Hak – Hukuk – Adalet Nedir?
Hak – Hukuk – Adalet Nedir? Türkiye’de “Adalet” var mı? Adalet ile ekonomi arasında nasıl bir ilişki vardır?

Hak Nedir?
Hak, en temel anlamıyla, bir kişiye veya bir gruba hukuk düzeni tarafından tanınmış yetki, ayrıcalık veya menfaattir. Bireylerin doğuştan sahip olduğu veya sonradan kazandığı, başkalarına karşı ileri sürebileceği meşru talepler olarak da tanımlanabilir. Haklar, bireylerin özgürce yaşamasını, gelişmesini ve toplum içinde var olmasını sağlayan temel güvencelerdir.
Haklar farklı şekillerde sınıflandırılabilir:
- Doğuştan Getirilen Haklar (Temel Haklar): Yaşama hakkı, özgürlük hakkı, düşünce ve ifade özgürlüğü gibi, insana sırf insan olmasından dolayı tanınan ve devredilemez haklardır.
- Kanunla Tanınan Haklar: Mülkiyet hakkı, miras hakkı, sözleşme yapma hakkı gibi hukuk kuralları çerçevesinde bireylere tanınan haklardır.
- İleri Sürülebilen Haklar (Subjektif Haklar): Bir kişinin belirli bir şeyi yapma, başkasından bir şeyi talep etme veya bir şeyden yararlanma yetkisidir. Örneğin, alacak hakkı.
Hukuk Nedir?
Hukuk, toplumda düzeni sağlamak, adaleti gerçekleştirmek ve çatışmaları çözmek amacıyla devlet gücüyle desteklenmiş, genel, soyut ve bağlayıcı kurallar bütünüdür. Hukuk, neyin doğru neyin yanlış olduğunu, bireylerin birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenler. Hukuk kurallarına uymayanlar için yaptırımlar (cezalar) öngörülür.
Hukukun temel amaçları şunlardır:
- Düzeni Sağlamak: Toplumsal yaşamın belirli kurallar içinde akmasını sağlamak, kaosu önlemek.
- Güvenliği Sağlamak: Bireylerin can ve mal güvenliklerini teminat altına almak.
- Adaleti Gerçekleştirmek: Herkese hak ettiğini vermek, eşitlik ve tarafsızlık ilkelerine göre hareket etmek.
- Toplumsal Gelişimi Desteklemek: Toplumun ihtiyaçlarına göre değişen ve gelişen bir yapıya sahip olarak toplumsal ilerlemeyi sağlamak.
Hukuk sistemleri genellikle yazılı (kanunlar, tüzükler, yönetmelikler) ve yazılı olmayan (örf ve adet hukuku, içtihatlar) kaynaklardan oluşur.
Adalet Nedir?
Adalet, herkese hak ettiğini vermek, eşitlik, tarafsızlık ve doğruluk ilkelerine uygun davranmaktır. Bireyler arasında ayrım yapmaksızın, her durumda ve herkese eşit muamele edilmesini ifade eder. Adalet, sadece hukuki bir kavram olmakla kalmaz, aynı zamanda ahlaki ve felsefi bir değeri de temsil eder.
Adaletin farklı boyutları vardır:
- Dağıtıcı Adalet: Toplumdaki kaynakların, yükümlülüklerin ve fırsatların bireyler arasında adil bir şekilde paylaştırılmasıdır. Gelir dağılımı, eğitim olanakları gibi konular bu kapsamdadır.
- Denkleştirici Adalet: Bireyler arasındaki ilişkilerde dengeyi sağlamak, verilen zararın telafi edilmesi veya sözleşmelerin eşit şartlarda yerine getirilmesidir. Tazminat hukuku bu türe örnektir.
- Sosyal Adalet: Toplumdaki tüm bireylerin temel ihtiyaçlarının karşılanması, fırsat eşitliğinin sağlanması ve refahın adil paylaşılmasıdır. Özellikle dezavantajlı grupların korunması bu kapsamdadır.
“Adalet mülkün (devletin) temelidir.”
Hak, Hukuk ve Adalet Arasındaki İlişki:
Bu üç kavram birbiriyle ayrılmaz bir bütündür:
- Haklar, hukukun korumak ve güvence altına almakla yükümlü olduğu temel değerlerdir.
- Hukuk, hakların korunmasını ve kullanılmasını sağlayan kural ve sistemler bütünüdür. Hukuk, hakların ne olduğunu tanımlar ve bu hakların ihlal edilmesi durumunda ne gibi sonuçlar doğuracağını belirler.
- Adalet, hem hakların varoluş sebebi hem de hukukun ulaşmaya çalıştığı nihai idealdir. Hukukun amacı adaleti sağlamak, hakların adil bir şekilde dağıtılması ve korunması için çalışmaktır. Bir hukuk sistemi, hakları tanısa da eğer adaleti sağlamıyorsa eksik kalır.
Özetle, haklar bireylerin sahip oldukları değerlerken, hukuk bu değerleri koruyan kurallar bütünüdür ve adalet de bu koruma ve dağıtım sürecinde ulaşılması gereken nihai hedeftir.
Türkiye’de “Adalet” var mı?
Bu çok önemli ve hassas bir soru. “Türkiye’de adalet var mı?” sorusunun yanıtı, bakış açısına, toplumsal konuma, ideolojik duruşa ve yaşanan bireysel deneyimlere göre değişebilir. Ancak olabildiğince tarafsız, gerçekçi ve temellere dayalı bir cevap verelim:
1. Türkiye’de Hukuki Yapı Olarak Adalet Sistemi Var mı?
Evet, kurumsal olarak adalet sistemi vardır:
- Anayasa, yasalar, mahkemeler, savcılıklar, barolar gibi kurumlar çalışmaktadır.
- Türkiye, hukuk devleti ilkesine bağlı bir anayasal düzene sahiptir.
- Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi gibi uluslararası hukuk normlarını kabul etmiştir.
Ancak mesele, sadece “varlık” değil, işleyiş meselesidir.
⚖️ 2. Adaletin Uygulanmasında Sorunlar Var mı?
Evet, Anayasal güvencelere rağmen, Türkiye’deki adalet sistemine yönelik çeşitli eleştiriler ve tartışmalar bulunmaktadır:
Yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı
- Özellikle son yıllarda, hâkim ve savcıların siyasi baskı altında karar verdikleri yönünde eleştiriler vardır.
- Avrupa Konseyi ve uluslararası hukuk kuruluşları da bu konuda çeşitli raporlar yayımlamıştır.
Çifte standart algısı
- Bazı kesimler, yargının belirli gruplar, kişiler ya da siyasi eğilimlere göre farklı uygulandığını düşünüyor.
Uzayan davalar ve geç gelen kararlar
- Adaletin çok yavaş işlemesi, “geciken adalet, adalet değildir” ilkesini zedeliyor.
İfade özgürlüğü davaları
- Gazeteciler, sanatçılar, siyasetçiler ve aktivistlere karşı açılan davalar, adaletin araçsallaştırıldığı yönünde tartışmalar doğuruyor.
Uygulamadaki Tartışmalar ve Eleştiriler
- Yargı Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı: Yargının yasama ve yürütme organları karşısındaki bağımsızlığı, zaman zaman tartışma konusu olmaktadır. Hakim ve savcıların atamaları, görev yerlerinin değiştirilmesi gibi konularda yaşanan bazı gelişmeler, yargı bağımsızlığına gölge düşürebileceği endişelerini beraberinde getirmektedir. Ayrıca, yargı içinde de iç bağımsızlık sorunlarının olabileceği yönünde görüşler mevcuttur.
- Adil Yargılanma Hakkı İhlalleri: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi (AYM) kararlarında Türkiye’de adil yargılanma hakkı ihlallerine ilişkin çok sayıda tespit bulunmaktadır. Makul sürede yargılanmama, savunma hakkının kısıtlanması, gerekçeli karar hakkı vs. gibi konular bu ihlaller arasında yer almaktadır. İçtihat uyuşmazlıkları da hukuki belirlilik ve güvenlik açısından sorun yaratabilmektedir.
- Hukuk Güvenliği ve Öngörülebilirlik: Hukuki düzenlemelerde sık yapılan değişiklikler, bazı yasal boşluklar veya uygulamadaki farklılıklar, hukuki güvenlik ilkesini ve yargı kararlarının öngörülebilirliğini etkileyebilir.
- Bilirkişi Kurumu ve Liyakat Sorunları: Yargılamalarda bilirkişi raporlarının hakimler tarafından sorgulanmadan kabul edilmesi, bilirkişilerin liyakat ve uzmanlık düzeyleri konusundaki endişeler de adalet sistemine yönelik eleştiriler arasındadır.
- Erişim ve Maliyet: Adalete erişimin maliyeti ve yargı süreçlerinin uzunluğu, vatandaşların hak arama özgürlüğünü kısıtlayabilen faktörler olarak görülmektedir.
3. Toplumun Adalet Algısı Ne Diyor?
- Kamuoyu araştırmaları genellikle toplumda “adalete güvenin” azaldığını gösteriyor.
- İnsanlar, özellikle yargı kararlarında siyasi etki ya da torpil/ayrımcılık olduğu düşüncesine sahip.
4. Uluslararası Raporlar Ne Diyor?
- Freedom House ve Dünya Adalet Projesi gibi kuruluşların raporlarında Türkiye’nin hukuk devleti ve adalet puanı son yıllarda düşmüştür.
- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının uygulanmasında da Türkiye’nin sıkça eleştirildiği durumlar vardır.
✅ SONUÇ:
Türkiye’de kurumsal olarak adalet sistemi vardır, ancak uygulamada ciddi sorunlar ve toplumsal güvensizlik söz konusudur.
Kısacası:
“Adalet var mı?” sorusunun cevabı “Kağıt üzerinde evet, pratikte ise kısmen” olabilir.
Adalet ile ekonomi arasında nasıl bir ilişki vardır?
- Güven ve İstikrar: Hukukun üstünlüğünün ve adaletin tam olarak sağlandığı bir ortamda, yatırımcılar ve girişimciler kendilerini güvende hissederler. Mülkiyet haklarının korunması, sözleşmelerin uygulanabilirliği ve şeffaf bir yargı sistemi, uzun vadeli yatırımlar için elverişli bir zemin hazırlar. Bu da ekonomik büyümeyi ve kalkınmayı destekler.
- Gelir Dağılımı Adaleti: Adaletsiz gelir dağılımı, toplumda yoksul bir kesimin ortaya çıkmasına ve gelir farkının artmasına neden olur. Bu durum, ekonomik olarak katkı sağlayabilecek potansiyel bir kesimin ekonomiye katılımını engeller. Adil gelir dağılımı, tüketimi ve talebi artırarak ekonomik aktiviteyi canlandırır ve toplumsal refahı yükseltir. Sosyal adaleti sağlamaya yönelik politikalar (sosyal yardımlar, eğitim ve sağlık hizmetlerine erişim vb.) ekonomik istikrara katkıda bulunur.
- İşgücü Verimliliği ve Motivasyon: Adil bir çalışma ortamı, çalışanların motivasyonunu ve verimliliğini artırır. Çalışanların haklarının korunması, ayrımcılığın olmaması ve adil ücretlendirme, işgücü piyasasının sağlıklı işlemesini sağlar. Bu da genel ekonomik üretkenliği olumlu etkiler.
- Yolsuzlukla Mücadele: Adaletin zayıf olduğu yerlerde yolsuzluk ve rüşvet yaygınlaşır. Yolsuzluk, kaynakların verimsiz kullanılmasına, kamu ihalelerinde haksızlıklara ve rekabetin bozulmasına yol açar. Bu da ekonomik büyümeyi sekteye uğratır ve uluslararası yatırımları caydırır. Güçlü bir hukuk sistemi ve şeffaf yönetim, yolsuzlukla mücadelede kritik öneme sahiptir.
- Tarımsal Üretim ve Uzun Vadeli Planlama: Tarım gibi uzun vadeli üretim gerektiren sektörlerde, çiftçilerin ürettiklerinin karşılığını alacaklarına ve ürünlerinin tarlada kalmayacağına dair adaletli bir beklenti olması üretimi teşvik eder. Bu tür güvenceler, ekonomik planlamayı ve sürdürülebilirliği destekler.
Ekonominin Adalete Etkileri
- Gelir Dağılımı Adaletsizliği: Ekonomik büyümenin tek başına yeterli olmadığı, aynı zamanda bu büyümenin getirdiği refahın adil bir şekilde dağıtılması gerektiği vurgulanmaktadır. Eğer ekonomik büyüme sonucunda gelir dağılımında büyük uçurumlar oluşursa, bu durum sosyal adaletsizliği derinleştirir.
- Sosyal Huzursuzluk: Ekonomik adaletsizlikler, toplumda derin bölünmelere ve sosyal huzursuzluklara yol açabilir. Bu durum, ülkenin genel istikrarını ve dolayısıyla ekonomik ortamını olumsuz etkileyebilir.
- Devletin Rolü: Adil bir ekonomi için devletin düzenleyici ve dengeleyici bir rol oynaması önemlidir. Gelir dağılımını iyileştiren vergi politikaları, sosyal yardım programları ve herkese eşit fırsatlar sunan eğitim/sağlık hizmetleri, ekonomik refahın toplumun tüm kesimlerine yayılmasına yardımcı olur.
Sonuç olarak, adalet ve ekonomi birbirini besleyen iki temel unsurdur. Adaletin olmadığı bir yerde ekonomik büyüme sürdürülebilir olamazken, ekonomik refahın adil dağıtılmadığı bir sistemde toplumsal barış ve adalet zayıflar. Bu nedenle, sürdürülebilir ekonomik kalkınma için hukukun üstünlüğünün ve sosyal adaletin sağlanması hayati öneme sahiptir.
Adalet ile ilgili özlü, güzel sözler
- “Adalet ancak hakikatten, saadet ancak adaletten doğabilir.” Anatole France
- “Adalet hissi insanlarda doğuştan mevcuttur.” Çiçero
- “Adalet kutup yıldızı gibi yerinde durur ve geri kalan her şey onun etrafında döner.” Konfüçyus
- “Adalet olmadan düzen olmaz.” Albert Camus
- “Adalet olunca yiğitliğe lüzum kalmaz.” Anonim
- “Adalet önce devletten gelir.” Aristo
- “Adalet topaldır, ağır yürür; fakat gideceği yere er geç varır.” Mirabeau
- “Adalet topaldır.” Fransız Atasözü
- “Adalet yorumlarımız saatlerimiz benzer: Çoğu başka başka yerler gösterir ve herkes kendininkine itimat eder.” Fransız Atasözü
- “Adaletin gecikmesi, adaletsizliktir.” Candar
- “Adaletin hedef ve gayesi eşitliği sağlamaktır.” İhering
- “Adaletin kuvvetli, kuvvetlinin de adil olması gerekir. ” Pascal
- “Adaletin küçüldüğü ülkelerde, büyük olan artık suçlulardır.” Anonim
- “Adaletsizliği işleyen, çekenden daha sefildir.” Eflatun
- “Ahlağın olmadığı yerde kanun bir şey yapamaz.” Napoleon
- “Allah, hak ve adaletle idare edenleri sever.” Kur’an
- “Asılan hırsız değil, yakalanandır.” Çek Atasözü
- “Avukatlar terzi gibidir, kendilerini kesmezler, araya gireni keserler.” Anonim
- “Azınlık bazen yanılabilir, çoğunluk herzaman yanılır.” H.İbsen
- “Bırakın adalet yerini bulsun, isterse kıyamet kopsun.” Freud
- “Bir devletin yıkılışıyla birlikte yasaları da çoğalır.” Tacitus
- “Bir kişinin sözleri önemli değildir; iki yanı da dinlemeli” Goethe
- “Bir rejim, halkın adalete inanmaz bir hale geldiği noktaya gelince o rejim mahkum olmuştur.” Montesquieu
- “Bir suç her şeydir; iki suç hiçbir şey!” MME Deluzy
- “Bir yanı dinlemeden karar veren, doğru karar vermiş olsa bile adaletsizlik etmiş sayılır.” Anonim
- “Bir yargıç, iyi niyetle dinlemeli, akıllıca karşılık vermeli, sağlıklı düşünmeli, tarafsızca karar vermelidir.” Sokrates
- “Birtek kişiye yapılan bir haksızlık, bütün topluma yapılan bir tehdittir.” Montesquieu
- “Ceza kaldırılabilir; ama suç insanın içinde sonsuza kadar yaşar.” Ovidius
- “Davalının aptalı, derdini mübaşire anlatırmış.” Kilis sözü
- “Devlet Başkanı olmaktansa, haklı olmayı tercih ederim.” Hanry Clay
- “Devlet halktan mucize beklememelidir. O, halkı kendisine uydurmak için yasalara boyun eğmeyi öğretecektir.” Montesquieu
- “Doğru olan, haklı olandır.” Alexander Pope
- “Dünyanın en tehlikeli yaratığı sadece hukuk bilen hukukçudur” Anonim
- “En yıkıcı, en öldürücü yara haksızlık yarasıdır.” Anonim
- “Eşitlik arayan mezara gitmeli.” Alman atasözü
- “Görevimizi yaparken kimseye, ne müvekkile, ne hakime, hele ne iktidara tabiyiz. Bizim aşağımızda kişilerin varlığı iddiasında değiliz. Fakat hiçbir hiyerarşik üst te tanımıyoruz. En kıdemsizin en kıdemliden veya isim yapmış olandan farkı yoktur. Avukatlar tarih boyu köle kullanmadılar ama hiçbir zaman efendileri de olmadı!” Molierac
- “Hak deyince akan sular durur.” Anonim
- “Hak gelince batıl gider.” Kur’an
- “Hak yerde kalmaz.” Anonim
- “Hak yerini bulur.” Anonim
- “Hâkimsiz, hekimsiz yerde durulmaz.” Anonim
- “Haklarımız görevlerimizi yerine getirdikçe artar.” Anonim
- “Haklı olduğunuza inanıyorsanız, sakin olmayı başarabilirsiniz.” Bud Holiday
- “Haksızlık yapıp tüm insanlarla birlikte olmaktansa, adaletli davranıp tek başına kalmak daha iyidir.” Gandhi
- “Hiçbir suç hazırlıksız işlenmemiştir.” Seneca
- “Hiçbir şey devlete yasalara saygılı olmak kadar yaraşmaz” Justiniaus Kanunları
- “Hiç kimse onu bulandırmadığı ve ihlal etmediği sürece Hukuk, teneffüs ettiğimiz hava gibi, görünmez ve tutulmaz bir şekilde etrafımızı kaplar. O, ancak kaybettiğimizi anladığımız zaman değerinin farkına vardığımız sağlık gibi sezilmez bir şeydir.” Leadri
- “Hukuk bir gün herkese lazım olur.” Anonim
- “Hukuk ile medeniyet ve kültürleri arasında ahenk kuramayan cemiyetler bedbahttırlar.” Falih Rıfkı Atay
- “Hukuk ilmi mukaddes bir şeydir. Kıymetini para ile ölçmek onu çok aşağılatmak olur.” Ulpinnus
- “Hukukun buyrukları şunlardır: Dürüst yaşamak, başkasına zarara uğratmamak, herkesin hakkını vermek” Ulpianus
- “Hükümdar haksız olarak bir köylüden yumurta alırsa, adamları köylünün büyün tavuklarını alır.” Sadi
- “İki insan arasında hüküm edecek olan hâkim, sakın asabi bir halde hüküm etmesin” Tecrid-i Sarih Tic. 12/319
- “İnsancıl olmadıkça adil olamazsın.” Vauvenargues
- “İnsanlar ancak adaletle doyurulur.” Emerson
- “İnsanlara karşı ne zorbalığa başvurun, ne de ezilip büzülün. En etkili yol, hem güçlü hem vicdanlı olmaktır.” Anonim
- “İnsanların çoğunda adalet sevgisi, adaletsizlik korkusu yüzünden vardır.” La Rochefoucauld
- “Kötü yasalar, zulmün en berbat şeklidir.” Burke
- “Mal cimride, silah korkaklarda, karar da zayıflarda olursa düzen bozuktur.” Hz.Ebubekir
- “Ne kadar yüksekte olursan ol, yasalar senden de yüksektir.” Thomas Fuller
- “Ne zulüm, ne merhamet yalnızca adalet” Anonim
- “Suç, insana ömrünün ilk yıllarında öğretilirse, o insanın kişiliğine yerleşir kalır.” Anonim
- “Suçluları yaratan yasalarımız, onları cezalandıran yasalarımızın yanında ne kadar çok…” Tucker
- “Suçlunun beraat ettiği yerde yargıç hüküm giyer”. Anonim
- “Suçu toplum hazırlar, suçlu işler.” Buckle
- “Toplumda en büyük güveni her şeyin sonunda adil bir mahkemenin bulunabileceği inancı sağlar.” Anonim
- “Yasaların bittiği yerde zulüm başlar.” Lord Chatham
- “Yasaların uygulaması, onların yapılmasından daha zordur.” Jefferson
- “Yasama, yürütme yargı içiçe geçmişse, özgürlükler garantide değilse, anayasa yok demektir. Kuvvet kimdeyse o hâkimdir.” Jean-Jacques Rousseau
- “Yazılı yasalar örümcek ağları gibidir: zayıfları yakalar, güçlüler deler geçer.” Anonim
- Adalet ancak hakikatten, saadet ancak adaletten doğabilir. EMİLE ZOLA
- Adalet bütün ahlaki görevlerin toplamıdır. William Godwin
- Adalet devletin amacıdır. James Madison
- Adalet devletin amacıdır. Sivil toplumun amacıdır. Adalet için daima mücadele edilecektir. Alexander Hamilton
- Adalet erdemlerin kraliçesidir. Latin Atasözü
- Adalet erdemlerin taca sahip olan en şereflisidir. Marcus Tullius Cicero
- Adalet güçlünün çıkarından başka bir şey değildir. Thrasymachus
- Adalet güzeldir, fakat emir’lerde olursa daha güzel olur. HZ. MUHAMMED
- Adalet herkese hakkını vermektir. Justinian
- Adalet ilkin devletten gelmelidir. Çünkü hukuk, devletin toplumsal düzenidir. Aristo
- Adalet kadar büyük, tanrısal bir şey yoktur. ADDISON
- Adalet mahkemelerinin tam bağımsızlığı sınırlı anayasal (devlet) için gerekli bir ilkedir. Alexander Hamilton
- Adalet mülkün temelidir. HZ. ÖMER
- Adalet nerede hesap sorarsa, merhamet orada haklarını kaybeder. REFİK HALİD KARAY
- Adalet olan yere kim sığınmaz ki. Zhantang
- Adalet sivil toplumu ayakta tutan temel politikadır. Edmund Burke
- Adalet topaldır, ağır ağır yürür, fakat gideceği yere ergeç ulaşır. MIREBAU
- Adalet yaşama organı üyeleri tarafından ve kanunlarla kurulamaz. Adalet insanın ruhunun içerisindedir. Walt Whitman
- Adalet, evrenin ruhudur. ÖMER HAYYAM
- Adalet, herkese kendi hakkını vermek konusunda kat’i ve devamlı bir iradedir. Lustinianus
- Adalet, ulusların sürekli yiyeceğidir. CHATEUBRIAND
- Adalet: Onurlu yaşamak, başkasına zarar vermemek, herkese kendine ait olanı vermek. Ulpianus
- Adaleti çiğneyen devlet adamlarını cezalandırmayan milletler çökmek zorundadır. HZ. MUHAMMED
- Adaleti seven bir insan için her yer emindir. EPIKTETOS
- Adaleti, aklın yardımı olmadan yerine getirmek imkânsızdır. J.A. FROUDE
- Adaletin gecikmesi adaletsizliktir. W. S. LANDOR
- Adaletin hâkim olduğu yerde silahın yeri yoktur. AMYOT
- Adaletin kılıcı ile vuran kol, ne kadar zayıf olursa olsun, gene kuvvetlidir. JOHN WEBSTER
- Adaletin kuvvetli, kuvvetlilerin de adaletli olmaları gerekir. BLAISE PASCAL
- Adaletin olmadığı yerde ahlak da yoktur. MONTAIGNE
- Adaletin üç temel ilkesi vardır; mülkiyetin istikrarlı olması, mülkiyetin ancak mutabakat ile transfer edilebilmesi ve verilen sözlerin yerine getirilmesi… Eğer mülkiyet istikrarlı değilse daimi savaş olur. Eğer mülkiyet mutabakat sonucunda transfer edilmezse ticaret olmaz. Sözler tutulmazsa o zaman da birlik olmaz. David Hume
- Adaletli ol… Merikare
- Adaletli olmayı öğren. Vergil
- Adaletli sultan, yeryüzünde Allah’ın gölgesi ve mızrağıdır. HAZRETİ MUHAMMED
- Adaletsiz rejimi, adaletle yıkınız. GANDHI
- Adaletsizliği bir yangından daha çabuk önlemeliyiz. HERAKLEITOS
- Adaletsizliği işleyen, çekenden daha sefildir. EFLATUN
- Adaletsizlik hükme acılık, geciktirme de tatsızlık verir. BACON
- Adil olmayan yasalar mevcuttur: Onlara itaat etmekle yetinelim mi, yoksa bu yasaları değiştirinceye kadar onlara itaat mi edelim, yoksa bu yasaları ihlal mi edelim? Bu tür bir devlet yönetimi altında insanlar genellikle çoğunluğu ikna edinceye kadar beklemek gerektiğine inanırlar. Eğer yasalara karşı gelirlerse, çözümün mevcut kötülükten daha kötü olacağını düşünürler. Fakat bilinmelidir ki devletin kendisi çözüm olarak mevcut kötülükten daha kötüdür. Henry David Thoreau
- Araştırma yapıldığı zaman ancak bilgi artırılabilir; bilgi artırıldığında ancak istek samimi olabilir; istek samimi olduğunda ancak akıl ıslah edilebilir; akıl ıslah edildiğinde ancak özel yaşam iyileştirilebilir; özel yaşam iyileştirildiğinde ancak aile yapısı düzeltilebilir. Aile yapısı düzeltildiğinde ancak devlet düzen içinde yönetilebilir. Devlet düzen içinde yönetildiğinde ancak dünyada barış tesis edilebilir. Konfüçyüs
- Aşırı adalet, aşarı adaletsizliktir. CICERO
- Ayrıcalıkların sadece eşitlikten doğduğu, vatandaşın yönetime, yönetimin halka, halkın da adalete tabi olduğu bir düzen istiyoruz. Robespierre
- Az şeye sahip olan değil, çok fazla şey isteyen fakirdir. Seneca
- Bana öyle geliyor ki, korkusuz bir insanın çıkıp öbür insanlara şu yalın gerçeği öğretmesi kadar devrimci bir davranış olamaz: Sen neysen osun ve hiç bir zaman başka türlü olamayacaksın; senin hayatın budur, hep buydu, hep bu olacaktır. Parası olan çok yaşar; sözünü geçirebilen bir yanlış yapmaz; güçlü olan doğrunun ne olduğuna karar verir. Tarih budur! Ecce historia! Gottfried Benn
- Bırakın adalet yerini bulsun, isterse kıyamet kopsun. WILLIAM WATSON
- Bir devlet görevlisi veya savcı tarafından, suçu açık bir şekilde tanımlanmadığı sürece evinde arama yapılması ve kişinin tutuklanması çok elimdir ve baskı demektir. Bu tür eylemlere izin verilmemelidir. Virginia Haklar Bildirgesi, 1776
- Bir evrensel kanun vardır… Bu adalet kanunudur. Adalet bir milletin hukukunun temel taşıdır. Alexis de Tocqueville
- Bir günlük adalet altmış yıllık ibadetten faziletlidir. Hz. Muhammed
- Bir insan taraf tutmaya başlar başlamaz, dünyada da o gerçekleri o kadar az görmeye başlar. HEYWOOD BRAUN
- Bir saat adaletle hükmetmek, bir sene ibadet etmekten daha hayırlıdır. HZ. MUHAMMED
- Bizim yaşamımız doğruyu söylemektir: Geciken adalet adaletsizliktir. William Penn
- Bu topraklarda ikamet eden kimseler daima ‘writ of habeas corpus’ hakkına ve jüri önünde duruşma haklarına sahip olacaklardır. Northwast Ordinance 13 Temmuz 1787
- Bunun adı kardeşlik: ‘Sen ürettin, ben üretmedim; biz dostuz; haydi paylaşalım’, ‘sen bir şeye sahipsin; ben bir şeye sahip değilim; biz kardeşiz; haydi paylaşalım. Frederic Bastiat
- Dağıtıcı adaletin keşfedilebilecek ve kabul edilebilecek genel ilkeleri yoktur. Friedrich A. von Hayek
- Daha fazla yasa, daha az adalet demektir. Marcus Tullius Cicero
- Demokrasi, temsili ve çoğulcu karakteri ile seçmene hesap verilmesini, kamu makamlarının hukuka uymak yükümlülüğünü ve adaletin yansız bir şekilde dağıtılmasını da zorunlu kılar. Kimse hukukun üstünde olamaz. Paris Şartı
- Devletin hazinesi adalettir. KONFUÇYUS
- Dilencinin torbası deliktir. Eski Yunan Atasözü
- Dünya yıkılsa da bırak adalet yerini bulsun. Latin Atasözü
- Dünyanın imarı ancak adaletle mümkündür. Fazl b. Iyaz
- Dünyanın yıkılmaması için bırak adalet yerini bulsun. Latin Atasözü
- Eğer yargı gücü, yasama ve yürütme güçlerinden ayrılmazsa özgürlük söz konusu olamaz. Montesquieu
- Eğer yasalara saygı gösterilmesini istiyorsak, önce saygı duyulacak yasalar yapılması lazımdır. Louis D. Brandeis
- Eğitimli insanlar adaleti ilke edinir ve onu düzenli bir biçimde yürütür; onu alçak gönüllülükle kurar ve sadakatle gerçekleştirir. Konfüçyüs
- Eğitimli insanlar öncelikle adalete değer verir. Eğitimli insanlar adalet olmadan cesaret sahibi olunca asi olurlar. Küçük insanlar adalet olmadan cesaret sahibi olunca haydut olurlar. Konfüçyüs
- Eşitsizlik eşyanın tabiatıdır. Eğer büyük ayakkabının fiyatı küçük ayakkabının fiyatı ile aynı olsaydı kim büyük ayakkabı yapardı ki? Mencius
- Fakir daha fazlasına layık olabilir; fakat devletin fakirler adına yaptığı harcamalar fakire bir yarar sağlamaz. Nathan Glazer
- Fakirlere devlet tarafından yardım etmek kuşları atlar arasında doyurmaya benzer. Walter Williams
- Fakirlere yardım için çıkarılan fakirlik yasaları tasarruf etme isteğini ve gücünü azaltır; sanayiye olan isteği azaltır ve netice olarak toplumun mutluluğunu azaltır. Thomas R.Malthus
- Fakirlerin ıstıraplarına çözüm için İngiltere’de fakirlik yardımlarını öngören yasalar (poor-laws) çıkartıldı. Ancak, kötü talihli bireylere bir fayda sağlasın diye yapılan fakirlik yardımlarının olumsuz sonuçlarının daha geniş bir alana yayılmasından korkulmalıdır. Thomas R.Malthus
- Fakirlik kendini fakir hissetmek demektir. Emerson
- Geciken adalet adalet değildir. William A.Gladstone
- Gelir dağılımını ekonomideki üretim ve verimlilik düzeyi belirler. Ekonomide üretim ve verimlilik ne kadar düşük olursa, gelirlerdeki eşitsizlikler de o kadar büyük olur. Üretim ve verimlilik ne kadar yüksekse, eşitsizlik de o kadar azdır. Peter Drucker
- Gökyüzü düşse de bırak adalet yerini bulsun. Latin Atasözü
- Hakiki adalet hayırsever değildir, hakiki hayırseverlik adil değildir. GEORGES DUHAMEL
- Haksızlığa sapıp bütün insanların senin peşinden gelmeleri yerine, adaletli davranıp tek başına kalman iyidir. MAHATMA GHANDI
- Halkın yönetime katılmasında önemli bir araç olan jüri sistemi, aynı zamanda halkın nasıl iyi yönetileceğini vatandaşlara öğretir. Alexis de Tocqueville
- Her bir ağzı doyuracak iki el var. Peter T.Baver
- Her iki tarafı da dinlemeden karar veren, kararı doğru olsa dahi, doğru hareket etmiş olmaz. SENECA
- Her nerede olursa olsun, fakirlik bütün insanların refahı için büyük bir tehlike oluşturur. Uluslararası Çalışma Örgütü’nün Amaç ve Hedeflerine İlişkin Beyanname 10.5.1944
- Her toplumda yönetim kimde ise, güçlü odur. Her yönetim, kanunlarını işine geldiği gibi koyar. Demokratlar demokratlığa uygun kanunlar, zorbalar zorbalığa uygun kanunlar, ötekiler de öyle… Bu kanunları koyarken kendi işlerine gelen şeylerin, yönetilenler için de doğru olduğunu söylerler, kendi işlerine geleneklerden ayrılanları da kanuna, doğruluğa aykırı diye cezalandırırlar… Doğruluk her yerde birdir; yönetenin işine gelendir. Güç de yönetende olduğuna göre, düşünmesini bilen her adam bundan şu sonuca varır: Doğruluk güçlünün işine gelendir. Eflatun
- Hiç kimse onu bulandırmadığı ve ihlal etmediği sürece hukuk, teneffüs ettiğimiz hava gibi görünmez ve tutulmaz bir şekilde etrafımızı kaplar. Hukuk ancak kaybettiğimizi anladığımız zaman değerinin farkına vardığımız sağlık gibi sezilmez bir şeydir. Pierre Calamanderi
- Hiçbir fazilet adalet kadar büyük olamaz. ADDISON
- Hukuk açısından başkasının hakkını ihlal eden birisi suçludur. Ahlak açısından suçlu olduğunu düşünen ve hisseden birisi suçludur. Immanuel Kant
- Hukuk her şeyin üzerinde olmalıdır. Aristo
- Hukuk, demokraside azınlıkların haklarını ve özgürlüklerini koruma aracıdır. Alfred E. Smith
- Hukukun bittiği yerde tiranlık başlar. John Locke
- Hukukun bittiği yerde tiranlık başlar. William Pitt
- Hukukun kuvvetinin azaldığı yerde, kuvvetlinin hukuku geçerli olmaya başlar. MAURICE DUEVERGER
- İnsancıl olmadıkça adil olamazsın. VAUVENARGUES
- İnsanın adil yasalara itaat etme gibi bir yasal sorumluluğunun ötesinde ahlaki sorumluluğu bulunmaktadır. Aynı şekilde, insanın adil olmayan yasalara da karşı gelme ve itaat etmeme gibi bir sorumluluğu da olmalıdır. Martin Luther King. Jr.
- İnsanın en büyüğü, en yüksek mevkide iken tevazu gösteren, kudret sahibi iken affeden ve kuvvetli olduğu vakit adaletle hareket edendir. ABDÜLMELİK B. MERVAN
- İnsanlar arasındaki davalarda ve mülkiyet anlaşmazlıklarında eski jüri ile duruşma sistemi diğer tüm sistemlere tercih edilmelidir ve kutsal olarak kabul edilmelidir. Virginia Haklar Bildirgesi, 1776
- İnsanlar fakirliklerinin nedeninin kendileri olduğunu anlamalıdırlar. Thomas Malthus
- İnsanlar yasaları, adaletin işlemesi ve şiddetin onun kölesi olması için oluşturdu. Euripides
- İnsanları iyi yapan yasalardır. Aristo
- İnsanların refah ve huzurunun temeli hukuktur. Marcus Tullius Cicero
- İnsanlığın en güzel görevi adalet dağıtmasıdır. Voltaire
- İstek samimi olabilir; istek samimi olduğunda ancak akıl ıslah edilebilir; akıl ıslah edildiğinde ancak özel yaşam iyileştirilebilir; özel yaşam iyileştirildiğinde ancak aile yapısı düzeltilebilir. Aile yapısı düzeltildiğinde ancak devlet düzen içinde yönetilebilir. Devlet düzen içinde yönetildiğinde ancak dünyada barış tesis edilebilir. Konfüçyüs
- İyi olmak kolaydır, zor olan adil olmaktır. VICTOR HUGO
- Jüri ile duruşma sistemini, insan tarafından hayal edilebilen en güvenli yargılama sistemi olarak görüyorum. Thomas Jefferson
- Jüri saygı gösterilecek bir politik kurumdur. Thomas Jefferson
- Kanun düzendir, iyi kanun iyi düzendir. Aristo
- Kaşıkla yedirme uzun dönemde kaşığın şekli dışında bize hiçbir şey öğretmez. E.M. Forster
- Kendi hasadınla yaşa. Persius
- Kendine yapılmasını istemediğini sen de başkasına yapma. Konfüçyüs
- Kendini yargılamak başkalarını yargılamaktan daha zordur. SAINT EXUPERY
- Kılıcın yapamadığını adalet yapar. KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN
- Kimseyi adaletten menetmeyeceğiz ve geciktirmeyeceğiz. Magna Carta
- Kişi için yalnız çalışmasının karşılığı vardır. Kuran-ı Kerim
- Kötülüğü adaletle, iyiliği de iyilikle karşıla. LAO-TSE
- Kral olmasına kralım, bunda kuşku yok ama, her aklıma geleni de yapamam ya… Ferdinand
- Kuvvetsiz adalet aciz, adaletsiz kuvvet de zalimdir. Pascal
- Kuvvetsiz adalet ve adaletsiz kuvvet iki büyük felakettir. LIMON LUCE
- Medeniyetin ilk şartı adalettir. Sigmund Freud
- Medeniyetin ilk şartı adalettir. Sigmund Freud
- Memleketler kılıçla alınır, lakin adaletle muhafaza edilir. TİMURLENK
- Mutlak hak mutlak haksızlıktır. Cicero
- Mutluluk şansı olmasaydı, adaletin hali ne olurdu? ALBERT CAMUS
- Ne kadar çok yardım edilirse, insanlar kendileri için o kadar az çalışacaklardır ve ne kadar az çalışırlarsa fakirlikte o ölçüde artacaktır. Leo Tolstoy
- Nomos (hukuk) her şeyin kralıdır. Heredotus
- Örnek insanlar adaleti anlar. Konfüçyüs
- Özgürlük ve hukuk ikiz kız kardeşlerdir. Özgürlük sadece sağlam bir düzen içinde gerçekleşebilir. Özgürlüğü korumak ve yıkıldığı yerde yeniden inşaa etmek, özgürlük âşıklarının ilk görevidir. Friedrich Ebert
- Peter’den çalıp, Paul’a veren devlet daima Peter’e bağımlıdır. George Bernard Shaw
- Sadece ‘sosyal adalet’ değil, aynı zamanda ‘sosyal demokrasi’, ‘sosyal piyasa ekonomisi’ ve ‘sosyal hukuk devleti’ ( Sozialer Rechtstaat) gibi kavramların anlamları tamamen açık ve anlaşılırdır. Bu nedenle adalet, demokrasi, piyasa ekonomisi ya da Rechtstaat kelimelerinin başına ‘sosyal’ sıfatının eklenmesi tamamen gereksizdir. Friedrich A.von Hayek
- Silahlı adalet, en kötü adaletsizliğe bedeldir. ALAIN
- Soruşturmaya başlamadan önce suç işlediği sanılan kimsenin sessiz kalma hakkının bulunduğu kendisine bildirilmelidir. Yapacağı her ifadenin kendi aleyhine kullanılabileceği anlatılmalıdır. Ayrıca bir avukat bulundurma hakkının var olduğu kendisine bildirilmelidir. Earl Warren
- Sosyal adalet bir boş formülden başka bir şey değildir. Friedrich A. von Hayek
- Sosyal adalet muhtemelen pek çok kişinin daha az talihli olan kimselere karşı iyi niyetini ifade eden bir kavram olmanın ötesinde bir nitelik kazanmıştır. Sosyal adaletin gerçekte bazı çıkar gruplarının taleplerinden başka bir şey olmadığını ve dürüst olmayan bir kavrama dönüştüğünü belirtmemiz gerekir. Eğer bu konudaki tartışmaların dürüst olması gerekiyorsa, o zaman insanlar bu kavramın entelektüel olarak kötü bir kullanıma maruz olduğunu, demagoji ve ucuz gazetecilik aracı olarak kullanıldığını kabul etmelidirler. Sorumlu düşünürler bu kavramı kullanmaktan utanmalıdırlar. Bu kavramın gerçek mahiyeti anlaşılırsa, kullanılmasının yanlış olduğu bilinecektir. Friedrich A. von Hayek
- Şeref ve doğruluk adaletin temelidir. Justitia fundementum est fides. Cicero
- Tanrı adaleti, onu sevene verir. AMENEMOPE
- Tanrı her kuşa yiyeceğini verir, fakat yuvasına yiyeceğini atmaz. Josiah Gilbert Holland
- Toplumda dilencilere bir talep varsa, o zaman bir kısım insan kesinlikle dilenci olacaktır. Simon Newcomb
- Tüm insanlara eşit ve tam adalet sağlanmalıdır; din özgürlüğü, basın özgürlüğü, bireyin özgürlüğü, tarafsızca seçilmiş jüri önünde duruşmaya çıkma hakkı… Bu ilkeler bizim devrim ve reform çağına ulaşmamıza rehber olmuşlardır. Thomas Jefferson
- Ülkelerine düzeni getirmek isteyenler önce kendi ailelerini ıslah etmelidirler. Ailelerini ıslah etmek isteyenler önce kendi özel yaşamlarını düzeltmelidirler. Kendi özel yaşamlarını düzeltmek isteyenler önce akıllarını ıslah etmelidirler. Akıllarını ıslah etmek isteyenler bu isteklerinde samimi olmalıdırlar. İsteklerinde samimi olmak isteyenler bilgilerini genişletmelidirler. Bilgilerini genişletmek isteyenler önce araştırmalıdırlar. Konfüçyüs
- Yargı içerisinde mahkemelerin tam bağımsızlığı anayasa içerisinde güvence altına alınmalıdır. Alexander Hamilton
- Yargı üç devlet kuvveti arasında en zayıfıdır. Alexander Hamilton
- Yargıçları kim yargılayacak? Latin Atasözü
- Yargıçların daimi olarak görevde olmaları dolayısıyla taraflı olabilmeleri tehlikesi dolayısıyla jüri sistemi oluşturulmalıdır. Thomas Jefferson
- Yargıçların tüm anayasal meselelerde nihai hakem olduklarını düşünmek tehlikeli bir doktrindir. Bu bizi oligarşik despotizme götürür. Thomas Jefferson
- Yasa bir insanın bir eylemde bulunması veya eylemin sınırlandırılmasının ölçüsü ve kuralıdır; lex (yasa), ‘ligare’ (bağlı kılmak) kelimesinden türetilmiştir ve bir kimsenin eylemlerinden ‘bağlı tutulmasını’ ifade eder. Thomas Aquinas
- Yasal adalet doğruluk sanatıdır. Latin Sözü
- Yasalar fakiri ezer ve zenginler ise yasaları yönetir. Oliver Goldsmith
- Yasalar insanı kontrol etmek için gereklidir. Han Fei
- Yasalar örümcek ağı gibidir; küçük sinekler örümcek ağına yakalanır, eşek arıları ise örümcek ağını deler geçer. Jonathan Swift
- Yasaları her yerde güçlüler yaptı ve zayıfları ezdi. Turgot
- Yasaların ilk ve temel amacı bireylerin mutlak haklarını korumak ve düzenlemektir. William Blackstone
- Zayıf, daima adalet ve eşitlik ister, hâlbuki bunlar kuvvetlinin umurunda bile değildir. ARISTOTELES





