2026-2027 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Ortak Yazılı Soruları ve Cevapları

2026-2027 eğitim öğretim yılı için özgün örnek

Bu örnek yazılı, 10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersinin Sözün Ezgisi teması çevresinde metin çözümleme ve yazma becerilerini değerlendirmek için hazırlanmıştır. Yedi ana sorudan oluşur ve 100 puan üzerinden değerlendirilir. Soruların ardından örnek cevaplar ve kısmi puanlamayı açıklayan ölçütler yer alır.

OGM’nin yayımladığı yazılıya hazırlık örneğinin kapsamı ve puan dağılımı esas alınmıştır. Belirli bir senaryonun yerine geçmez. Öğretmenler, kullanmadan önce okulun seçtiği konu-soru dağılım tablosunu ve sınıfta işlenen öğrenme çıktılarını kontrol etmelidir.

Hazırlık sırasında koşuk ile koşmanın biçim ve anlam özelliklerini karşılaştırmak yararlı olur. Dil bilgisi sorularında ise isim tamlamalarını ve sıfat tamlamalarını yalnızca bulmakla yetinmeyip metne katkılarıyla birlikte düşünmek gerekir.

Yazılı soruları

Süre: 40 dakika. Soru sayısı: 7 ana soru. Toplam: 100 puan.

1. Soru: Bağlamdan anlam çıkarma · 10 puan

Karacaoğlan, koşmadan bir dörtlük

Koyu yazılmış altı çizili iki sözün metindeki anlamını açıklayınız. (2 × 5 = 10 puan)

2. Soru: Sözlü şiir geleneği · 20 puan

Öğrenciler, eski Türklerde “sığır” adı verilen av törenini canlandırır. Ozan rolündeki öğrenci, kopuz eşliğinde aşağıdaki şiiri söyler.

Anonim; Dîvânu Lugâti’t-Türk’te yer alan bir şiir parçası

Anlamı: Öfkelenerek ileri atıldım; aslan gibi kükredim. Yiğitleri savaşta yendim. Artık beni kim durdurabilir?

a) Canlandırılan edebî dönemi, bağlamdan bir kanıt göstererek belirtiniz. (4 puan)

b) Şiirin nazım birimini, ölçüsünü, temasını ve icra biçimini birer kanıtla açıklayınız. Ölçüyü Eski Türkçe metinden belirleyiniz. (4 × 4 = 16 puan)

3. Soru: Şiirden günümüze · 10 puan

Birinci sorudaki Karacaoğlan dörtlüğünden hareketle cevaplayınız.

a) Şiirin söyleyicisi, ayrılık karşısında sevdiğinden hangi iki tutumu beklemektedir? (4 puan)

b) Günümüzden bir iletişim aracını örnek vererek bu aracın özlemi nasıl hafifletebileceğini açıklayınız. Yüz yüze görüşme gerçekleşmediğinde özlemin neden sürebileceğini de belirtiniz. (6 puan)

4. Soru: Koşuk ve koşma karşılaştırması · 10 puan

Dadaloğlu, koşmadan bir dörtlük

Bu dörtlükle ikinci sorudaki koşuğu karşılaştırarak tabloyu doldurunuz. Yorumlarınızda verilen bölümleri esas alınız. (Her doğru hücre 1 puan; toplam 10 puan)

Ölçüyü bulurken koşuğun günümüz Türkçesindeki açıklamasını kullanmayınız.

5. Soru: Ahenk ve anlam · 15 puan

Beşinci ve altıncı soruları aşağıdaki şiire göre cevaplayınız.

Dönüş — Bu sınav için yazılmış özgün şiir

a) İlk üç dizenin sonundaki sözcüklerde ortak redifi ve bu redif ayrıldıktan sonra kalan kafiye sesini bulunuz. Eklerin görevini ve kafiyenin türünü belirtiniz. (8 puan)

b) Bu ses tekrarlarının şiirin söyleyişine ve umut duygusuna katkısını açıklayınız. (7 puan)

6. Soru: İsim ve sıfat tamlamaları · 15 puan

a) Şiirden üç isim tamlaması ve üç sıfat tamlaması yazınız. (6 puan)

b) Seçtiğiniz bir isim tamlamasının kurduğu anlam ilişkisini ve bir sıfat tamlamasının betimlemeye katkısını, örnekleriniz üzerinden açıklayınız. (9 puan)

7. Soru: Masaldan film şeridine · 20 puan

Gümüş Tohum

Bir varmış, bir yokmuş. Dağların ardındaki bir köyün çeşmesi kurumuş. Köylüler suyu uzak bir dereden taşır olmuş. Bir sabah Elif, dere yolunda susuzluktan bitkin düşmüş yaşlı bir kadın görmüş. Matarasındaki suyun yarısını ona vermiş. Kadın, Elif’e gümüş renkli bir tohum uzatmış: “Bunu herkesin yararlanabileceği bir yere ek. Sonra ne olduğunu göreceksin.”

Köye dönen Elif’in elindeki tohumu bir tacir görmüş. Tohumu kendisine verirse Elif’e bir kese altın ödeyeceğini söylemiş. Elif teklifi kabul etmemiş; tohumu köy meydanına ekip kalan suyuyla sulamış. Gece olunca orada mavi yapraklı bir ağaç yükselmiş. Ağacın kökleri arasından berrak bir su akmaya başlamış ve eski çeşmenin oluğu yeniden dolmuş.

Tacir, suyu satmak için ağacın çevresine çit çekmiş. Son kazığı çaktığında su kesilmiş. Elif, yaşlı kadının sözünü köylülere hatırlatmış. Köylüler çitleri kaldırınca su yeniden akmış. Tacir de hatasını anlayıp söktüğü tahtaları uzaklaştırmış. O günden sonra köyün çeşmesi hiç kurumamış; yoldan geçen herkes oradan suyunu içmiş.

Bu sınav için yazılmış özgün masal.

a) Masalı sekiz karelik bir film şeridine dönüştürmek için her kareye bir cümle yazınız. Olay sırasını koruyunuz. (8 puan)

b) Son kareyi üç kısa cümleyle tasarlayınız. Kişileri, mekânı en az bir görsel ayrıntıyla ve yapılan işi belirtiniz. Çizim yapmanız gerekmiyor. (6 puan)

c) Film şeridi için hazırlanan aşağıdaki metinde altı yazım yanlışı vardır. Yanlış yazılan sözlerin doğru biçimlerini yazınız. (6 puan)

Elif herkez için bir iyilik yapmak istiyordu. Bir kaç köylü onun yanına geldi. Çeşmenin etrafında ki taşları temizlediler. Köyde hiç bir çocuk susuz kalmayacaktı. Köylüler pekçok güçlüğü birlikte aşabileceklerini anladılar. O gün herkes bir birine gülümsedi.

Cevap Anahtarı ve Puanlama

Bu bölüm öğretmen içindir. Yorum sorularında aynı anlama gelen, metinle desteklenmiş farklı cevaplar kabul edilir. Kısmi puan, doğru karşılanan ölçütlerin puanları toplanarak hesaplanır.

1. Sorunun cevabı: Bağlamdan anlam çıkarma

İlk söz: Hüzünlü, üzgün, boynu bükük bir hâlde. İkinci söz: Lütfet, iyilik göster; bu bağlamda söyleyicinin unutulmama isteğini dile getiren bir rica sözü.

Puanlama: Her söz için bağlama uygun açıklama 5 puandır. Sözcük anlamını kısmen karşılayan ancak bağlamı eksik veren cevap 2 puan; yanlış veya boş cevap 0 puandır. Toplam en fazla 10 puan.

2. Sorunun cevabı: Sözlü şiir geleneği

a) İslamiyet öncesi Türk edebiyatının sözlü geleneği canlandırılmaktadır. Sığır töreni veya kopuz eşliğinde şiir söyleme, gerekçe olarak gösterilebilir.

Puanlama: Dönemi doğru adlandırma 2 puan; bağlamdan uygun kanıt gösterme 2 puan.

Her satırda doğru özellik 2, uygun kanıt 2 puandır. Aynı özelliğin farklı sözlerle tekrarı yeni puan getirmez. İkinci soru toplam 20 puandır.

3. Sorunun cevabı: Şiirden günümüze

a) Örnek cevap: Söyleyici, sevdiğinin kendisini unutmamasını ve ayrılığın üzüntüsünü paylaşmasını ister. Puanlama: Unutulmama isteği 2; özlem veya üzüntünün paylaşılması 2 puan.

b) Örnek cevap: Görüntülü görüşme, uzaktaki kişinin sesini duyup yüzünü görmeyi sağlar; haber alamamaktan doğan kaygıyı azaltabilir. Ancak aynı ortamda bulunmanın ve birlikte zaman geçirmenin yerini bütünüyle tutmadığı için özlem devam edebilir.

Puanlama: Somut iletişim aracı 2; özlemi hafifletme gerekçesi 2; özlemin sürmesine ilişkin tutarlı açıklama 2 puan. Şiirdeki söyleyiciden hareketle geçmişteki bütün insanların aynı biçimde davrandığı sonucuna varılması beklenmez.

4. Sorunun cevabı: Koşuk ve koşma karşılaştırması

Puanlama: Her doğru hücre 1 puan; toplam 10 puan. Tema ve vurgu için, verilen dizelere dayanan eş değer ifadeler kabul edilir.

5. Sorunun cevabı: Ahenk ve anlam

a) yol-lar-da / kol-lar-da / dal-lar-da biçiminde ayrılır. Aynı görevdeki çokluk ve bulunma durumu ekleri “-larda” redifini oluşturur. Geriye kalan köklerde ortak olan “l” sesi yarım kafiyedir.

Puanlama: Redifi ve eklerin görev birliğini doğru gösterme 4; ortak sesi bulma 2; kafiye türünü belirtme 2 puan. Yalnızca çokluk ya da bulunma ekini gösterene redif bölümünden 2 puan verilir.

b) Örnek cevap: Dize sonlarında yinelenen sesler düzenli bir söyleyiş oluşturur ve dizelerin birbirini tamamlamasını sağlar. Bu düzen, şiirin söylenmesini ve hatırlanmasını kolaylaştırır. Umut, bahar ve eve dönüş çağrışımlarıyla birleştiğinde şiirin aydınlık havasını destekler.

Puanlama: Tekrarlarla ritmik düzen arasında ilişki kurma 2; söyleyiş veya hatırlanabilirlik etkisini açıklama 2; olumlu duyguyu metindeki anlam unsurlarıyla ilişkilendirme 3 puan. Tek bir sesin her metinde aynı duyguyu yarattığı iddia edilmez.

6. Sorunun cevabı: İsim ve sıfat tamlamaları

a) İsim tamlamaları: baharın kokusu, annemin sesi, babamın yüzü, gün ışığı. Bu örneklerden herhangi üçü yeterlidir. İlk üçü belirtili, sonuncusu belirtisiz isim tamlamasıdır; türlerini yazmak bu soruda zorunlu değildir.

Sıfat tamlamaları: bir çocuk, uzak yollar, yorgun kollar, ince dallar, eski bir türkü, küçük avlumuz. “Eve dönen kuşlar” da sıfat-fiille kurulmuş doğru bir örnektir. Her doğru ve farklı tamlama 1 puandır; toplam 6 puan.

b) Örnek cevap: “Annemin sesi” tamlaması, sesin kime ait olduğunu belirterek şiirdeki aile sıcaklığını güçlendirir. “İnce dallar” tamlaması ise dalların görünüşünü belirginleştirir ve okurun zihninde narin bir görüntü oluşturur.

Puanlama: Doğru isim tamlaması örneği 2; bu örneğin anlam ilişkisini açıklama 3; doğru sıfat tamlaması örneği 2; betimlemeye katkısını açıklama 2 puan. a ve b bölümleri kendi ölçütleriyle ayrı puanlanır; çekim ekleri çıkarılarak yazılan doğru örnekler kabul edilir.

7. Sorunun cevabı: Masaldan film şeridine

a) Sekiz kare için örnek cümleler

1. Köyün çeşmesi kuruyunca köylüler uzak dereden su taşımaya başlar.
2. Elif, dere yolunda rastladığı yaşlı kadınla suyunu paylaşır.
3. Kadın, Elif’e herkese açık bir yere ekmesini öğütlediği gümüş renkli bir tohum verir.
4. Elif, tacirin altın teklifini reddederek tohumu köy meydanına eker ve sular.
5. Gece büyüyen mavi yapraklı ağacın köklerinden su çıkmaya başlar.
6. Tacir suyu satmak amacıyla ağacın çevresine çit çekince kaynak durur.
7. Elif’in hatırlatması üzerine köylüler çitleri kaldırır ve su yeniden akar.
8. Tacir de hatasını düzeltmeye katılır; çeşmenin suyundan herkes yararlanır.

Puanlama: Her kare 1 puandır: temel olayın doğru aktarılması 0,5; olayın uygun sıraya yerleştirilmesi 0,5 puan. Sekiz karede eş değer bir bölümleme kabul edilir. Tekrarlanan olay için içerik puanı yeniden verilmez; masalda olmayan bir olay eklenen kare puan almaz. Toplam en fazla 8 puan.

b) Örnek son kare: Elif, köylüler ve tacir, köy meydanındaki mavi yapraklı ağacın yanında görünür. Çitler kaldırılmıştır ve ağacın kökleri arasından çıkan su çeşmeye ulaşmaktadır. Köylüler kaplarını doldururken tacir, sökülen tahtaları taşır.

Puanlama: Masala uygun kişiler 2; doğru mekân ve en az bir ayırt edici görsel ayrıntı 2; paylaşmayı ve çözümü gösteren eylem 2 puan. Örnekteki kişilerin tamamının yazılması zorunlu değildir. Farklı fakat metne uygun son kare tasarımları kabul edilir.

c) Doğru yazımlar

Her doğru düzeltme 1 puandır. Yalnızca yanlış biçimi göstermeye puan verilmez. Alt bölümlerin puanları toplanır: 8 + 6 + 6 = 20.

İndir ⇒ 2026-2027 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Ortak Yazılı Soruları ve Cevapları

Öğretmen için kapsam ve kullanım notları

Sorular, Dönüş şiiri ve Gümüş Tohum masalı bu çalışma için özgündür. Tarihî şiir parçalarının kaynakları aşağıdadır.

Bu belge resmî MEB sınavı veya OYSS soru havuzu çıktısı değildir. Belirli bir konu-soru dağılım senaryosuyla bire bir uyum iddiası taşımaz. Sınıfta kullanılmadan önce okulun seçtiği senaryo, işlenen öğrenme çıktıları ve geçerli uygulama esaslarıyla karşılaştırılmalıdır.

Önerilen süre 40 dakikadır; bu öneri için sınıf içi pilot uygulama yapılmamıştır. Öğrencilerin yazma hızına göre soru yükü gözden geçirilebilir. Bu çalışma yazılı sınava hazırlık içindir; dinleme ve konuşma uygulamalarını kapsamaz.

Kaynaklar ve metin bilgileri

1. OGM Materyal, Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf, Yazılıya Hazırlanıyorum, 1. Dönem 1. Yazılı. Soru yapısı ve beceri kapsamı için incelenmiştir.
2. MEB TYMM — 10. sınıf Sözün Ezgisi tema sayfası
3. OGM ders kitabı — Karacaoğlan koşması, basılı s. 107
4. OGM 3 Adım AYT TDE — koşuk metni, s. 67
5. OGM Defterim TDE 10 — Dadaloğlu dörtlüğü, basılı s. 179

Erişim ve hazırlama tarihi: 28 Ekim 2026. Eski OGM kitapları tarihî şiirlerin metin kaynağıdır; alıntılarda kaynak yazımı korunmuştur. Güncel kapsam için TYMM tema sayfası ve OGM yazılı örneği esas alınmıştır. Koşuğun düz yazı açıklaması, anlamayı kolaylaştıran kısa bir aktarımdır; bire bir çeviri değildir.

Yazılıya hazırlanırken nelere dikkat edilmeli?

Soruları önce cevap anahtarına bakmadan çözünüz. Ardından yalnızca cevabınızı değil, cevabınızı destekleyen metin parçasını da kontrol ediniz. Özellikle yorum sorularında bir terimi bilmek kadar, o terimi metindeki bir örnekle açıklayabilmek de puan kazandırır.

Sık Sorulan Sorular

10. sınıf edebiyat 1. dönem 1. yazılıda hangi konular var?

Bu örnek; söz varlığı, sözlü şiir geleneği, koşuk ve koşma karşılaştırması, ahenk, kafiye ve redif, isim ve sıfat tamlamaları ile masalı film şeridine dönüştürme çalışmalarını kapsar. Okulda uygulanacak sınavın kapsamı için duyurulan konu-soru dağılım tablosu esas alınmalıdır.

Bu yazılı kaç soru ve kaç puan?

Yazılıda alt bölümleriyle birlikte yedi ana soru vardır. Sorular sırasıyla 10, 20, 10, 10, 15, 15 ve 20 puandır. Toplam puan 100’dür.

Buradaki sorular MEB’in yayımladığı sorular mı?

Hayır. Soru yapısı ve beceri kapsamı açısından OGM örneğinden yararlanılmıştır. Sorular, Dönüş şiiri ve Gümüş Tohum masalı bu çalışma için hazırlanmıştır. Tarihî şiir alıntılarının kaynakları ayrıca belirtilmiştir.

Bu örnek her yazılı senaryosuna uygun mu?

Her senaryoyla bire bir uyum iddiası yoktur. Öğretmen, seçilen senaryodaki öğrenme çıktıları ve soru sayılarını bu örnekle karşılaştırmalı; gerekiyorsa soru eklemeli, çıkarmalı veya değiştirmelidir.

Cevap anahtarından farklı bir yorum doğru sayılır mı?

Metne dayanan, sorunun istediği ilişkiyi doğru kuran ve anlam bakımından tutarlı farklı yorumlar kabul edilir. Örnek cevabın sözcüğü sözcüğüne yazılması beklenmez.

Bu çalışmada dinleme ve konuşma sınavı da var mı?

Bu çalışma, yazılı soruları ve cevap anahtarını içerir. Ayrı dinleme ve konuşma uygulamaları bu çalışmanın kapsamına alınmamıştır.

Ayrıca bakınız:

• 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Yazılı Soruları ve Cevapları
• 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Yazılı Soruları ve Cevapları
• 11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Yazılı Soruları ve Cevapları
• 12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Yazılı Soruları ve Cevapları
• Türk Dili ve Edebiyatı Dinleme Sınavı
• Türk Dili ve Edebiyatı Konuşma Sınavı Konuları