+ Konuya Cevap Yaz
Toplam 2 adet sonuctan sayfa basi 1 ile 2 arasi kadar sonuc gösteriliyor
  1. #1
    Kayıtsız Üye Misafir

    Question Gizli özne nedir?

    Gizli özne nedir? bana gizli özneyi kısaca anlatır mısınız?
    .

  2. #2
    Üyelik tarihi
    27.Ocak.2017
    Mesajlar
    1

    Cevap: Gizli özne nedir?

    Özne Türleri, Özellikleri

    Yüklemin bildirdiği yargıyı gerçekleştiren veya yargıya konu olan öğeye özne denir.

    • "Yemyeşil bir ırmak geçerdi evimizin önünden." cümlesinde "geçme" eylemini yapan "yemyeşil bir ırmak"tır.
    • "Denize giden yol, yokuştu." cümlesinde "Yokuş olan şey, "denize giden yol", öznedir.


    Özneyi bulmak için yükleme "Yapan kim? Yapan Ne? Eden kim? Eden Ne?" soruları sorulur. Ancak yüklem isimden oluşuyorsa yükleme "Olan ne? Olan kim?" soruları sorulur.


    • Küçük kız uzun uzun yeni bir oyun düşündü.("düşünme" eylemini yapan kim?)
    • Adam ayakkabılarının bağlarını çözmeye başladı.("başlama" eylemini yapan kim?)
    • Ay peşimden geliyordu sessizce.("peşinden gelme" eylemini yapan ne?)
    • Yazın sıcağından olsa gerek yollar tozluydu.("tozlu" olan ne?)
    • Karadır kaşların, ("kara" olan ne?)
    • Sen, çiçeğimsin. ("çiçeğim" olan kim?)



    ÖZNE ÇEŞİTLERİ

    1. Gerçek Özne

    Yüklemin bildirdiği yargıyı gerçekleştiren veya üstlenen öğeye gerçek özne denir.

    • Ben yaşayan tarihten, benimsediğimiz geçmişten söz ediyorum.
    • Tam yirmi sekiz basamaktı merdiven.
    • Yalnız ayakları, bacakları çamur içindeydi.


    Gerçek özne cümlede açıkça bulunabildiği gibi gizli de olabilir. Cümlede açıkça bulunmayan özneye "gizli özne" denir. Dolayısıyla gizli özne de gerçek öznedir ve kişi ekinden anlaşılır.

    • Islak ayakkabılarımı merdivenin başında çıkardım. (Gizli özne: Ben)
    • Gün doğmadan çıkacaksın yola. (Gizli özne: Sen)


    2. Sözde Özne

    Edilgen cümlelerde özne açıkça gösterilmediği için nesnenin yerini "sözde özne" alır. Yani sözde özne, öznesi olmayan bir cümlede özne görevini yüklenen nesnedir.

    Sözde özne, aslında nesne olduğundan yüklemde anlatılan işi yapan değil, o işten etkilenendir.


    • Kol demiri çekildi içerden, sokak kapısı açıldı.
    • Kaç liralık makbuz kesilecek?


    Sözde özne, geçişli fiilden türetilen edilgen cümlelerde bulunur. Buna karşın geçişsiz fiilden türetilen edilgen cümlelerde nesne de sözde özne de bulunmaz.


    • Sabah erkenden/ çıkılırdı/ avluya. (ZT/Y/DT)
    • Bu denizde/ güzel/ yüzülür. (DT/ZT/Y)

      Edilgen cümlelerde örtülü özne varsa, sözde özneye gerek yoktur.
    • Seyirci/ görevli tarafından/ uyarıldı. (N/ÖÖ/Y)


    3. Örtülü Özne

    Edilgen cümlelerde eylemi gerçekleştirenin kim olduğu "...tarafından, nedeniyle, yüzünden, ötürü" gibi sözcüklerle belirtilir.


    • Yeni gelen ürünler müşteriler tarafından çok beğenildi.
    • Fırtına nedeniyle ağaçlar devrildi.


    "Yüzünden, nedeniyle" gibi sebep bildiren sözcükler eylemi yapanı belirtiyorsa örtülü özne söz konusu olur. Aksi hâlde zarf tümleci yapar.

    • Kar yüzünden /köyün yolu/ kapandı. (Eylemi yapan"kar"dır.) (Örtülü özne/N/Yüklem)
    • Kar yüzünden/ okullar/ kapandı. (Eylemi yapan bellideğildir.) (ZT/SÖ/Y)


    Özneler, isim tamlamasından oluşabilir.

    • Güz rüzgârı vurur da vurur.
    • Binanın bekçisi bir iki defa düdük çaldı.
    • Bizim işimiz hiç belli olmaz.


    Özneler sıfat tamlamasından oluşabilir.

    • Şiddetli bir alev fışkırdı arabadan.
    • Eğilmiş süpürüyordu yerleri yaşlı bir söğüt.


    Özneler, adlaşmış sıfattan oluşabilir.

    • Çalışkanlar, yarışmada sınıfımızı başarıyla temsil ettiler.
    • Görevli, yabancıların kimliklerini kontrol ediyordu.


    Özneler, karma tamlamadan oluşabilir.
    • Meraklı çocuğun gözleri, hemen fark ediliyordu.


    Özneler, fiilimsilerden oluşabilir.

    • Yorulanlar, dinlenmek için bir banka oturdular.
    • Konuşanlar, kapıdan gireni görünce sustular.
    • Bu sefer, sorulanlar gerçekten kolaydı.


    Özneler, özel addan oluşabilir.

    • Ahmet mezun olacak bu yıl tıp fakültesinden.
    • "Üçüncü Şahsın Şiiri" Attilâ İlhan'ın en sevilen şiiridir.


    Özneler somut veya soyut addan oluşabilir.

    • Sanat, bir ayrıntı becerisidir.Soyut
    • Ses, çığlık çığlık yükselip uçtu.Somut


    Bir cümlede birden çok özne bulunabilir. Bu durumda özneler arasında virgül veya bağlaç bulunur.

    • Su ve toprak kokusu doluyor odama.
    • Şarkılar, türküler söylüyordu martılar, böcekler.


    Bir cümlede birden çok yüklem bir özneye bağlanabilir. Bu durumda özne ortak kullanılmış olur.

    • Yazar, şiirlerini gözden geçirdi; içinden okudu. (Ö Y Y)
    • Çocuk simidi aldı, yedi. (Ö Y Y)
    • Sanatçı kostümünü değiştirdi, sahneye çıktı,izleyicilere selam verdi.(Ö Y Y)


    Kimi zaman öznenin kullanılmaması anlatım bozukluğuna sebep olur.

    • "Herkes oturur, çalışmazsa nasıl kalkınırız?"


    Bu cümlenin öznesi olan "herkes", yüklemle uyum içinde değildir. Çünkü "herkes oturursa nasıl kalkınırız" diyebiliriz. Ancak "herkes çalışmazsa nasıl kalkınırız" diyemeyiz. Bunun için bir özneye ihtiyaç vardır. Bu cümleyi "Herkes oturur, kimse çalışmazsa nasıl kalkınırız?" şeklinde düzeltebiliriz.
    .

Benzer Konular

  1. Özne-Yüklem Uyuşmazlığı Nedir?
    Konu Sahibi refresh Forum Doğru Yazalım Doğru Konuşalım
    Cevap: 0
    Son Mesaj : 09.Ekim.2017, 12:01
  2. Herşey sende gizli...
    Konu Sahibi merpez Forum Kişisel Gelişim
    Cevap: 0
    Son Mesaj : 01.Şubat.2013, 00:08
  3. Beynin Gizli Güçleri, Zihin Gücü Nedir?
    Konu Sahibi refresh Forum Kişisel Gelişim
    Cevap: 0
    Son Mesaj : 06.Ocak.2013, 15:20
  4. Dil biliminde gizli dillerden 'kapalı ifade'
    Konu Sahibi ahbar Forum Türk Dili ve Edebiyatı Genel İçerik
    Cevap: 0
    Son Mesaj : 16.Mayıs.2011, 04:31
  5. Özne Türleri: Gerçek özne, Örtülü özne, Sözde özne
    Konu Sahibi edebiyatci Forum Türk Dili ve Edebiyatı Terimleri Sözlüğü
    Cevap: 0
    Son Mesaj : 03.Mayıs.2011, 17:27

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Var
  • Mesaj Yazma Yetkiniz Var
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Var
  •