Türk Edebiyatında Dergiler

DÖNEMLERİYLE EDEBİYAT DERGİCİLİĞİMİZ

1861-1923: Bu dönem kendi içinde farklı periyodlarla irdelenebileceği gibi genel olarak dergi bolluğunun yaşandığı, ama edebiyatımızda etkin bir role sahip olan dergilerin bu bollukla aynı orantıda olmadığı söylenebilir. Abdülaziz, II. Abdülhamit ve savaş yıllarına tanıklık eden dergiler (Mecmua-i Fünûn, Cerideyi Askeriye, Mecmûa-i Ulum, Mecmua-i Ebüzziya, Hazine-i Evrak, Malumat...) Saray'ın da baskıları sonucu daha çok askerlik, tıp, fen ve aktüel konuları işlerler.

1891'de çıkıp, yayın serüveni boyunca farklı edebiyat akımlarına sayfalarını açan Servet-i Fünûn dergisi de, baskıların arttığı dönemlerde edebiyat dışı konulara yer verir. Yine bu dönemde, daha sonraki yıllara damgasını vuracak olan iki dergiyi görürüz: 1911 yılında çıkmaya başlayan Genç Kalemler'le, Türkçülüğün, 1921'de yayınlanmaya başlayan Dergâh'la da Cumhuriyet sonrası edebiyatımızın ilk tohumları atılır.

Ömer Seyfettin'in yönetiminde çıkan Genç Kalemler, Selanik'te on beş günlük bilim ve edebiyat dergisi olarak bir yıl yayın hayatını sürdürür. Bu süreç içerisinde dergide, milliyetçilik düşüncesinden hareketle dil ve edebiyat anlayışının çabası ön planda görülür. Ziya Gökalp, "Gökalp" imzasını ilk kez bu dergide kullanır. Gökalp'le birlikte, derginin Türk dilini sadeleştirme çabalarının güçlü bir ivme kazandığı izlenir. Ali Canip (Yöntem), Kazım Nami (Duru), Süleyman Nazif ve Hamdullah Suphi (Tanrıöver) dergide yazan isimler arasında yer alırlar.

Genç Kalemlerde aynı yıl Türk Yurdu Cemiyeti tarafından İstanbul'da çıkarılmaya başlanan bir başka dergi de Türk Yurdudur. 1918 yılına kadar 161 sayı yayınlanan bu dergiyle birlikte (daha sonraki yıllarda da çeşitli aralıklarla yayınını sürdürür) dönemin, Cumhuriyet sonrasına da damgasını vuran etkin dergilerinden Ziya Gökalp'in Yeni Mecmuası (1917) ve Mustafa Nihat Özön'ün sorumluluğunda yayınlanan Dergâh'ı sayabiliriz.

1921-1923 yıllan arasında 42 sayı çıkan Dergâh dergisinde, Cumhuriyet dönemi edebiyatımızın ilk seslerini duymak mümkün. Dergide başyazılarıyla Yahya Kemal'in etkin bir rolü olduğu görülür. Ahmet Haşim'den Yakup Kadri'ye, Halide Edip'ten Ahmet Hamdi Tanpınar'a kadar geniş bir yazıcı listesi vardır Dergâh'ın.

1923-1933: Cumhuriyet'in ilk yıllarıyla birlikte sayısal olarak dergilerde bir azalma görülür. Latin harflerinin kabulü tiraj düşüklüğü yaratırken, dergiler bu geçiş dönemine tanıklık ederler. Resimli Ay, Hayat Mecmuası, Fikirler, Güneş ve Meşale dergilerinin yanısıra Uyanış adını alan Servet-i Fünûn dergilerinde yazar ve şairler seslerini duyururlar. Dergilerde yaygın söylem, yeni kurulan Cumhuriyet'e bağlılıktır. Bu dergilerden Resimli Ay, kadrosuna Nazım Hikmet'i de dahil etmesiyle farklı bir estetik beğeniye, hazırladıkları dosyalarla eleştirel bir tutuma sahip olur ve diğer dergilerden bu yönüyle ayrılır.

1933-1942: Milli dil, milli tarih, milli kültür gibi milli edebiyat söyleminin yanısıra "köy edebiyatı" tartışmalarının dergilerde geniş yer bulduğu bir dönem. İnsan dergisinin ilk sayısında yayınlanan bir yazı, bu dönemi "Türk rönesansının başladığı" bir dönem olarak tanımlar. İnsan dergisi gibi dönemin diğer dergilerinden Ülkü ve Varlık dergilerinin de bu tanıma yakın oldukları izlenir. Öte yandan, Tercüme Bürosu tarafından 1940 yılında çıkarılmaya başlanan Tercüme Mecmuası'yla da çeviri çalışmalarına ağırlık verilirken, bu dergi çerçevesinde Batı klasiklerinin hızla dilimize kazandırılması yönünde bir kültür politikası izlenir.

1942-1950: Hümanizma (Yücel ve İnsan) ve toplumcu gerçekçiliğin (Yürüyüş ve Gün) işlendiği yıllar. Bu dergilerde edebiyatla birlikte sosyal bilimlere de ağırlık verilir. Ne salt edebiyat ne de sosyal bilim dergisidirler. Fakat 40'ların ikinci yarısında çıkmaya başlayan üç dergi bu döneme farklı bir soluk getirir. Seçilmiş Hikâyeler, Kaynak ve Yaprak. Bu dergilerden ilki salt öyküye yer verirken, diğer ikisi de salt şiire sayfalarını açarak yeni bir dönemi muştularlar.

1950-1960: Bu dönemin dergileri (Mavi, a...) '40 kuşağı ve köy edebiyatına yönelik eleştirileriyle edebiyatımızda yeni bir dönemin pencerelerini aralayan '50 kuşağının çıkışını yansıtır. Yine bu dönemde, haftalık bir gazete olan Pazar Postası'nın sanat-edebiyat sayfalarında İkinci Yeni üstüne ilk yazılar yayınlanır.

1960-1970: Edebiyat dergiciliğimizin en parlak dönemlerinden biri olarak adlandırılabilinir bü dönem. Birbirinden hayli farklı dergiler yayın hayatına atılırken çeviri ürünlere, eleştirel denemelere ağırlık verildiği gözlenir. Yeni Dergi, Yordam, Papirüs, Diriliş gibi dergilerin bu farklılığı yansıtmada dergicilik geleneğimize yeni bir hava getirdikleri söylenebilir.

1970-1980: Siyasal söylemin gölgesinde edebiyat dergiciliğinin prim yaptığı yıllar. Halkın Dostları dergisiyle başlayıp, Militan ve Sanat Emeği dergileriyle süren bir söylemdir bu. Böyle bir dönemde okura farklı bir kulvardan seslenen Yazı dergisiyle de, edebiyatımızda ilk kez "yapısalcılık" eni konu irdelenir.

1980-1990: 80'lerin ilk yarısında her ne kadar Yazko Edebiyat dergisi çevresinde kümelenme görünse de, birkaç ismin biraraya gelip dergi çıkardığı, '90'ların ilk yarısında da böylesi dergiciliğin ağırlıkla tercih edildiği bir dönem. 80'den itibaren çıkan şiir dergilerinin, 1923'ten 1980'e kadar çıkmış olan şiir dergilerinden neredeyse dört kat fazla oluşu dikkat çeker. Yine bu dönem, büyük sermayenin de sanat ve kültür dergiciliğine soyunduğu (Hürriyet Gösteri, Sanat Olayı, Gergedan...) gözlenir. (Kaynak: Erdal Doğan, Edebiyatımızda Dergiler)

Ayrıca bakınız-> Cumhuriyet Dönemi Edebiyat Dergileri

DERGİNİN ADI

YILI

DÖNEMİ

SAHİBİ

Ulûm

1870

Tanzimat Dönemi

Ali Suavi

Servet-i Fünun

1891

Servet- i Fünun

Ahmet İhsan Tokgöz

Musavver Malûmat

1894

Tanzimat

Mehmet Tahir

Sırat-ı Müstakim (Sebilü'r Reşad)

1903

Milli Edebiyat

Eşref Edip

Türk Yurdu

1912

Milli Edebiyat

Mehmet Emin Yurdakul

Genç Kalemler

1912

Milli Edebiyat

Ömer Seyfettin - Ali Canip Yöntem

Edebiyat-ı Umumiye Mecmuası

1916

Milli Edebiyat

Celal Nuri İleri

Halka Doğru

1913

Milli Edebiyat

Celal Sahir Erozan

Büyük Mecmua

1919

Milli Edebiyat

M. Zekeriya Sertel - Sabiha Zekeriya Sertel

Aydede

1920

Miili Edebiyat

Refik Halit Karay

Dergâh

1921

Milli Edebiyat

Mustafa Nihat

Küçük Mecmua

1922

Milli Edebiyat

Ziya Gökalp

Mihrab

1923

Milli Edebiyat

Mehmet Emin Yurdakul

Fikirler

1923

Milli Edebiyat

Ahmet Hikmet Müftüoğlu

Ağaç

1936

Cumhuriyet

Necip Fazıl Kısakürek

Anayurt

1933

Cumhuriyet

Faruk Nafiz Çamlıbel

Atsız Mecmua

1932

Cumhuriyet

Hüseyin Nihal Atsız

Aydabir

1931

Cumhuriyet

Orhan Seyfi Orhon

Kültür Haftası

1936

Cumhuriyet

Peyami Safa

Fikir Hareketleri

1933

Cumhuriyet

Hüseyin Cahit Yalçın

Görüş

1930

Cumhuriyet

Ahmet Kutsi Tecer

Kalem

1938

Cumhuriyet

Mustafa Nihat Özön

Varlık

1933

Cumhuriyet

Yaşar Nabi Nayır

Büyük Doğu

1943

Cumhuriyet

Necip Fazıl Kısakürek

Çınaraltı

1941

Cumhuriyet

Orhan Seyfi Orhon

Güneş

1923

Cumhuriyet

Orhan Seyfi Orhon

Şadırvan

1949

Cumhuriyet

Behçet Kemal Çağlar

Yaprak

1949

Cumhuriyet

Orhan Veli Kanık

Yenilikler

1946

Cumhuriyet

Salâh Birsel

Nokta

1951

Cumhuriyet

Edip Cansever

Mavi

1952

Cumhuriyet

Teoman Civelek - Özdemir Nutku

Şiir Sanatı

1955

Cumhuriyet

Sezai Karakoç

Türk Düşüncesi

1953

Cumhuriyet

Peyami Safa

Ufuklar

1952

Cumhuriyet

Vedat Günyol

Türk Dili

1951

Cumhuriyet

Türk Dil Kurumu

Alan

1967

Cumhuriyet

Refik Durbaş

Ataç

1962

Cumhuriyet

Şükran Kurdakul

Çağdaş

1961

Cumhuriyet

Şahinkaya Dil

Değişim

1961

Cumhuriyet

Özdemir Nutku

Diriliş

1966

Cumhuriyet

Sezai Karakoç

Hisar

1964

Cumhuriyet

Munis Faik Ozansoy

Papirüs

1960

Cumhuriyet

Cemal Süreya

Şiir Sanatı

1965

Cumhuriyet

Kemal Özer

Tarla

1965

Cumhuriyet

Tahir Kutsi Makal

Türkçe

1960

Cumhuriyet

Fazıl Hüsnü Dağlarca

Yeni Dergi

1964

Cumhuriyet

Mehmet Fuat

Halkın Dostları

1970

Cumhuriyet

İsmet Özel

Milliyet Sanat Dergisi

1972

Cumhuriyet

Oğuz Akkan-Akal Atilla

Militan

1975

Cumhuriyet

Ataol Behramoğlu

Türk Edebiyatı

1972

Cumhuriyet

Ahmet Kabaklı

Kubbealtı Akademi Mecmuası

1971

Cumhuriyet

Kubbealtı Akademi

Hürriyet Gösteri

1983

Cumhuriyet

Doğan Hızlan