi öne çıkarır. Gazel alıntısında ise “Nâm u nişâne kalmadı” ve yaprağın “perişan” oluşu, sonbaharla gelen kayıp ve hüznü hissettirir. Aynı doğa, birinde yenilenmenin, diğerinde geçiciliğin görünümünü alır.
Koşuğun duygu yönü: 3; koşuktan kanıt: 3; gazelin duygu yönü: 3; gazelden kanıt: 3; açık bir karşılaştırma: 3 puan. Uygun ama açıklanmamış tespit veya ilişkilendirilmemiş kanıt, ilgili ölçütten 1–2 puan alır. Geçicilik sözcüğünün kullanılması zorunlu değildir.
5. Sorunun Cevabı — 15 Puan
Beklenen cevap: Nazım birimi beyittir. Üç kelimenin sonunda aynı görevle kullanılan ayrılma hâli eki “-dan” rediftir. Bu ekin tekrarı dize sonlarında işitsel bir düzen kurar; söyleyişi birbirine bağlayarak ahengi güçlendirir.
Beyit: 4 puan. Redifi doğru ayırma: 3 puan; aynı görevdeki ek olduğunu açıklama: 2 puan. Ahengi açıklama: düzenli ses tekrarı 3 ve bunun söyleyiş/ritim üzerindeki etkisi 3 puan. Yalnız “ahenk sağlar” ifadesi bu son bölümden 2 puan alır. Uyak türü ve aruz kalıbı sorulmadığı için puanlamaya katılmaz.
6. Sorunun Cevabı — 10 Puan
Örnek cevap: “Berg-i dıraht” sözünü sözlükten kontrol ettim ve ağaç yaprağı anlamını çevresindeki ifadelerle birleştirdim. Son beyitte yaprağın rüzgârdan şikâyet eder gibi anlatılmasını etkili buldum; bu anlatım doğayı insan duygularına yaklaştırdı.
Bir sözü ve anlamını belirtme: 3 puan. Kullanılan anlama yolunu açıklama: 3 puan. Beğeni veya eleştiriyi metinden örnekle gerekçelendirme: 4 puan (yalnız yargı 1; yargı ve örnek var, bağ zayıfsa 2–3). Sözü önceden bildiğini, bağlamdan doğruladığını açıklamak da geçerlidir. Olumsuz değerlendirme, gerekçeli olduğu sürece tam puan alabilir.
7. Soru İçin Yazma Ölçütleri — 25 Puan
Hikâye ürününe aşağıdaki alt ölçütler uygulanır.
| Ölçüt | Puanlama açıklaması | En çok |
|---|---|---|
| Temel bilgileri koruma | Kitabın ödünç alınması 2; belirli süre sonunda geri verilmesi 2; okuma salonunda sessizlik 1. Bilgi yalnız sezdiriliyorsa 2 puanlık ölçütlerden 1 verilir. | 5 |
| Edebî anlatıma dönüştürme | Kişi ve olay içeren anlatı 3 (kısmen 1–2); dikkat çekici giriş 2 (kısmen 1); işlevli imge, söz sanatı veya duyusal ayrıntı 3 (kısmen 1–2). | 8 |
| Anlam bütünlüğü | Tutarlı olay akışı 2; cümleler arasında anlamlı bağlantı ve uygun sonuç 2. Her bileşen kısmen varsa 1. | 4 |
| Dil ve anlatım | Amaca uygun, anlaşılır cümleler 2; bağlama uygun ve özgün söz varlığı 2. Her bileşen kısmen varsa 1. | 4 |
| Yazım | Hata yoksa 2; bir hata türü varsa 1; iki veya daha çok hata türü varsa 0. Aynı hata türünün tekrarı bir kez sayılır. | 2 |
| Noktalama | Hata yoksa 2; bir hata türü varsa 1; iki veya daha çok hata türü varsa 0. Aynı hata türünün tekrarı bir kez sayılır. | 2 |
7. Soru İçin Örnek Hikâye
Kapıyı açınca kitap kokusu yüzüme eski bir dost gibi dokundu. Okuma salonunda herkes sessizdi; yalnızca çevrilen sayfaların fısıltısı duyuluyordu. Aradığım kitabı raftan aldım, boş bir masaya oturdum. İlk sayfa beni uzak bir kıyıya götürdü. Saatin ilerlediğini fark edince görevliye yaklaştım. Kitabı iki haftalığına ödünç alabileceğimi söyledi ve dönüş tarihini gösterdi. Dışarı çıkarken kitabı göğsüme bastırdım. On dört gün sonra bu kapıdan yeniden girecek, onu başka bir yolcuyu beklemesi için geri getirecektim. Eve uzanan yol, artık bana hiç uzun görünmüyordu.
Bu metin tek doğru cevap değildir. Başka kişiler, olaylar ve anlatım biçimleriyle kurulmuş hikâyeler de aynı ölçütlerle değerlendirilir. Sadece bilgilendirici metni kopyalamak edebî dönüştürme ölçütünden puan kazandırmaz; diğer ölçütler ürüne göre ayrı ayrı puanlanır.
İndir ⇒ 2026-2027 – 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 2. Ortak Yazılı Sınav Örneği
Ayrıca bakınız ⇒ 2026-2027 MEB Çalışma Takvimi ve Sınavla İlgili Açıklamalar
Program Dayanağı ve Kaynaklar
Soru dağılımı, 2026-2027 eğitim-öğretim yılı “10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Dersi 1. Dönem Ortak Yazılı Sınavlar Konu Soru Dağılım Tablosu”nun 1. Dönem 2. Ortak Yazılı Sınav / Senaryo 4 sütununa göre düzenlenmiştir.
Çıktı kodları ve tema kapsamı, MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin 10. sınıf Sözün Ezgisi ve Kelimelerin Ritmi sayfalarıyla kontrol edilmiştir. Okuma soruları anlam oluşturma, çözümleme ve okuma sürecini değerlendirme; yazma sorusu ise bilgilendirici metni edebî metne dönüştürürken dil, anlatım, yazım ve noktalama kurallarını uygulama becerisine yöneliktir.
- MEB — Sözün Ezgisi tema sayfası
MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli • 10. sınıf Sözün Ezgisi - MEB — Kelimelerin Ritmi tema sayfası
MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli • 10. sınıf Kelimelerin Ritmi Sayfada belirtilen güncelleme tarihi: 26.08.2026. - MEB ODSGM — Koşuk metninin bulunduğu tekrar testi (PDF)
Koşuk: MEB Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 2019–2020 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Tekrar Testleri, 4. Tekrar Testi, soru 3. Özgün dörtlüğün bu yayındaki yazımı korunmuştur. Günümüz Türkçesiyle verilen açıklama sınav için düzenlenmiştir. Bu eski tarihli kaynak yalnızca şiir metninin doğrulanması için kullanılmıştır. - Bartın Üniversitesi — Bâkî Divanı, gazel 371 (PDF)
Gazel: Bâkî Divanı, gazel 371, birinci ve beşinci beyitler; Bartın Üniversitesi sunucusundaki metin, PDF sayfa 238. “Beñzer” yazımı “Benzer” biçiminde aktarılmıştır.
Bilgilendirici kütüphane metni, sorular, cevap açıklamaları, puanlama ölçütleri ve örnek hikâye bu çalışma için hazırlanmıştır. Kaynaklara erişim: 20 Ekim 2026.
