Kimdir?

Philip Milton Roth Kimdir? Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri

Philip Milton Roth (Doğum: 19 Mart 1933, New Jersey, ABD – Ölüm: 22 Mayıs 2018, Manhattan, New York, ABD, 85 yaşında) Amerikalı yazar.

Kitaplarında çoğunlukla Yahudi karakterler ve anti-Semitizm (Yahudi karşıtlığı) konularını işlemesiyle tanınır. Güle Güle Columbus (1959) romanıyla, Ulusal Kitap Ödülü’nü kazandı. 1969 yılında “Portnoy’un Feryadı” ile büyük bir şöhret kazandı…

Philip Milton Roth, savaş sonrası Amerikan edebiyatının en etkili romancılarından biridir. Yahudi-Amerikan hayatını, bireysel özgürlük arzusunu, cinselliği, aile baskısını, siyasal kutuplaşmayı ve ölüm korkusunu keskin bir ironiyle ele almıştır. Kurmaca ile özyaşam öyküsü arasındaki sınırı sürekli değiştiren Roth, yalnızca kendi kuşağını anlatmamış; modern insanın kimliğini nasıl kurduğunu ve toplumun bu kimliği nasıl aşındırdığını da sorgulamıştır.

Onu sadece Portnoy’un Feryadı’ndaki cinsel açıklıkla ya da yalnızca “Yahudi-Amerikan yazar” etiketiyle tanımlamak eksik kalır. Roth’un eserleri, 20. yüzyılın ikinci yarısındaki Amerika’nın geniş bir zihinsel haritasını sunar. McCarthy döneminden Vietnam Savaşı’na, 1960’ların toplumsal çatışmalarından kimlik siyasetine kadar pek çok tarihsel kırılma, onun romanlarında bireylerin hayatına değen sonuçlarıyla görünür hâle gelir.

Philip Milton Roth Kimdir?

Philip Milton Roth; roman, öykü, anı ve deneme türlerinde eser veren Amerikalı bir yazardır. 19 Mart 1933’te Newark, New Jersey’de doğmuş, 22 Mayıs 2018’de New York’ta hayatını kaybetmiştir. Kitaplarını Philip Roth adıyla yayımlamıştır.

Roth’un edebiyattaki temel yeri şöyle özetlenebilir:

Savaş sonrası Amerikan toplumunun en güçlü edebî gözlemcilerinden biridir.
Yahudi-Amerikan kimliğini bağlılık, kaçış, suçluluk ve aidiyet çatışmaları içinde işler.
Yazar ile anlatıcı, gerçek ile kurmaca arasındaki sınırları bilinçli biçimde belirsizleştirir.
Nathan Zuckerman ve David Kepesh gibi tekrar eden kurmaca kişiler yaratmıştır.
Amerikan tarihini, büyük siyasal anlatılardan çok bireyin kırılan hayatı üzerinden okur.
Mizahı yalnızca güldürmek için değil, ikiyüzlülüğü ve özaldanışı açığa çıkarmak için kullanır.

Kısaca Philip Roth

Tam adı: Philip Milton Roth
Doğum tarihi ve yeri: 19 Mart 1933, Newark, New Jersey, ABD
Ölüm tarihi ve yeri: 22 Mayıs 2018, New York, ABD
Uyruğu: Amerikalı
Edebî türleri: Roman, novella, öykü, anı, deneme ve söyleşi
Öne çıkan eserleri: Portnoy’s Complaint, The Ghost Writer, Sabbath’s Theater, American Pastoral, The Human Stain, The Plot Against America
Başlıca ödülleri: Pulitzer Kurgu Ödülü, iki Ulusal Kitap Ödülü, üç PEN/Faulkner Ödülü, Man Booker Uluslararası Ödülü
Son romanı: Nemesis (2010)

Philip Roth’un Hayatı

Çocukluğu ve Newark yılları

Philip Roth, Bess Finkel Roth ile sigorta sektöründe çalışan Herman Roth’un ikinci çocuğu olarak dünyaya geldi. Ağabeyi Sanford “Sandy” Roth ile birlikte Newark’ın çoğunlukla Yahudi nüfusun yaşadığı Weequahic semtinde büyüdü. Ailesi, Doğu Avrupa kökenli Yahudi göçmenlerin Amerika’da doğmuş ikinci kuşağına mensuptu.

Weequahic, Roth için yalnızca bir çocukluk çevresi değildir. Yazarın hafızasında aile, mahalle, okul, sınıf atlama isteği ve Amerikan toplumuna karışma deneyimi bu semtte birleşir. Newark bu nedenle Portnoy’s Complaint, American Pastoral ve The Plot Against America gibi eserlerde tekrar tekrar karşımıza çıkar. Şehir, onun romanlarında gerçek bir mekân olduğu kadar kaybedilmiş çocukluk dünyasının da simgesidir.

Roth’un gençliğinde beyzbola duyduğu ilgi de önemlidir. Beyzbol, farklı kökenlerden gelen insanları ortak bir Amerikan kültüründe buluşturan güçlü bir semboldür. Yazar daha sonra bu ilgisini The Great American Novel adlı hicivli romanında kullanmıştır.

Eğitimi ve öğretim hayatı

Roth, 1950’de Weequahic Lisesinden mezun oldu. Önce Rutgers Üniversitesinin Newark’taki bölümüne devam etti. Ardından Bucknell Üniversitesine geçti ve 1954’te İngilizce alanında lisans eğitimini tamamladı. Chicago Üniversitesinde İngiliz edebiyatı üzerine yüksek lisans yaptı; 1955’te yüksek lisans derecesini aldı.

Bir süre Amerikan ordusunda görev yaptı. Temel eğitim sırasında yaşadığı sırt sakatlığı nedeniyle sağlık gerekçesiyle ordudan ayrıldı. Daha sonra akademik hayata döndü. Chicago, Iowa, Princeton ve Pennsylvania gibi üniversitelerde yazma ve edebiyat dersleri verdi. Iowa Yazarlar Atölyesi’nde 1960-1962 yılları arasında ders vermesi, yazarlık ile öğretmenliği bir arada yürüttüğü dönemin dikkat çekici aşamalarındandır.

Öğretim faaliyeti Roth’a düzenli bir geçim alanı sağladı; fakat asıl emeğini kurmacaya verdi. Çalışma yöntemi son derece disiplinliydi. Bir söyleşisinde, kimi zaman canlı bir başlangıç bulabilmek için yüzlerce sayfa yazdığını anlatır. Bu ayrıntı, onun kendiliğinden yazan “doğal dâhi” imgesinden çok, metni tekrar tekrar kuran titiz bir romancı olduğunu gösterir.

İlk kitabı ve erken dönem tartışmaları

Roth’un ilk kitabı Goodbye, Columbus and Five Short Stories 1959’da yayımlandı. Bir novella ile beş öyküden oluşan eser, 1960 Ulusal Kitap Ödülü’nü kazandı. Yazar henüz yirmili yaşlarının sonundaydı.

Kitap, savaş sonrası dönemde refah düzeyi yükselen Yahudi-Amerikan orta sınıfını içeriden fakat eleştirel bir bakışla anlatıyordu. Bazı Yahudi okurlar ve dinî çevreler, Roth’un bencil, gösterişçi ya da ikiyüzlü Yahudi karakterler çizmesini topluluğa zarar veren bir temsil olarak değerlendirdi. Roth ise kurmacanın görevinin bir topluluğu örnek kişilerle temsil etmek olmadığını savundu. Bu tartışma, hayatı boyunca eserlerinin çevresinde kalacaktı.

Letting Go (1962) ve When She Was Good (1967), Roth’un daha geleneksel gerçekçi roman biçimleriyle çalıştığı eserlerdir. Asıl büyük şöhretini ise 1969’da yayımlanan Portnoy’s Complaint ile kazandı.

Portnoy’un Feryadı ile gelen ün

Türkçede Portnoy’un Feryadı adıyla yayımlanan Portnoy’s Complaint, psikanalistine konuşan Alexander Portnoy’un uzun itirafı biçimindedir. Aile baskısı, cinsellik, suçluluk, dinî-kültürel aidiyet ve özgürleşme isteği; coşkulu, saldırgan ve komik bir monolog içinde birleşir.

Romanın açık cinsel anlatımı büyük tartışma yarattı. Bununla birlikte eserin yeniliği yalnızca “cesur” konularında değildir. Roth, psikanalitik konuşmayı roman biçimine dönüştürmüş; itiraf eden anlatıcının hem kendini açmasını hem de kendini aldatmasını aynı anda göstermiştir. Portnoy’un söyledikleri kadar, söylediklerini düzenleme biçimi de romanın konusudur.

Eserin büyük ticari başarısı Roth’u bir edebiyat ünlüsüne dönüştürdü. Ne var ki bu ün, sonraki kitaplarının uzun süre Portnoy’s Complaint ölçütüyle değerlendirilmesine yol açtı. Roth daha sonraki yıllarda politik hicivden Kafkaesk dönüşüme, tarihsel romandan üstkurmacaya uzanan çok farklı biçimler denedi.

Nathan Zuckerman ve olgunluk dönemi

Roth’un edebî gelişimindeki temel dönemeçlerden biri Nathan Zuckerman karakteridir. Zuckerman da Roth gibi Newark kökenli Yahudi-Amerikan bir yazardır. Bu benzerlik, karakterin kolayca “Roth’un kendisi” sayılmasına neden olmuştur. Oysa Zuckerman bir özyaşam kopyası değil, yazarlığın ahlaki ve psikolojik sorunlarını araştırmak için kurulmuş değişken bir kurmaca araçtır.

The Ghost Writer (1979), Zuckerman Unbound (1981) ve The Anatomy Lesson (1983), yazar olmanın bedellerini farklı yönleriyle ele alır. Şöhret, aileye karşı sorumluluk, başkalarının hayatını malzemeye dönüştürme ve yazarın kendi imgesine hapsolması bu kitapların merkezindedir. The Counterlife (1986) ise aynı kişilerin hayatlarını farklı ihtimaller içinde yeniden kurarak anlatının “tek doğru hayat” sunamayacağını gösterir.

Roth bazen kendi adını taşıyan kurmaca bir “Philip Roth”u da anlatıya sokar. Operation Shylock bunun en çarpıcı örneklerinden biridir. Bu tercih, okuru bilinçli olarak kararsız bırakır: Okunan şey itiraf mı, anı mı, roman mı, yoksa yazarın kendi kamu imgesiyle oynadığı bir kurmaca mı? Roth’un olgunluk dönemi tam da bu kararsızlıktan güç alır.

1990’larda gelen büyük edebî başarı

Roth, pek çok yazarın üretiminin yavaşladığı bir yaşta en güçlü eserlerinden bazılarını verdi. Patrimony (1991), babası Herman Roth’un hastalığını ve ölümünü anlatan ölçülü bir anı kitabıdır. Operation Shylock (1993) kimlik, sahtekârlık, İsrail ve diaspora tartışmalarını üstkurmacayla birleştirir. Sabbath’s Theater (1995) ise arzuyu, öfkeyi, kaybı ve ahlaki çöküşü sarsıcı bir başkarakter üzerinden işler.

Bu yaratıcı yükseliş, gayriresmî olarak “Amerikan Üçlemesi” diye anılan üç romanla doruğa ulaştı:

American Pastoral (1997), 1960’ların siyasal şiddetinin kusursuz görünen bir Amerikan ailesini nasıl parçaladığını anlatır.
I Married a Communist (1998), McCarthy dönemindeki siyasal ihbar, intikam ve itibar yıkımını ele alır.
The Human Stain (2000), kimlik, ırk, sır, toplumsal yargı ve ahlaki arınma iddiasını tartışır.

Bu üç romanın asıl başarısı, tarihi arka plana yerleştirmekle yetinmemesidir. Roth, kamusal olayların özel hayatları nasıl biçimlendirdiğini gösterir. Büyük tarih, onun romanlarında aile sofrasına, evliliğe, mesleğe ve bedene kadar girer.

Son dönemi, yazarlığı bırakması ve ölümü

Roth’un 2000’li yıllardaki eserlerinde yaşlanma, hastalık, bedensel zayıflama ve ölüm daha belirgin hâle geldi. The Dying Animal (2001), Everyman (2006), Exit Ghost (2007), Indignation (2008) ve The Humbling (2009) bu yönelişin farklı örnekleridir.

The Plot Against America (2004) ise alternatif tarih türünü kullanır. Romanda havacı Charles Lindbergh’in 1940 başkanlık seçimini kazandığı ve ABD’de antisemitizmin devlet politikası hâline geldiği varsayımsal bir tarih anlatılır. Roth, büyük bir politik “ya şöyle olsaydı?” sorusunu Newark’taki sıradan bir ailenin korkuları üzerinden kurar.

Son romanı Nemesis 2010’da yayımlandı. Roth, 2012’de artık kurmaca yazmayacağını açıkladı. Yaklaşık yarım yüzyıllık yoğun üretimden sonra yazarlığı bilinçli biçimde bıraktı. 22 Mayıs 2018’de Manhattan’daki bir hastanede kalp yetmezliği nedeniyle 85 yaşında öldü.

Philip Roth’un Edebî Kişiliği

Yahudi-Amerikan kimliğini kalıpların dışında işlemesi

Roth’un eserlerinde Yahudilik tek anlamlı bir inanç ya da değişmez bir kimlik değildir. Aile geleneği, tarihsel hafıza, antisemitizm, toplumsal yükselme, asimilasyon ve bireysel başkaldırı aynı kimlik içinde çatışır.

Karakterleri çoğu zaman iki baskı arasında kalır. Bir yanda ailenin ve cemaatin beklentileri, öte yanda Amerikan toplumunun başarı ve uyum talepleri vardır. Roth’un ilgisini çeken, bu iki dünyadan birini seçmekten çok aradaki gerilimdir. Alexander Portnoy’un ailesinden kaçmaya çalışırken aile dilini zihninde taşımaya devam etmesi bunun belirgin örneğidir.

Bu noktada önemli bir ayrım yapılmalıdır: Roth, Yahudi-Amerikan hayatını yüceltmek ya da kötülemek için yazmaz. Topluluğun içindeki bireyleri zaaflarıyla, hırslarıyla ve çelişkileriyle anlatır. İlk eserlerinden itibaren ortaya çıkan tartışmaların temelinde de bu temsil anlayışı vardır.

Özgürlük isteği ile sınırlanma arasındaki çatışma

Roth’un karakterleri; kendilerini sınırlayan aileden, dinden, evlilikten, ahlaktan, siyasetten ya da yaşlanan bedenden kurtulmak ister. Fakat özgürleşme girişimleri yeni bağımlılıklar ve suçluluklar üretir. Bu nedenle onun romanlarında özgürlük, kolayca elde edilen olumlu bir son değil, bedeli olan bir mücadeledir.

Yazarın başlıca meselelerinden biri kişisel serbestlik arzusu ile engelleyici güçler arasındaki gerilimdir. Bu çatışma, genç Portnoy’un cinsel isyanında da yaşlı Everyman kahramanının beden karşısındaki çaresizliğinde de görülür.

Özyaşam öyküsü ile kurmaca arasındaki oyun

Roth kendi hayatından, ailesinden, evliliklerinden ve yazarlık deneyiminden yoğun biçimde yararlanır. Ancak bu durum eserlerinin doğrudan otobiyografi olduğu anlamına gelmez. Yazar, yaşanmış malzemeyi değiştirir; abartır, tersine çevirir, farklı anlatıcılara dağıtır ve olası hayatlar üretir.

Nathan Zuckerman’ın Roth’a benzemesi bu yöntemin parçasıdır. Zuckerman bazen başkahraman, bazen tanık, bazen de başkalarının hayatlarını kurgulayan bir anlatıcıdır. American Pastoral’da Seymour Levov’un hayatını araştırırken, aslında büyük ölçüde boşlukları hayal gücüyle doldurur. Böylece roman, bir insanı bütünüyle bilmenin mümkün olup olmadığını da sorgular.

Roth’u okurken “Bu olay gerçekten yaşandı mı?” sorusu ilgi çekicidir ama tek başına yeterli değildir. Daha verimli soru şudur: Yazar, gerçeklik izlenimini hangi anlatı düzeniyle kuruyor ve bu izlenimi neden bozuyor?

Amerikan tarihini bireyin hayatında göstermesi

Roth’un romanları, Amerika’nın yakın tarihini sıradan bir dekor gibi kullanmaz. Tarih, karakterlerin kimliğini bozan ya da yeniden kuran etkin bir güçtür.

I Married a Communist’te antikomünist histeri, dostluğu ve mesleki itibarı parçalar.
American Pastoral’da Vietnam dönemi çatışmaları aile içindeki kuşak bağını koparır.
The Human Stain’de 1990’ların ahlaki yargılama kültürü, kişinin sakladığı kimlikle birleşir.
The Plot Against America’da otoriter siyaset, bir çocuğun ev ve güvenlik duygusunu değiştirir.

Roth’un güçlü yanı, tarihsel dönemi açıklama metnine dönüştürmemesidir. Okur dönemi, karakterlerin korkusu, öfkesi, yanılgısı ve kaybı içinden yaşar.

Cinsellik, erkeklik ve beden

Cinsellik Roth’un eserlerinde haz kadar iktidar, utanç, yaşlanma ve ölümle de ilişkilidir. Erkek anlatıcıları çoğu zaman güçlü görünmeye çalışır; fakat arzularının, korkularının ve bedensel yetersizliklerinin esiridir. Bu nedenle Roth’un erkeklik anlatıları yalnızca erkek egemenliğinin sergilenmesi değil, erkek gücünün kırılganlığının da teşhiridir.

Yine de kadın karakterlerin temsili, Roth eleştirisinin en tartışmalı alanlarından biridir. Bazı eserlerde kadınların erkek başkahramanın arzusu, korkusu ya da öfkisi çevresinde daraltıldığı; yeterince bağımsız bir iç dünyaya kavuşamadığı ileri sürülmüştür. Bu eleştiriyi bütünüyle reddetmek de Roth’un bütün kadın karakterlerini aynı saymak da doğru değildir. Akademik bir okuma, her romandaki anlatıcı bakışını ve kadın kişilerin olay örgüsündeki işlevini ayrı ayrı değerlendirmelidir.

Özellikle Portnoy’s Complaint ya da Sabbath’s Theater gibi eserlerde anlatıcının rahatsız edici sözleri doğrudan yazarın görüşü kabul edilmemelidir. Roth, çoğu zaman okurun kolayca özdeşleşemeyeceği, kendini haklı çıkarmaya çalışan ve güvenilirliği tartışmalı sesler kurar.

Yaşlılık, hastalık ve ölüm

Roth’un geç döneminde beden, insan iradesinin aşamadığı son sınır olarak öne çıkar. Genç karakterlerin aileden ve toplumdan kaçma isteği, yaşlı karakterlerde bedenden kaçamama gerçeğine dönüşür.

Everyman, ölümden başlayıp geçmişe dönen yapısıyla bir insanın başarılarını değil, kayıplarını ve pişmanlıklarını tartar. Exit Ghost’ta Zuckerman yaşlanmış, bedensel gücünü ve eski toplumsal yerini kaybetmiştir. Nemesis ise salgın hastalık karşısında suçluluk, rastlantı ve sorumluluk sorularını bir araya getirir.

Roth’un bu eserleri karamsardır; fakat duygusal sömürüye yaslanmaz. Ölümü büyük sözlerle yüceltmek yerine bedenin gündelik gerçekliği içinde gösterir.

Mizah, hiciv ve rahatsız edici anlatıcılar

Roth’un mizahı hızlı, saldırgan ve çoğu zaman huzursuz edicidir. Aile konuşmalarını, toplumsal klişeleri ve kişinin kendi kendini kandırma biçimlerini büyük bir işitme gücüyle yakalar. Komik olan ile acı verici olan sık sık aynı sahnede birleşir.

Yazarın hicvi dışarıdaki “kötülere” yönelen güvenli bir eleştiri değildir. Kendi çevresini, kendi kuşağını, yazarlık kurumunu ve kendisine benzeyen erkekleri de hedef alır. Bu yüzden Roth’un romanlarında gülme, rahatlatıcı olmaktan çok teşhir edicidir.

Philip Roth’un Dil ve Anlatım Özellikleri

Philip Roth’un üslubu tek bir kalıba indirgenemez. Eserlerinde gerçekçi aile romanından politik hicve, üstkurmacadan alternatif tarihe kadar farklı yöntemler görülür. Bununla birlikte sık başvurduğu anlatım özellikleri şunlardır:

Enerjik konuşma dili: Anlatıcıların sesi canlı, ritmik ve kişiye özgüdür.
Uzun itiraf ve monologlar: Karakter, konuşurken hem kendini açıklar hem de ele verir.
İroni: Söylenen ile metnin okura düşündürdüğü şey arasında bilinçli bir mesafe kurulur.
Güvenilmez anlatıcı: Anlatıcının bilgisi, yorumu ya da ahlaki hükmü kesin doğru kabul edilemez.
Üstkurmaca: Yazma, anlatma ve başkalarının hayatını kurmacaya dönüştürme eylemi doğrudan romanın konusu olur.
Çerçeve anlatı: Bir anlatıcı, başka bir kişinin hayatını araştırır ve eksik yerleri hayal gücüyle tamamlar.
Karşıt olasılıklar: The Counterlife gibi eserlerde bir hayatın farklı ihtimalleri yan yana getirilir.
Grotesk ve bedensel ayrıntı: Bedenin arzu, hastalık ve yaşlanma hâlleri süslemeden gösterilir.
Tarih ile özel hayatın birleşmesi: Siyasal gelişmeler, aile ve birey düzeyindeki sonuçlarıyla anlatılır.

Roth’un cümleleri kimi zaman uzar; fakat bu uzunluk dolgu değildir. Konuşan zihnin hızını, sapmalarını ve kendini savunma çabasını taşır. Özellikle monologlarında düşünce ile ses neredeyse aynı anda ilerler.

Philip Roth’un Başlıca Eserleri ve Özellikleri

Hoşça Kal, Columbus ve Beş Öykü

Goodbye, Columbus and Five Short Stories (1959), Roth’un ilk kitabıdır. Sınıf farkı, tüketim kültürü, aile ve Yahudi-Amerikan kimliği üzerine yoğunlaşır. Genç yazarın gözlem gücünü ve acı mizahını daha ilk kitabında gösterir. 1960 Ulusal Kitap Ödülü’nü kazanmıştır.

Portnoy’un Feryadı

Portnoy’s Complaint (1969), Alexander Portnoy’un psikanaliz seansındaki kesintisiz itirafı üzerine kuruludur. Roman; aile baskısı, cinsellik, suçluluk ve kimlik çatışmasını kara mizahla işler. Açık içeriği nedeniyle lise düzeyindeki sınıf çalışmalarında yaş grubu ve bağlam gözetilmelidir.

Hayalet Yazar

The Ghost Writer (1979), genç Nathan Zuckerman’ın hayran olduğu yazar E. I. Lonoff’u ziyaretini anlatır. Yazarlık, aileye sadakat ve kurmacanın başkalarının hayatı üzerindeki hakkı sorgulanır. Roth’un üstkurmacaya dayalı olgun dönemine giriş için uygun eserlerden biridir.

Sabbath’s Theater

Sabbath’s Theater (1995), eski kuklacı Mickey Sabbath’ın yas, cinsellik, öfke ve öz yıkım içindeki hayatına odaklanır. Rahatsız edici başkahramanı ve dilsel enerjisiyle Roth’un en sert romanlarından biridir. 1995 Ulusal Kitap Ödülü’nü kazanmıştır.

Pastoral Amerika

American Pastoral (1997), başarılı iş insanı Seymour “Swede” Levov’un kusursuz görünen hayatının, kızının siyasal şiddete yönelmesiyle parçalanmasını anlatır. Amerikan rüyası, aile, kuşak çatışması ve Vietnam dönemi romanın merkezindedir. Eser, 1998 Pulitzer Kurgu Ödülü’ne değer görülmüştür.

İnsan Lekesi

The Human Stain (2000), klasik dilleri profesörü Coleman Silk’in ırkçılıkla suçlanmasının ardından çöken kariyerini ve yıllarca sakladığı kimliğini konu edinir. Roman; ırk, kimlik, kendini yeniden yaratma, sır ve toplumsal yargı üzerine kuruludur. Roth’un bireysel hayat ile kamusal ahlak arasındaki çatışmayı en katmanlı biçimde işlediği eserlerdendir.

Amerika’ya Karşı Komplo

The Plot Against America (2004), Charles Lindbergh’in başkan seçildiği varsayımsal bir ABD tarihi kurar. Faşizm ve antisemitizm gibi büyük siyasal tehlikeleri, Newark’ta yaşayan Roth ailesinin gündelik korkuları üzerinden anlatır. Alternatif tarih türünün edebî imkânlarını aile romanıyla birleştirir.

Sokaktaki Adam

Türkçede Sokaktaki Adam adıyla yayımlanan Everyman (2006), isimsiz kahramanının cenazesiyle başlar ve onun hayatına geriye dönüşlerle bakar. Hastalık, yaşlanma, aile bağları ve ölüm karşısında insanın yalnızlığı kısa fakat yoğun bir anlatımla işlenir.

Nemesis

Nemesis (2010), 1944 yazındaki çocuk felci salgını sırasında Newark’ta geçer. Görev duygusu güçlü bir beden eğitimi öğretmeninin korku, suçluluk ve rastlantı karşısındaki çözülüşünü anlatır. Roth’un son romanıdır.

Philip Roth’un Eserleri

Roman, novella, öykü ve anlatı kitapları

Goodbye, Columbus and Five Short Stories (1959)
Letting Go (1962)
When She Was Good (1967)
Portnoy’s Complaint (1969)
Our Gang (1971)
The Breast (1972)
The Great American Novel (1973)
My Life as a Man (1974)
The Professor of Desire (1977)
The Ghost Writer (1979)
Zuckerman Unbound (1981)
The Anatomy Lesson (1983)
The Prague Orgy (ilk kez 1985’te bir sonsöz olarak; bağımsız basımı 1996)
The Counterlife (1986)
The Facts: A Novelist’s Autobiography (1988)
Deception (1990)
Patrimony: A True Story (1991)
Operation Shylock: A Confession (1993)
Sabbath’s Theater (1995)
American Pastoral (1997)
I Married a Communist (1998)
The Human Stain (2000)
The Dying Animal (2001)
The Plot Against America (2004)
Everyman (2006)
Exit Ghost (2007)
Indignation (2008)
The Humbling (2009)
Nemesis (2010)

Deneme, eleştiri ve söyleşi kitapları

Reading Myself and Others (1975)
Shop Talk: A Writer and His Colleagues and Their Work (2001)
Why Write? Collected Nonfiction 1960-2013 (2017)

Türkçede yayımlanan kitapların adları ve baskı durumları yayınevine göre değişebilir. Güncel Türkçe baskılarda Portnoy’un Feryadı, Hayalet Yazar, Bir Erkek Olarak Yaşamım, Karşıt Hayat, Baba Mirası, Pastoral Amerika, Bir Komünistle Evlendim, İnsan Lekesi, Sokaktaki Adam, Ve Hayalet Sahneden Çekilir, Öfke ve Nemesis gibi başlıklar kullanılmaktadır.

Roth’un Tekrar Eden Kahramanları ve Eser Grupları

Nathan Zuckerman kitapları

Nathan Zuckerman, Roth’un en önemli kurmaca yazarı ve anlatıcı figürüdür. İlk döneminde yazarlıkla aile arasındaki çatışmayı yaşar; sonraki eserlerde başkalarının hayatlarını gözlemleyen, araştıran ve kurgulayan bir tanığa dönüşür.

Zuckerman’la bağlantılı başlıca eserler arasında şunlar yer alır:

The Ghost Writer
Zuckerman Unbound
The Anatomy Lesson
The Prague Orgy
The Counterlife
American Pastoral
I Married a Communist
The Human Stain
Exit Ghost

David Kepesh kitapları

David Kepesh, cinsellik, kültür, erkeklik ve yaşlanma meselelerinin işlendiği üç romanda görünür:

The Breast
The Professor of Desire
The Dying Animal

Kepesh’in yıllar içinde değişmesi, Roth’un arzuyu gençlikteki özgürleşme düşüncesinden yaşlılıktaki kayıp ve ölüm bilincine doğru nasıl yeniden yorumladığını gösterir.

Amerikan Üçlemesi

American Pastoral, I Married a Communist ve The Human Stain birlikte Amerikan Üçlemesi olarak anılır. Üç romanı birleştiren ortak kişi Nathan Zuckerman’dır; fakat asıl bağ, savaş sonrası Amerika’nın üç farklı tarihsel krizinin bireyler üzerindeki etkisidir.

Philip Roth’un Aldığı Başlıca Ödüller

Philip Roth, kendi kuşağının en çok ödüllendirilen Amerikalı yazarlarından biridir. Başlıca ödül ve onurları şunlardır:

Goodbye, Columbus ile 1960 Ulusal Kitap Ödülü
The Counterlife ile 1986 Ulusal Kitap Eleştirmenleri Birliği Ödülü
Patrimony ile 1991 Ulusal Kitap Eleştirmenleri Birliği Ödülü
Operation Shylock ile 1994 PEN/Faulkner Kurgu Ödülü
Sabbath’s Theater ile 1995 Ulusal Kitap Ödülü
American Pastoral ile 1998 Pulitzer Kurgu Ödülü
The Human Stain ile 2001 PEN/Faulkner Kurgu Ödülü
2001 Franz Kafka Ödülü
2002 Amerikan Edebiyatına Seçkin Katkı Madalyası
Everyman ile 2007 PEN/Faulkner Kurgu Ödülü
2010 Ulusal İnsan Bilimleri Madalyası
2011 Man Booker Uluslararası Ödülü

Roth, Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanmamıştır. Uzun yıllar ödülün güçlü adayları arasında anılması, bu konuda sık görülen yanlış bilginin başlıca nedenidir.

Philip Roth Neden Tartışmalı Bir Yazardır?

Roth’un eserleri üç temel nedenle tartışma yaratmıştır:

Yahudi karakterleri idealize etmemesi: İlk kitaplarından itibaren bazı okurlar, onun Yahudi-Amerikan hayatındaki bencillik ve ikiyüzlülükleri göstermesini topluluğa zarar veren bir tutum saymıştır.
Cinselliği açık biçimde işlemesi: Özellikle Portnoy’s Complaint ve Sabbath’s Theater, arzu ve beden üzerine sınır tanımayan anlatımlarıyla tepki çekmiştir.
Kadın karakterlerin temsili: Bazı eleştirmenler, kadınların erkek anlatıcıların bakışına fazla bağımlı kaldığını ve kimi eserlerde kalıplaştırıldığını savunmuştur.

Bu tartışmalar Roth’un eserlerinden bağımsız değildir; fakat eserleri yalnızca tartışmalı içeriğe indirgemek de doğru olmaz. Romanlardaki konuşan ses ile yazarın sesi aynı değildir. Güvenilmez anlatıcı, ironi ve özaldanış dikkate alınmadan yapılan bir okuma, metnin eleştirdiği tutumu yazara mal edebilir.

Öte yandan “anlatıcı güvenilmezdir” demek, her eleştiriyi geçersiz kılan bir savunma da değildir. Roth’un kadınları nasıl kurduğu, hangi karakterlere iç dünya verdiği ve okurun kimin bakışına hapsedildiği metin temelinde tartışılmalıdır. Sağlam bir edebiyat incelemesi, hayranlık ile itirazı birlikte taşıyabilir.

Philip Roth’un Dünya Edebiyatındaki Yeri

Philip Roth, Saul Bellow ve Bernard Malamud ile birlikte Yahudi-Amerikan edebiyatının başlıca adları arasında anılır. Bununla birlikte etkisi bu geleneğin sınırlarını aşar. Kafka’dan Gogol’a, Henry James’ten James Joyce’a uzanan etkileri; gerçekçilik, hiciv ve modernist biçim arayışlarıyla birleştirmiştir.

Roth’un kalıcı katkısı, “benlik” dediğimiz şeyin sabit olmadığını romanın yapısıyla göstermesidir. İnsan kendini anlatırken yalnızca geçmişi aktarmakla kalmaz; kendine bir geçmiş de kurar. Zuckerman, Portnoy ve kurmaca “Philip Roth” figürleri bu nedenle yalnızca karakter değil, anlatılan hayatın ne kadar güvenilir olduğunu sınayan araçlardır.

2005’ten itibaren eserlerinin Library of America tarafından yazar hayattayken yayımlanmaya başlanması, Amerikan edebiyatındaki kanonik yerinin güçlü bir göstergesidir. Romanları bugün kimlik, erkeklik, Yahudi-Amerikan deneyimi, tarihsel bellek, etik, üstkurmaca ve anlatıcı güvenilirliği gibi çok farklı başlıklarda incelenmektedir.

Philip Roth Okumaya Hangi Kitapla Başlanmalı?

Tek bir doğru başlangıç yoktur. Okurun ilgisine göre şu yollar izlenebilir:

Amerikan tarihi ve aile çatışması için: Pastoral Amerika
Yazarlık ve kurmaca-gerçek ilişkisi için: Hayalet Yazar
Kimlik ve toplumsal yargı için: İnsan Lekesi
Kara mizah ve güçlü anlatıcı sesi için: Portnoy’un Feryadı
Alternatif tarih ve siyaset için: Amerika’ya Karşı Komplo
Baba-oğul ilişkisi ve anı türü için: Baba Mirası
Yaşlanma ve ölüm üzerine kısa, yoğun bir metin için: Sokaktaki Adam

Yeni başlayan bir okur için Hayalet Yazar kısa ve temsil gücü yüksek bir seçenektir. Roth’un tarihsel ve toplumsal genişliğini görmek isteyenler ise Pastoral Amerika ile başlayabilir. Portnoy’un Feryadı çok ünlüdür; ancak yazarın bütün edebî dünyasını tek başına temsil etmez.

Sonuç

Philip Milton Roth, insanın kendisi hakkında kurduğu hikâyeler ile tarihin ona dayattığı kimlikler arasındaki çatışmayı anlatan büyük bir romancıdır. Newark’taki Yahudi mahallesinden yola çıkmış, fakat aile, aidiyet, arzu, iktidar, yaşlanma ve ölüm gibi evrensel meselelere ulaşmıştır.

Eserlerinin gücü, okura rahat hükümler vermemesinden gelir. Roth’un karakterleri çoğu zaman kusurlu, bencil, öfkeli ve kendini aldatan kişilerdir. Yine de yazar onları basit ahlaki etiketlere teslim etmez. Onların konuşmasına, savunmasına ve çelişmesine alan açar.

Bu nedenle Philip Roth okumak, yalnızca savaş sonrası Amerika’yı tanımak değildir. Bir insanı gerçekten bilmenin, hatta kişinin kendisini doğru anlatmasının mümkün olup olmadığını da düşünmektir. Onu modern Amerikan romanının merkezine yerleştiren asıl nitelik budur.

Philip Roth Hakkında Sık Sorulan Sorular

Philip Milton Roth ile Philip Roth aynı kişi midir?

Evet. Yazarın tam adı Philip Milton Roth’tur. Eserlerini Philip Roth adıyla yayımlamış ve edebiyat dünyasında bu adla tanınmıştır.

Philip Roth Yahudi bir yazar mıdır?

Roth, Doğu Avrupa kökenli Yahudi bir ailenin Amerika’da doğmuş ikinci kuşağına mensuptur. Eserlerinde Yahudi-Amerikan kimliği önemli bir yer tutar. Bununla birlikte onu yalnızca dinî ya da etnik bir kimlikle sınırlamak doğru değildir; romanları Amerikan tarihi, bireysel özgürlük, cinsellik, yazarlık, yaşlanma ve ölüm gibi geniş bir konu alanına sahiptir.

Philip Roth’un en ünlü eseri hangisidir?

Genel okur nezdinde Portnoy’un Feryadı en tanınmış eserlerinden biridir. Eleştirel saygınlık bakımından Pastoral Amerika, İnsan Lekesi, Sabbath’s Theater ve Hayalet Yazar da başlıca yapıtları arasında gösterilir.

Philip Roth Pulitzer Ödülü’nü hangi eseriyle aldı?

Philip Roth, 1997’de yayımlanan American Pastoral adlı romanıyla 1998 Pulitzer Kurgu Ödülü’nü kazandı. Eser Türkçede Pastoral Amerika adıyla yayımlanmıştır.

Philip Roth Nobel Edebiyat Ödülü aldı mı?

Hayır. Philip Roth, uzun yıllar Nobel Edebiyat Ödülü için adı geçen yazarlardan biri olmasına rağmen bu ödülü kazanmadı.

Nathan Zuckerman kimdir?

Nathan Zuckerman, Philip Roth’un birçok romanında yer alan kurmaca bir yazar ve anlatıcıdır. Roth’la bazı biyografik benzerlikler taşır; ancak doğrudan yazarın kendisi değildir. Zuckerman aracılığıyla yazarlık, şöhret, aile, etik ve başkalarının hayatını anlatmanın sınırları tartışılır.

Amerikan Üçlemesi hangi kitaplardan oluşur?

Philip Roth’un Amerikan Üçlemesi; American Pastoral (Pastoral Amerika), I Married a Communist (Bir Komünistle Evlendim) ve The Human Stain (İnsan Lekesi) adlı romanlardan oluşur.

Philip Roth’un son romanı hangisidir?

Philip Roth’un son romanı, 2010’da yayımlanan Nemesis’tir. Yazar 2012’de kurmaca yazmayı bıraktığını açıklamış, 2018’de hayatını kaybetmiştir.

Editöryal not: Biyografik tarihler, eser adları ve ödül bilgileri kurumsal kaynaklarla karşılaştırılmıştır. Türkçe eser adlarında güncel yayınevi kullanımları esas alınmıştır. Son kontrol: 23 Temmuz 2026.

Etiketler