Bilgisayar ve Göz Sağlığı

Günümüzde hizmet sektöründe çalışan pek çok kişi gün boyunca bilgisayarlar ile haşır neşir olmak zorunda. Elektronik postalarımızı kontrol etmek, banka hesaplarımızı görmek,arkadaşlarımızla sohbet etmek, oyun oynamak, işlerimizi daha hızlı halletmek için bol bol bilgisayar başındayız. Uzun lafın kısası, bilgisayar günümüzde vazgeçilmez bir icat. Pek çok işimizi halletmek için mecburen ya da sadece eğlence amacıyla kullandığımız bilgisayar maalesef göz sağlığımız için ciddi bir tehlike.


Çoğu rahatsızlıkta olduğu gibi, göz yorgunluğu farklı kişilerde farklı şekillerde gelişebilir. Gözlerinde dinlenmeye ihtiyacı vardır. Örneğin sıkça rastladığımız baş ağrısı sendromu, pc kullanıcıları için gayet normal gözükebilir. Ancak durum farklı, bu göz rahatsızlığı'nın belirtisidir. Gözlerde ağrı, yorgunluk, kuruluk ya da yaşarma gibi problemler olabilir. Bulanık veya çift görme, monitörden başınızı kaldırdığınız zaman farklı bir yere bakarken odaklanma sorunu yaşamanız başlıca belirtilerdendir. Olayı aşırıya kaçıran bilgisayar tutkunları için bunlar normal, onlar için en büyük anormallik farklı bir yere baktıkları zaman monitör ekranı'nın hayaletimsi görüntüsünü görmeleridir. Daha iyi görebilmek için yanlış oturma, bakma nedeniyle boyun ağrısı da oluşabilir. Doktorlar bu hastalığa medikal bir isim vermişler: Bilgisayara bakma sendromu (Computer Vision Syndrome). Araştırmalar günde 2 saatten fazla bilgisayar kullanan kullanıcıların hemen hemen hepsi bu riski taşıyor. Yüksek risk taşıyan kullanıcılar ise orta yaşlılar ve çok yakın nesneleri göremeyenler... Unutmamalısınız, göz rahatsızlığı baş ağrısını yanında getirir. Yaş ilerledikçe göz rahatsızlıklarıyla karşılaşmanız şaşırtıcı değildir.


Göz rahatsızlığı çok ciddi bir rahatsızlık değildir, kalıcı hasar bırakma olasılığı düşük. Buna rağmen, ağrılı ve rahatsız edici olduğu için keyfinizi çok fazla kaçırabilir. Gününüzü kötü geçirmenize neden olabilir. Çoğumuz pc başında çalıştığımız kişileriz. İşimizi değiştiremeyiz. Gözlerimizi rahatlatmak için bir şeyler yapabiliriz. Mesela...


Öncelikle, masamızı uygun bir şekilde düzenlememiz gerekiyor. Bilmemiz gereken şeylerden birisi bu. Monitörünüz tam karşınızda ve gözlerinizden 35 - 40 cm uzaklıkta olmalıdır. Ekranın üst kenarı yani tavan yüksekliğinin en üst kısmı göz seviyenizde olmalıdır veya biraz altında olmalıdır. Hafifçe aşağı doğru bakmalısınız. Bu uzaklıktan küçük yazıları okumakta zorlanıyor iseniz, monitörü yaklaştırmak yerine ya da eğilmek yerine yazı boyutunu arttırmayı deneyin. Pek çok program bu özelliğe sahiptir. Mesela İE7'de bu özellik mevcuttur. Yazıları çok hoş biçimde kendinize uyarlayabilirsiniz. Klavyenizi de monitörünüzün hemen önünde ve monitöre paralel şekilde konumlandırın. Böylelikle bakışınızı klavyeden monitöre kaydırırken aynı uzaklığa odaklanmış olursunuz. Klavyeye bakmadan yazı yazabilenler için bu sorun değildir. Işıklandırma son derece önemlidir. Bazı ofisler fazla aydınlık olabilir; bunun önüne geçebilmek için perdeleri kapatın ya da parlama önleyici ekran filtresi kullanın. Tepeden aydınlatma yerine masadan aydınlatmayı tercih edin. Masa lambaları son derece ideal ve ergonomiktir. Fazla karanlık veya zifiri karanlık odalardan kesinlikle kaçının. Fazla aydınlık kadar sorun teşkil eder.


Monitör ile ilgili yapabileceğiniz en güzel ve en kolay şey temizliktir. Ekranınızı tozdan, kirden, lekelerden arındırın. Toz, ekrandaki yazıların kontrastını düşürür, etkiler. Parlama ve yansımalara neden olur. Monitörünüzün özellikle LCD'lerde temizlik sorun yaratabilir o nedenle LCD kılavuzunuzu kontrol ediniz. Windows bu konuyla alakalı birkaç şey sunuyor. Bunların en önemlisi tazeleme hızını ve ekran çözünürlüğünü değiştirmek. Bunun için masaüstüne sağ tıklayın. Özellikler'i seçin, ayarlar sekmesine girin. En uygun ayarlar monitörünüze göre değişebileceği için, kullanım kılavuzundaki ideal ayarlara göz atmanız yararınızadır. CRT monitörlerde tazeleme hızı en az 70 Hz (Mümkünse 85) olmalıdır. LCD'lerde ise 60 Hz (mümkünse üstü yeterlidir. LCD monitör sahibi iseniz ve windows kullanıyorsanız size en iyi önerim ClearType'ı etkinleştirmeniz olacak. Microsof tarafından geliştirilen bu teknoloji, yazıların daha yumuşak ve okunaklı görünmesini sağlıyor. XP'de ClearType'ı etkinleştirmek için sağ tarafta ki resmimize tıklayabilir ve nereden yapıldığını öğrenebilirsiniz.


(Masaüstü sağ tuş özellikler, görünüm sekmesi, efektler ve cleartype yazı tipi) Microsof tarafından geliştirilen araç sayesinde bu yazı tipine hükmedebilirsiniz. Yeni bir monitör almak istiyorsanız artık bombeli büyük ekranlardan vazgeçin, uzak durun. CRT monitör devri kapandı. Bu monitörler hem göz için tehlike hem de bilgisayar için zarar. LCD monitörler CRT'lere kıyasla çok daha iyi görüntü, çözünürlük, daha zengin renkler, kontrast vaat ediyor. Daha zarif ve çok daha ince olan bu monitörler biraz pahalı olsa da göz zevki ve göz sağlığı açısından büyük ve önemli bir icat.


Göz yorgunluğunu önlemenin en iyi yolu sık sık mola vermekten geçiyor. Arada bir monitörden başka bir yere, uzaktaki bir nesneye, materyale bakmanız gerekiyor. Her saat başında PC başından tamamen ayrılın ve kısa bir mola verin. Böylece hem gözleriniz hem zihniniz rahatlar, dinlenir. Göz kırpmayı unutmayın: Bilgisayar kullanıcıları normalde olduğunun yalnızca üçte biri kadar göz kırpar. Göz kuruluğunun en önemli sebebi budur.


Bilgisayar başında sürekli göz problemleri yaşıyorsanız mutlaka bir göz hekimine danışın. Yeni bir gözlüğe ihtiyacınız olabilir ve siz bunun farkında olmayabilirsiniz. Göz kuruluğu da bilgisayar kullanıcıları özellikle kontak lens kullananları etkileyen yaygın bir şikayettir. Doktorunuz bunu önlemek için suni gözyaşı önerebilir. Suni göz yaşlarının kullanımı son derece pratiktir.


Görme yetisi insanlar için çok değerlidir. Tıp bilimi görme yetisini geri getirecek kadar ilerleyemedi. O nedenle gözlerinize çok iyi bakmalısınız. Birçoğumuz için bilgisayarlar hayatımızın vazgeçilmezi. Göz sağlığımızı korursak hem verimimiz artar hem de bilgisayar başında olmadığınız kadar huzurlu ve mutlu olursunuz.


ÇOCUKLARIN BİLGİSAYAR KULLANIMI


İster yetişkin ister çocuk olsun, bilgisayarlar her ne kadar günlük yaşamımızın bir parçası haline gelseler de, çocukların bilgisayar kullanımını kontrol altında tutma gerekliliği kaçınılmazdır. Bunun en önemli nedenlerinden biri de çocuğun göz sağlığıdır.
Bilgisayar kullanımına bağlı olarak, gözün kendisinde ya da görme kalitesinde bazı problemlerin meydana gelmesi, göz yorgunluğu hali olarak yorumlanmaktadır. Sıklıkla görülen belirtileri şöyle sıralanabilir: Yorgun ve ağrılı gözler, gözlerde yanma ve batma, bulanık görme, kuruluk hissi, sulanma, kaşıntı, kızarıklık, gözleri kısarak bakmak, odaklama zorluğu, çift görme, yazı karakterlerinin veya grafiklerin etrafında ışık hareleri ya da saçılmalar görmek, ışığa karşı hassasiyet, baş ağrısı, boyun, sırt ve omuz ağrısı.


Sayılan bu belirtilerden bazılarının, bilgisayar karşısında çalışırken yaşanıyor olması, bilgisayara bağlı göz yorgunluğunu işaret ediyor olabilir. Belirtilerin görülme sıklığı ve şiddeti, kişiye bağlı sebepler dışında, çalışma ortamının şekline ve kişinin alışkanlıklarına göre de değişiklikler gösterecektir.


Bahsedilen yorgunluk belirtilerini kendisinde hisseden kişi ilk olarak muayenesini yaptırıp, göz sağlığı hakkında bilgi edinmelidir; çünkü bu belirtilerin en büyük nedeni gözlerdeki kırma kusurudur (gözlük veya lens takmayı gerektirecek numara bozukluğu). Miyopi, hipermetropi, astigmatizma gibi kırma kusurlarının olup olmadığı saptanarak bunların gözlük camı veya lenslerle düzeltilmesi bu konudaki ilk aşamadır. Ayrıca halen kullanılan gözlük camı veya lenslerin numaralarının yetersiz kalması da göz yorgunluğuna sebep olabilecektir. Burada, halk arasında yaygınca inanılan yanlış bir görüşe değinmek ve doğrusunu anlatmak yerinde olacaktır; bilgisayar kullanımı insanların gözlerini bozmaz. Ancak mevcut olan ve kişinin o ana kadar önemsemediği veya bilmediği bir kırma kusurunun, belirtileriyle ortaya çıkmasına aracılık eder. Çalışma koşulları çok aşırıya kaçmadıkça normal bir göz bilgisayar karşısında bozulmaz.


Bu noktada bilgisayarın bulunduğu çalışma ortamının nasıl olması gerektiği ile ilgili bazı önerilerden bahsetmekte yarar vardır:


1. Çalışma ortamındaki ışık ve parıltılı kaynaklarını ortadan kaldırın. Güneş ışığından gelen dolaysız parıltıya, kullanıcının gözlerine yöneltilmiş aydınlatma cihazlarına ve görüntü ekranındaki herhangi bir yansımadan kaynaklanan dolaylı parıltıya karşı önlem alın. Kullanılacak ışık kaynağının, arkadan, omuz hizasından monitöre veya çalışma masasına düşecek şekilde ayarlamaya çalışın. Parıltıyı en etkili olarak bilgisayarı kapalıyken anlayabilirsiniz; doğrudan ekrana bakın ve herhangi bir yansımayı gözlemleyin. Mümkünse masa lambaları yerine tavan aydınlatması kullanın. Bilgisayarın pencerelere göre açısını doğru ayarlayın ve parıltı sürüyorsa perde ya da stor kullanın. Floresan lambaların olduğu odalarda bilgisayar kullanmamaya çalışın ve ışık titreşmesine yol açan öteki bütün kaynakları ortadan kaldırın. Herhangi bir kaynaktan gelen "titreşme" ye dikkat edin.

2. Parıltı kalıcı bir sorunsa ekran filtresi alınıp ekrana takılabilir. Parıltısız ekranlar mevcuttur, ama bu tür ekranlar görüntünün keskinliğini azaltabilir.


3. Ekran ve yazı renginin insanların yazılarını doğru olarak gözden geçirmeleriyle herhangi bir ilgisi olup olmadığını araştıran bir grup araştırmacı, daha koyu arka planlar üzerinde açık renkli puntoyla yazmanın (örneğin, mavi üzerine beyaz ya da yeşil üzerine kahverengi) gözler için daha rahat olduğunu ve daha doğru bir okuma sağladığını görmüşlerdir.


4. Büyük punto kullanın ve dağınık ekran görüntülerinden kaçının.


5. Çocuklara sık sık "göz arası" vermelerini öğretin. Her bir saatlik bilgisayar kullanımı için gözlerini toplam on beş dakika dinlendirmelidirler. Buna ek olarak, çocukların her on dakikada bir on saniye ara vermelerini sağlayın. Gözleri dinlendirmeye ayrılan bu süreyi etrafta yürüyerek ve-veya çok uzak noktalara bakmak için gözlerini ekrandan ayırarak kullanın. Göz doktorları gözleri dinlendirmek ve odaklanmayı artırmak için alıştırmalar önerebilirler.


6. Gözleri bir noktaya dikerek bakmak gözleri zorlayabilir. Çocuklara sık sık göz kırpmalarını hatırlatın. Bilgisayar kullanıcıları normal olarak göz kırpmaksızın uzun süre sabit gözle ekrana bakma eğilimi gösterdiğinden, göz sulanması azalır ve batma hissedilebilir.


7. Bilgisayar kullanıcıları ekrana göz hizasının yatay düzlemi altında on-yirmi derece açıyla bakmalıdırlar. (Çocuğun doğrudan ileri bakmasını sağlayın ve ekran yüksekliğini ve sandalyeyi çocuğun ekranı görebilmek için gözlerini hafifçe aşağı kaydırmak zorunda kalacağı şekilde ayarlayın.)





8. Farklı ekran ve yazı renklerini deneyerek çocuğunuzun hangisini en rahat okuyabildiğini saptayın.


9. Statik elektrikten toz birikmesini önlemek için antistatik spreyle ve pamuksuz bezle ekranı düzenli olarak temizleyin.


10. Çocuğunuz düzenli olarak bilgisayar kullanıyorsa, her yıl göz muayenesine gitmesini sağlayın.


11. Bazı uzmanlar, görsel zorluğun bedenin bazı gıda öğelerine olan gereksinimi artırabileceğini düşünmekte ve bilgisayar kullanıcıları için özellikle sağlıklı bir diyet önermektedirler.


Günümüzde bilgisayarların yaygın olarak kullanımı, bir yandan yaşamımızı kolaylaştırırken, öte yandan ortam koşullarının ergonomik olmaması sağlık üzerinde olumsuz etkilere yol açıyor.


Milli Prodüktive Merkezi'nin (MPM) yayınladığı 'Verimlilik ve Yaşam Dizisi' proşüründe yer alan habere göre,yaşadığımız veya çalıştığımız alanların ergonomik olmaması birçok sağlık sorunlarının yaşanmasına neden oluyor. Yanlış seçim ve yanlış kullanım sonucunda baş ve sırt ağrıları, göz, boyun, sırt, bilek ve eklem rahatsızlıkları sıklıkla görülüyor. Ortaya çıkan tüm bu rahatsızlıkların çalışılan ortamın ve donanımın ergonomik tasarlanmamış ve ergonomik yerleştirilmemiş olmamasından kaynaklanmakta. Bilgisayar kullanıcılarına daha güvenli, daha sağlıklı ve daha rahat bir çalışma ortamı yönelik ergonomik öneriler şu şeklide:


MONİTÖR KULLANIMI


- Monitörler kullanıcının tam önüne yerleştirilmemeli
- Ekranın üst kenarı göz hizasında ya da biraz altında olmalı
- Ekranda görüntü bozukluğu olmamalı, karakterler net bir şekilde okunabilmeli
- Ekran-göz uzaklığı 45-60 cm olmalı


SANDALYELER


- Sandalye ayarlanabilir olmalı
- Sandalyenin yüksekliği, alt bacak yüksekliğinde olmalı ve ayaklar zemine sağlam bir şekilde basmasına olanak sağlamalı
- Eğer tekerlekli sandalye kullanılacaksa beş tekerlekli sandalyeler tercih edilmeli
- Sandalyenin kollukları varsa, bu kolluklar sabit olmalı ve kollukların yüksekliği, önkolun yere paralel olmasını sağlayacak yükseklekte olmalı


AYDINLATMA


- Monitör ile yakın çevre arasındaki ışıklılık kontrastı 1/10'u aşmamalı
- Oda aydınlatması 300-500 lüksü aşmamalı
- Ekran yüzeyinde parazit yansımaların oluşmaması için monitörün, pencerelerin ve yapay ışık kaynaklarını, kullanıcının yan tarafında kalacak şeklide yerleştirilmesi gerekir".