Mütercim Âsım Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri
Mütercim Âsım (D: Gaziantep, 1755 – Ö: İstanbul, 1819) Dilci, şair ve tarihçi.
Mütercim Âsım, Gaziantep’te dönemin tanınmış âlimlerinden ders aldı. Genç yaşta mahkeme kâtipliği yaptı; ardından Battalzade Nuri Paşa’nın divan kâtibi oldu. Nuri Paşa’nın idama mahkum edilmesi ve Gaziantep’e gönderilen kuvvetlerin, paşanın mal ve mülküyle adamlarının evlerini yağmalaması üzerine 1789’da Kilis’e kaçtı. Aynı yıl İstanbul’a gitti.
1791’de çevirmeye başladığı Burhân-ı Kâtı’yı 1797’de tamamlayarak III. Selim’e sundu; bunun karşılığında kendisine bir ev, müderrislik rütbesi ve üç yüz kuruş maaş bağlandı. Ailesini ancak hacca gidişi sırasında, 1802’de İstanbul’a getirebildi.
1807’de vak‘anüvisliğe atandı ve bu görevi ölümüne kadar sürdürdü. Kâmûs çevirisini tamamlayıp II. Mahmut’a sunduktan sonra (1810) Süleymaniye müderrisliğine yükseltildi ve Selanik kadılığına tayin edildi. Mezarı Karacaahmet’tedir.
Mütercim Âsım yalnızca bir tarihçi ve şair değil, aynı zamanda Türk sözlükçülüğünün en önemli isimlerinden biridir. Arapça ve Farsçanın büyük sözlüklerini Türkçeye kazandırmıştır. Özellikle Burhân-ı Kâtı ve Kamûs çevirileriyle tanınır. Bu eserlerde yalnızca tercüme yapmakla yetinmemiş; kelimeleri açıklamış, Türkçe karşılıklar önermiş, yer yer Antep ağzından kelimeler ekleyerek sözlükleri zenginleştirmiştir. Bu yönüyle çalışmaları hem kendi döneminde hem de günümüzde temel başvuru kaynakları olmuştur.
Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi isimler onu övgüyle anmış; Namık Kemal, Mütercim Âsım’ın eserlerinin Türkçeye “yeni bir çığır” açtığını belirtmiştir.
Mütercim Âsım’ın Eserleri
1- Burhan-ı Kaatı çevirisi (Tebrizli Hüseyin b. Halef’in Farsçadan Farsçaya sözlüğü, çevirinin tam adı Tibyan-ı Nafi der Terceme-i Burhan-ı Katı, ilk basımı 1799).
2- Kamus çevirisi (Firuzabadi’nin Kamusü’l-Basit fi Tercemeti’l-Kamusü’l-Muhit’i, ilk bas. 1814-1817).
3- Tuhfe-i Asım (Arapça-Türkçe manzum sözlük, Sünbülzade Vehbi’nin Tuhfe’sine nazire olarak yazıldı, Bulak 1838).
4- Tarih (1806-1808 yıllarını kapsar, 2 cilt olarak basıldı, tarihsiz).
5- Terceme-i Siyer-i Halebî (Halepli İbrahim’in manzum siyerinin çevirisi, Mısır 1832).
6- Merahü’l-Maali fi Şerh-i Kasideti’l-Emâli (akaidle ilgili bir kasidenin çeviri ve şerhi).
Ayrıca Mısır’ın Fransızlar tarafından işgali sırasında gün gün olayları belirten Arapça bir kitabı da çevirmiştir. Şiirlerinde mecmualarda rastlanır. (Bayezit Genel Ktp. 834 no’lu mecmua).
