Reklam
Toplam 2 adet sonuctan sayfa basi 1 ile 2 arasi kadar sonuc gösteriliyor
  1. #1
    Kayıtsız Üye Misafir

    İyelik Ekleri

    benim ve onların kelimesindeki im eki ve ın eki iyelik eki midir?

  2. #2
    Üyelik tarihi
    16.Mart.2011
    Mesajlar
    1,629

    Cevap: iyelik ekleri

    Alıntı Kayıtsız Üye Nickli Üyeden Alıntı Mesajı göster
    benim ve onların kelimesindeki im eki ve ın eki iyelik eki midir?
    ben-im: -im 1.tekil şahıs iyelik eki
    onlar-ın: -ın ilgi ekidir.

    Ayrıca aşağıdaki bilgilere bakınız.
    ---------------------------------------------------
    İyelik eki

    Örnekler
    benim evim
    senin evin
    onun evi
    bizim evimiz
    sizin eviniz
    onların ev(ler)i

    İyelik ekleri veya sahiplik ekleri, isimlere ve isim görevinde kullanılan sözcüklere eklenerek kime veya neye ait olduğunu bildiren ekler.

    İyelik ekleri ad soylu sözcüklerde ve isim görevinde kullanılan diğer sözcüklerde sahiplik kategorisini temsil eder. Eklemeli (özellikle Ural ve Altay), Semitik ve Hint-Avrupa dil ailelerince kullanılan bir yapıdır. Ancak tüm Hint-Avrupa dilleri bu yapıyı kelimelere ek getirerek kullanmaz; örneğin İngilizce sahiplik kategorisini ekler yerine edat nitelikli sözcük-ekler getirerek sağlar.

    Türkçede iyelik ekleri -(i)m, -(i)n, -(s)i, -(i)miz, -(i)niz ve -(ler)i'dir. Bu ekler ses uyumlarına uyacak şekilde diğer dar ünlüler (ı, u, ü) kullanılarak da oluşturulabilirler:

    benim arabam, senin kalemin, Ayşe'nin kedisi, bizim evimiz, sizin okulunuz, onların semti

    Yukarıdaki örneklerde görüleceği üzere iyelik ekleri isim tamlamalarında "tamlanan" olan sözcüğün sonuna eklenirler. Ancak Türkçenin yapısı gereği "tamlayan" sözcük gizli durumda olabilir:

    Arabam bozuldu. ("benim" gizli durumda)

    Etimoloji

    İyelik eklerinin dünya literatüründe kullanımı; sahiplik işlevi ile doğru orantılı olarak gelişmiştir. İngilizcede possessive affix, Fincede possessiivisuffiksi gibi adlarla anılan bu ekler adlandırılırken; sahiplik belirten sözcükle birlikte "takı (affix)" anlamına gelen kelimeler kullanılmıştır. "Takı" sözcüğü işlevsel bir anlamda kullanılıp; sözcük-ekleri de kapsamaktadır. Birçok dil hem sözcük-ekli hem de eklemeli olduğu için (ör. prepation (son ek), my pencil (sözcük-ek)) bu dillerde böyle bir anlam ayrımına gitmeye gerek yoktur. Örneğin İngilizcede "affix" kelimesi hem ek hem de takı anlamlarında kullanılmaktadır. Bu yönüyle İngilizcedeki my, your ve our gibi iyelik belirten sözcükler de bir iyelik takısıdır. Türkçe gibi eklemeli dillerde sözcük-ekler bulunmadığı için; sözcük-ekler ek kavramı içinde değerlendirilmemektedir. Bunun için bu yapı "iyelik ekleri" adıyla kalıplaşmışsa da, genel dünya literatürüne göre "iyelik ekleri" değil, "iyelik takıları" vardır.

    Türkçe adlandırmada, iyelik kelimesi, bir şeye sahip olma anlamına gelmektedir. Kökensel bir inceleme yapıldığında sözcüğün İlk Türkçe döneminde kullanılan ve "sahip, malik" anlamına gelen "is" kökünden türetildiği anlaşılmaktadır. Günümüzde "sahipsiz, metruk" anlamlarında kullanılan "ıssız" kelimesi de yine bu kökten türemiştir. Kelime 16. yüzyılda Türkçeye Arapça ve Farsça kelime girişlerinin iyice artmasıyla iyice unutulmuş; ancak Dil Devrimi sırasında yeniden canlandırıp, "-lık,-lik" yapım ekini alarak; dil bilgisel alanda "sahiplik eki" anlamında kullanılmaya başlamıştır.

    İşlevleri

    İyelik ekleri, ad soylu sözcüklere gelerek bu sözcüklerin sahibini tanımlar. Eğer sahip tanımlaması yapılan sözcük bir yüklemse, burada kullanılan ek "iyelik" değil şahıs eki olur. Bu tür eklerin fiillere bütünleşmesi yanlızca eylem çekimi eklemeli olan dillerde rastlanan bir durumdur. Örneğin Farsça gitmek fiili olan reften (رفتن) fiilinin geniş zaman hali olan rev (رو) kükünde birinci tekil şahıs eki olan "-m" (م) eki kullanıldığında, rev(e)m (روم) biçiminde olan sözcükteki bu ek; iyelik değil "şahıs eki" olarak karşımıza çıkar. Bu durumun ortaya çıktığı Türkçe ve Farsça gibi diller bu özelliklerinden dolayı gizli özne kullanabilirler. Bu iki yapı arasındaki bağlantı; kişi adıllarının ekleşmesinden kaynaklanmaktadır. Örneğin eski Türkçede kullanılan "körür men (görürüm)" ifadesindeki "men (ben)" kişi adılı zamanla ekleşmiş ve şahıs eki durumuna geçmiştir. İyelik eklerinin, nesnelerin sahiplik öznesini ortaya koyması; şahıs ve iyelik eklerinin ortaya çıkışındaki kökensel bağı ortaya koymaktadır.

    İyelik eklerinin çokluk kategorisiyle ilişkisi

    Dünya dillerinde tekil kişi adıllarına çeşitli ekler getirilerek çoğul yapılar yapılır. Bazı dillerde ise bunun istisnaları mevcuttur. Örneğin İngilizcede you zamirinin çoğulu da you olarak kullanılır. İyelik belirten yapıların, kişi adıllarından kaynaklandığı düşünüldüğünde; adıllarla iyelik takılarının çoğul yapıları ilişkilidir. Normal şartlarda adıllar (sizler, bizler... gibi saygı ifadeleri ve Türkçedeki "o" zamiri hariç) çoğul eki alamazlar. Bunun için iyelik belirten kelimelerin yalnız halde kullanıldığı durumlarda bu kelimeler çoğul eki alamaz. Böylece İngilizce ve Almanca gibi iyelik takıları ayrı yazılan dillerde; iyeliğin çokluğu yapısal olarak yapılamaz. Bu dillerde çokluk ifadesi nesne konumundaki sözcüğe takılır (our cars gibi). Türkçe gibi bazı eklemeli dillerdeyse çokluk ekleri iyelik ekinden önce gelir (kalemlerim gibi).

    Bunun yanında bazı dillerde çokluk kategorisi üçe ayrılır. Bu dillerde tekil, ikili ve çoğul kategoriler vardır. Yani çokluk iki ve ikiden fazla olmak üzere ikiye ayrılır. Bu dillerin tipik örneği Arapçadır. Aşağıdaki tabloda Arapçadaki iyelik çekimleri gösterilmiştir.

    kişi tekil ikili çoğul
    1. kişi بيتي baytī evim – بيتنا baytunā evimiz
    2. kişi (eril) بيتك baytuka evin بيتكما baytukumā eviniz (iki kişiye) بيتكم baytukum eviniz
    2. kişi (dişil) بيتك baytuki evin بيتكن baytukunna evleriniz
    3. kişi (eril) بيته baytuhu evi بيتهما baytuhumā evleri (iki kişiye) بيتهم baytuhum evleri
    3. kişi (dişil) بيتها baytuhā evi بيتهن baytuhunna evleri
    İyelik takılarının yapısal karşılaştırması

    İyeliği son eklerle karşılayan Türkçe ile edat niteliğinde sözcük-ek kullanan İngilizcenin yapısal iyelik karşılaştırılması aşağıda verilmiştir:

    kişi tekil (Türkçe) tekil (İngilizce) çoğul (Türkçe) çoğul (İngilizce)
    1. kişi evim my house evimiz our house
    2. kişi evin your house eviniz your house
    3. kişi evi his/her house evleri their house

    --------------------------------

    İyelik Ekleri

    Tanım: Nesnenin bir şahsa veya nesneye ait olduğunu belirten eklere iyelik ekleri denir.

    Benim dünyam çok renkli ve güzel.
    Onun hayatı tehlikeler ve maceralarla geçti.


    Not: İyelik ekleri ile -i hal eki birbirine karıştırılmamalıdır.

    İyelik Ekleri: Neyin, Kimin sorularına cevap veriyorsa İyelik eki almıştır.
    Kitab-ı yırtıldı?
    Kimin kitabı yırtıldı? Onun kitabı yırtıldı.

    Belirtme hali (-i hali): Neyi, Kimi sorularına cevap verirse hal ekidir.
    Kitab-ı aldı.
    Neyi aldı? Kitabı aldı.

    Örnekler:
    Araba arızalandı. (İyelik eki)
    Kimin arabası? Onun araba arızalandı.

    Arabayı tamir ettiler. ( -i hal eki)
    Neyi tamir ettiler? Arabayı tamir ettiler.

    Kitabı kaybolmuş. (İyelik eki)
    Kimin kitabı kaybolmuş? Onun kitabı kaybolmuş?

    Kitabı bitirmişler. ( -i hal eki)
    Neyi bitirmişler? Kitabı bitirmişler.


    Not: İyelik ekleri ile Ek fiilin geniş zaman eki birbiriyle karıştırılmamalıdır.
    Ben öğretmenim. (Ek fiilin geniş zamanı)
    (Kim öğretmen?)

    Benim öğretmenim. (İyelik eki)
    (Kimin öğretmeni?)

    Ben iki yıldır sekreterim. (Ek fiilin geniş zamanı)
    Benim sekreterim çok başarılı. (Kimin sekreteri?) (İyelik eki)

Benzer Konular

  1. Sıfat fiil ekleri ile ilgili soru
    Konu Sahibi Kayıtsız Üye Forum Soru-Cevap
    Cevap: 1
    Son Mesaj : 15.Şubat.2018, 16:41
  2. Yapım ekleri kökten sonra, çekim ekinden önce gelir
    Konu Sahibi Kayıtsız Üye Forum Soru-Cevap
    Cevap: 1
    Son Mesaj : 11.Nisan.2014, 18:49
  3. Fiilimsiler, fiilimsi ekleri yapım eki midir, çekim eki midir?
    Konu Sahibi Kayıtsız Üye Forum Soru-Cevap
    Cevap: 1
    Son Mesaj : 19.Kasım.2013, 01:49
  4. Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır
    Konu Sahibi refresh Forum Bir İmlâ (Yazım) Kuralı Ekle
    Cevap: 2
    Son Mesaj : 06.Haziran.2013, 06:54
  5. Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler
    Konu Sahibi refresh Forum Bir İmlâ (Yazım) Kuralı Ekle
    Cevap: 0
    Son Mesaj : 18.Şubat.2012, 13:29

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Yok
  • Cevap Yazma Yetkiniz Yok
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok
  •